thumb|240px|Dolina Jarlung w pobliżu Lhasy, matecznik tybetańskiej państwowości Imperium tybetańskie – wczesny okres w historii Tybetu, który rozpoczął się wraz z powstaniem pierwszego państwa tybetańskiego w VII wieku n.e., i zakończył się jego późniejszym o dwieście lat rozpadem. Tybetańska państwowość mogła poszczycić się w tym czasie największym w historii zasięgiem terytorialnym i niespotykaną w wiekach późniejszych potęgą militarną.
VII wiek n.e. był okresem symultanicznego wzrostu trzech wielkich imperiów azjatyckich, cesarstwa chińskiego pod panowaniem dynastii Tang, ekspansji arabskiej oraz imperium tybetańskiego. Wszystkie one spierały się o wpływy w rejonach przebiegu niezwykle dochodowego jedwabnego szlaku oraz odcisnęły trwałe piętno na historii i kulturze Azji Centralnej. Wielkim nieobecnym tej rywalizacji były rozbite politycznie, w wyniku najazdu Heftalitów, Indie.
Historia złożonych relacji chińsko-tybetańskich rozpoczęła się właśnie w tym okresie i o ile we wzajemnych kontaktach kulturowo dominowały Chiny, o tyle militarnie górą pozostawali Tybetańczycy. To właśnie potęga Chin, które za dynastii Tang przeżywały swój okres klasyczny, jest miarą znaczenia tybetańskiego dorobku. Sławny dyplomata i tybetolog Hugh E. Richardson stwierdził, że mając na uwadze ich polityczną równorzędność, ...osiągnięcia tybetańskiej państwowości powinny być rozpatrywane w perspektywie, charakterystycznej dla tego okresu siły i wielkości cesarstwa chińskiego.
Powszechnie przyjmuje się, iż podstawą tybetańskiego sukcesu było zażegnanie konfliktów klanowych w I poł. VII wieku. Negatywnym skutkiem tego wewnętrznego kompromisu był jednak znaczny wpływ wielkich rodów na bieg spraw państwowych. Wraz z rosnącym terytorium i umacnianiem się pozycji władcy taka struktura zaczęła zawodzić, dlatego też w celu zrównoważenia rodowych wpływów, coraz większą rolę w systemie sprawowania władzy zajmowali dobrze wykształceni buddyjscy mnisi. Zlekceważenie przywiązania do tradycji oraz narastająca frustracja doprowadziły ostatecznie do katastrofy i fragmentacji imperium (połowa IX wieku).
Wyżyna Tybetańska w okresie przedhistorycznym W wyniku dziewiętnasto- i dwudziestowiecznych badań lingwistycznych plemiona zamieszkujące tereny dzisiejszego Tybetu w okresie przedhistorycznym zakwalifikowano do ludów posługujących się językami z grupy tybeto-birmańskiej. Badania genetyczne przeprowadzone w XXI wieku wykazały, że ich pierwotna siedziba to chiński Syczuan, z którego terenów w okresie neolitu nastąpiła intensywna migracja w kierunku zachodnim.
Ze względu na specyficzną, dwudziestowieczną historię polityczną Tybetu, przez długi czas niemożliwe było przeprowadzenie badań umożliwiających poznanie w sposób naukowy kultur archeologicznych. Jedynymi, znanymi pozostałościami kultury materialnej ludów zamieszkujących Wyżynę Tybetańską były w tej sytuacji megality, w formie kopców, dolmenów i menhirów, rozciągające się szerokim pasem od regionu zachodnich Himalajów, przez całą wyżynę aż do miejscowości Amdo, w prefekturze Nagqu, w północno-wschodniej części kraju. Sytuacja zaczęła się zmieniać w latach 80, kiedy rozpoczęto na szerszą skalę badania archeologiczne, a pod koniec lat 90. pojawiły się pierwsze zachodnie ekspedycje naukowe. Wyniki prac, ze względu na ograniczony zakres oraz dosyć krótki okres ich prowadzenia, nie są jeszcze wystarczające do stworzenia satysfakcjonującego opisu czasów prehistorycznych.
W tej sytuacji nieocenione pozostają starochińskie źródła pisane inskrypcje z kości wróżebnych oraz Księga dokumentów (najwcześniejsze pochodzą z czasów dynastii Shang 1600 p.n.e. do 1046 p.n.e.), które zawierają informacje o zamieszkujących zachodnie rubieże państwa chińskiego ludach Qiang, utożsamianych przez nowożytną historiografię z przodkami współczesnych Tybetańczyków (Qiang lub Cziang w wolnym tłumaczeniu oznacza pasterza). Plemiona te pozostawały w rozdrobnieniu, a najprawdopodobniej największa ich koncentracja znajdowała się na Wyżynie Tybetańskiej. Liczne wojny jakie Chińczycy z nimi prowadzili, nie przeszkadzały im w wykorzystywaniu tych grup w roli sprzymierzeńców w walkach frakcyjnych (Przemowa przed bitwą pod Muye).
Państwo Szangszung thumb|240px|Święta góra Kajlasz W okresie panowania chińskiej dynastii Han (200 p.n.e. – 200 n.e.) plemiona zamieszkujące Tybet rozpadły się na dwie grupy, zachodnich Ti oraz właściwych Qiang szybko ulegających sinizacji (ich potomkowie to zamieszkująca Syczuan grupa etniczna o tej samej nazwie). Ti z kolei wyodrębnili się z ludów Qiang poprzez stopniowe przesuwanie się poszczególnych grup i plemion w kierunku centralnego i zachodniego Tybetu, a pozostając przez dłuższy czas pod wpływem ludów koczowniczych Azji Centralnej wykształcili znaczną odrębność kulturową. W źródłach chińskich z czasów dynastii Sui nazywani są Tufan i zgodnie z chińskim przekazem ich legendarnym przodkiem był Tufa syn Tuoba (tym mianem określano lud Tuoba, który ok. IV wieku założył w Chinach Północną Dynastię Wei). Możliwe, że legenda ta jest właśnie echem ujarzmienia zachodnich Qianq przez ludy tureckie.
Pierwszym organizmem państwowym powstałym na terenie Wyżyny Tybetańskiej było Szangszung (Wylie zhang zhung) datowane na ok. 500 p.n.e. do 600 n.e. Stworzyli je zachodni Qiang, mówiący językiem podobnym do dzisiejszego tybetańskiego, na płaskowyżu Czangtang (Byang-thang), w pobliżu świętej góry Kajlasz. Ich największym wkładem w kulturę późniejszego państwa tybetańskiego była, mająca swe korzenie w szamanizmie rodzima religia bön. Państwo Szangszung przez stulecia pozostawało łącznikiem, przez który na Wyżynę Tybetańską przedostawały się wpływy perskie, sogdiańskie i hellenistyczne. Od początków XXI wieku pozostałości ich kultury materialnej są intensywnie opisywane przez zachodnie ekipy badawcze.
Początki imperium Według legendy pierwszy władca Tybetu O-lde spu-rgjal zstąpił z niebios (informują o tym inskrypcje grobowe króla Sadnalegsa (799–815) w Lhasie oraz tekst traktatu tybetańsko-chińskiego 821-822). W innej wersji pierwszym władcą był Niatri Cenpo (Wylie gNya'-kri btsan-po) indyjski książę-wygnaniec, który przeszedłszy Himalaje od strony świętej góry (Wylie Yar-lha-sham-po) natrafił na dwunastu Tybetańczyków oddających hołd miejscowym bóstwom. Nie mogąc się z nimi porozumieć wskazał na szczyt z którego zszedł, a modlący się Tybetańczycy słysząc obcy język i widząc człowieka wskazującego w górę uznali go za syna bogów. Zgodnie z legendą po Niatri Cenpo rządziło jeszcze kilkudziesięciu jego potomków.
Songcen Gampo (620–650) thumb|240px|Zamek Jumbulagang. Zgodnie z legendą pierwsza siedziba tybetańskich władców Zjednoczenie rozproszonych klanów południowo-wschodniej części Wyżyny Tybetańskiej dokonało się za panowania Namri Srongcana (Wylie gNam-ri srong-brtsan, znanego również jako Namri Loncen), przywódcy klanu Jarlung (Wylie Yar-klung-spu-rgyal), który wykorzystał bunt wasali przeciwko państwu Szangszung i zbudował silną domenę w dolinie rzeki Jarlung Cangbo (Yarlug Tsangbo to tybetańska nazwa Brahmaputry).
Po jego śmierci wybuchła kolejna rebelia, tym razem przeciwko władcom dynastii Jarlung, zduszona w zarodku przez energicznego następcę Namri Srongcana Songcen Gampo. Tradycja oraz nowożytna historiografia uznaje Songcen Gampo za właściwego fundatora tybetańskiego imperium, ponieważ to w czasie jego rządów, nowo powstałe państwo dokonało licznych podbojów przyłączając m.in. Szangszung, północno-wschodnie plemię Sumpa (Supi), Bailan i A-zha (pinyin Tǔyùhún) zamieszkujących rejon jeziora Kuku-nor.
Szybka ekspansja Tybetu była pośrednio wynikiem niefortunnej polityki dyplomatycznej Chin, bowiem rodzina cesarska pragnąc pozyskać zaufanie rosnących w siłę sąsiadów skoligaciła się z władcami A-zha i zachodnich Turków, odmawiając tego przywileju Tybetańczykom. Księga Tang informuje, że tybetańska prośba o rękę jednej córek cesarza Tang Taizong została odrzucona, właśnie w wyniku interwencji na dworze cesarskim władców A-zha. Dla Songcen Gampo był to pretekst do podjęcia działań wojennych, w których Mongołowie musieli uznać wyższość Tybetu. Ekspansja na wschodnie pogranicze Chin, zamieszkiwane przez wspomniane wyżej, spokrewnione z Tybetańczykami plemiona Qiang, doprowadziła do zmiany stanowiska chińskiego dworu i wydania za Songcen Gampo jednej z cesarskich córek Wencheng (Wylie Mun chang kung co). Kolejną z żon tybetańskiego canpo była nepalska księżniczka Bhrikuti (Wylie Khri-btsun; znana również jako Besa), dzięki czemu Tybet otworzył się na wpływy cywilizacji indyjskiej. thumb|left|240px|Świątynia Dżokang w Lhasie (zbudowana w 647, obecnie klasztor)
Fakt, iż obie małżonki tybetańskiego canpo (Wylie btsanpo władca) pochodziły z krajów buddyjskich miał istotny wpływ na rozprzestrzenienie się tej religii na Wyżynę Tybetańską. Dla nich to, zgodnie z tradycją, stolica państwa została przeniesiona z zamku Jumbulagang w dolinie Jarlung do Lhasy, gdzie około 647 zbudowano Dżokang, najstarszą buddyjską świątynię w Tybecie. Stała się ona miejscem przechowywania buddyjskich przedmiotów, w tym świętych posążków Buddy przywiezionych przez obie królewskie małżonki.
Pokój jakim skutkowały małżeństwa przyniósł intensywną wymianę kulturową i gospodarczą, z oczywistą przewagą wpływów chińskich. Nepal stał się w tym czasie państwem wasalnym w stosunku do Tybetu, co można wnioskować z opisu misji dyplomatycznej chińskiego urzędnika Wang Xuanze do księstw indyjskich, która dostarcza informacji, o tybetańsko-nepalskiej interwencji zbrojnej w północnych Indiach ok. roku 647.
W kolejnych latach Songcen Gampo musiał zmierzyć się z poważnym kryzysem wewnętrznym i zdradą jednego ze starych współpracowników swojego ojca Kjungpo Pungsada (Wylie Khyung-po sPung-sad zutse). Pochodzący z państwa Szangszung arystokrata, próbował odbudować jego potęgę, a do spisku wciągnął „Wielkiego Ministra” Mjang Szangsnanga (Wylie Myang Mang-po-rje Zhang-snang). Tybetański canpo wykazał jednak dużą sprawność i bunt został szybko zażegnany. Wielki Songcen Gampo zmarł późną jesienią roku 649, lub na początku roku 650.
Mangsong Mancen (ok. 650–676) thumb|240px|Jedwabny szlak Prawowity następca Gungsong Gungcen (Wylie Gung-srong gung-brtsan) zmarł jeszcze za życia ojca, w wyniku czego po śmierci Songcen Gampo prawo do tronu odziedziczył jego niepełnoletni wnuk Mangsong Mangcen (Wylie Mang-srong mang-brtsan). Bezpośredni wpływ na rządy zyskał Wielki Minister Gar Tongcan (Wylie mGar sTong-brtsan), którego ród pozostał niezwykle wpływowy do końca VII stulecia.
Na czas rządów Mangsong Mancena przypada opanowanie rebelii A-zha oraz dalsze wielkie podboje kosztem Chin. Tybetańczycy wraz ze sprzymierzonymi Turkami (zachodnimi i wschodnimi) zdołali czasowo opanować region Chińskiego Turkiestanu, wraz oazami pustyni Takla Makan w Kotlinie Kaszgarskiej (670-692), a zmuszeni do wycofania się Chińczycy (przez region przebiegał jedwabny szlak) po powrocie w 692 ustanowili trzydziestotysięczny garnizon do jego obrony.
Tridu Songcen (676–704), Trimalo (regencja 704–712) i Tride Tsukcen (712–755) Kolejny władca Tridu Songcen (Wylie Khridus-srong Mang-po-rje) stłumił powstanie Szangszung i pozbył się pieczy klanu mGar. Powierzywszy zarząd nad krajem swojej matce Trimalo (Wylie Khri-ma-lod) rozpoczął nieudaną wojnę (z Chinami) podczas której zginął. Osierocił w ten sposób niespełna rocznego syna Tride Tsukcena (Wylie Khri-lde gtsug-brtsan). Regentką została babka małego następcy tronu, wspomniana Trimalo, która unikając wyboru Wielkiego Ministra panowała niepodzielnie aż do 712.