Myauk U (birm. //; ) – miasto w północnej części stanu Arakan w Mjanmie, stolica okręgu miejskiego Myauk U w dystrykcie Sittwe. W latach 1433–1784 stolica Królestwa Mrauk U, obecnie ważny ośrodek badań archeologicznych – na jego terenie stworzono Strefę Dziedzictwa Kulturowego.
Toponimia Najpopularniejsze legendarne wyjaśnienie nazwy Myauk U głosi, że podczas odwiedzin Arakanu król AśokaWedług niektórych legend miał to być sam Budda. Legendy różnią się także m.in. co do płci i losów potomstwa jakie wylęgło się z jajek. spotkał królową-małpę, która ze związku z królem-pawiem urodziła dwa jajka. Aśoka miał wówczas przepowiedzieć, że w miejscu tego spotkania powstanie kiedyś wielkie miasto, które zostanie nazwane Myauk () U (). Z jaj tych miały się następnie wylęgnąć dwie pięknie dziewczyny wychowywane później przez dwa opiekuńcze naty. Ponieważ pierwotna, arakańska nazwa miasta brzmiała Mrauk U, takie jej wyjaśnienie sugeruje birmańskie pochodzenie legendy – ponieważ Birmańczycy, w odróżnieniu od Arakanów, wymawiają sylaby ra (ရ) i ya (ယ) identycznie (jako ja), wymawiane przez nich Mrauk brzmi rzeczywiście tak samo jak Myauk (słowo oznaczające małpę).
W dawnym języku arakańskim Mrauk U oznaczało Święte Miasto na Północy lub Pierwsze Miasto (Stolicę) na Północy albo też Pierwsze Dokonanie (istnieje legenda wyjaśniająca pochodzenie tej ostatniej nazwy). Nie wiadomo dziś, które z tych znaczeń miał na myśli założyciel miasta – król Min Saw MonU Khin Maung Saw: 2..
Geografia thumb|left|250px|Ukształtowanie terenu okolic Myauk U
Położenie Myauk U położone jest na terenie stanu Arakan, około 72 km na północny wschód od jego stolicy Sittwe (ze względu na słabą sieć dróg długość trasy lądowej wynosi ok. 144 km) i około 11 km na wschód od rzeki Kaladan, nad brzegiem jednego z jej mniejszych dopływów – Henkayaw. Miasto zajmuje niewielką wychodnię Gór Arakańskich na terenie równiny aluwialnej rzek Kaladan i Lemro, jego okolica jest więc wyżynna, choć nie brak w niej też bagien, nadrzecznych lasów i jezior. Teren sąsiadujący z miastem od strony zachodniej jest podmokły i poprzecinany licznymi niewielkimi dopływami rzeki Kaladan. Położenie Myauk U między dolinami dwóch głównych rzek Arakanu ułatwiało ich kontrolęGutman 2001: 3.. Miasto zajmuje powierzchnię około 30 km².
Ludność Ludność Myauk U liczy ok. 20 tys. osóbZin Nwe Myint: 2.. Brak danych na temat liczebności poszczególnych grup etnicznych i religijnych. Część ludności okolic Myauk U stanowią wyznający islam Rohingja, będący celem ataków o podłożu etnicznym i religijnymThe Economist, 2012-11-03..
Klimat Według klasyfikacji Köppena-Geigera w Myauk U panuje klimat tropikalny monsunowy (Am) – monsuny wieją od końca maja do połowy października, średni roczny opad deszczu wynosi 4192 mm, a średnia roczna temperatura 26 °CClimate data.org.. Gorące i suche lato rozpoczyna się w marcu i kończy w maju. Gorąca i wilgotna pora deszczowa trwa od czerwca do października, a chłodna i sucha pora zimowa od listopada do lutego.
Historia Myauk U założył 20 sierpnia 1430 król MinSłowo Min oznacza króla. W kulturze birmańskiej zwroty grzecznościowe i tytuły traktowane są jak części imienia. Saw Mon jako stolicę swojego królestwa, nazywanego odtąd Królestwem Mrauk UWedług legendy powodem opuszczenia dotychczasowej stolicy – Launggyet – były uderzenia piorunów w królewski pałac, rozplenienie się w nim jadowitych węży oraz jego zamieszkanie przez złe duchy pod postacią ptaków. W rzeczywistości mogło chodzić o niedogodne położenie miasta na otwartej przestrzeni, co czyniło je łatwym celem dla wrogich wojsk.. Datę tę wyznaczono na podstawie horoskopówDo dziś w Birmie korzystanie z pomocy astrologów towarzyszy często podejmowaniu ważnych decyzji. Według legendy, astrologowie przedstawili Min Saw Monowi do wyboru dwie daty: wybór pierwszej miał zapewnić królowi długie życie, ale miasto miało w ciągu trzech lat paść łupem wrogów; wybór drugiej daty miał się wiązać z długotrwałą pomyślnością miasta, ale życie króla miało dobiec końca w ciągu roku. Król wybrał drugą z dat przedkładając dobro poddanych nad swoje własne życie.. Chociaż według legend wybór miejsca dla nowej stolicy (którą Myauk U zostało w roku 1433) wskazany był przez serię niezwykłych znaków, w rzeczywistości podyktowany był on jego strategicznym położeniem między dolinami dwóch rzek (Kaladan i Lemro), będących drogami wodnymi łączącymi północny Arakan z Zatoką Bengalską, oraz dobrymi warunkami obronnymi – od północy i południa Myauk U chronione jest przez pasma górskie, a od zachodu przed podmokłe tereny doliny rzeki Kaladan poprzecinane licznymi strumieniami.
Myauk U rozrastało się szybko, przeżywając swoją złotą erę w XVI i XVII w. Portugalski zakonnik szacował w roku 1630 populację stolicy Arakanu na 160 000 osóbHarvey 2000: 139.. Wysoki poziom opadów oraz płaskie ukształtowanie terenu w dolinach rzek sprzyjały uprawie ryżu, sprzedaż nadwyżek którego stała się jednym ze źródeł bogactwa miasta. Kolejnym była odgrywana przez nie rola ważnego ośrodka wymiany handlowej – do miasta zawijały zwłaszcza statki płynące na trasie z Bengalu na Jawę. Dzięki utworzeniu na jego obszarze strefy wolnocłowej przyciągało ono kupców z Hiszpanii, Holandii i Portugalii; Portugalczykom i Holendrom pozwolono na wybudowanie faktorii. Jednym z ważniejszych eksportowanych dóbr były, poza ryżem, słonieTun Shwe Khine 1992: 10.. Z tego okresu pochodzą najważniejsze świątynie i stupy Myauk U.
W 1784 r. Arakan został podbity przez Birmańczyków i Myauk U przestało być stolicą niezależnego królestwa. W roku 1825, w konsekwencji pierwszej wojnie brytyjsko-birmańskiej, miasto zostało zajęte wraz z całym Arkanem przez Brytyjczyków. Ze względu na malaryczny klimat w 1826 r. przenieśli oni stolicę Arakanu do Sittwe. Myauk U zaczęło podupadać, a na jego teren zaczęła wdzierać się dżungla. Mieszkańcy Arakanu zaczęli wówczas nazywać je Mrohaung (Starym Miastem). Do oryginalnej nazwy powrócono dopiero w 1979 r.
Architektura Na wzgórzu w centrum nowej stolicy znalazł się pałac wraz z towarzyszącymi budynkami. Wszystkie te obiekty umieszczono na wznoszących się na sobie trzech kolejnych tarasach, przy czym na najwyższym znalazły się prawdopodobnie apartamenty królewskie. Pałac wybudowano z lakierowanego i pozłacanego drewna tekowego w stylu typowym dla ówczesnego pałacowego budownictwa birmańskiego. O jego wyglądzie można wnioskować na podstawie przedstawień na reliefach zachowanych w świątyniach królewskich oraz relacji podróżników. Pochodzące z epoki opisy pałacu wspominają o niezwykłym przepychu jego wnętrz i otoczeniaZ opisu pozostawionego przez Manrique’a można domniemywać, że na wyposażeniu pałacu znalazły się khmerskie brązy, które później trafiły do Świątyni Mahamuni w Mandalaj (Gutman 2001: 82–83).. Tarasy zostały otoczone wałem ziemnym oraz fosą, a następnie kolejnymi, zewnętrznymi umocnieniami. Powstałe w ten sposób wewnętrzne miasto zajmowało obszar około 2 km²Gutman 2001: 80..
Poza miastem wewnętrznym mury nie tworzyły ciągłej linii, a jedynie wypełniały przestrzenie między wzgórzami, na szczytach których wznoszono forty – kształt umocnień nie był więc zdeterminowany przyjętym z góry planem, ale wynikał z ukształtowania terenu. Ponieważ ukształtowanie to było najmniej korzystne od strony wschodniej (płaska dolina rzeki Lemro, do której prowadziły liczne szlaki przez położone na wschodzie grzbiety górskie) i od tej właśnie strony wkraczali najczęściej na teren Arakanu najeźdźcy, wschodnia część umocnień została najsilniej rozbudowana – wzniesiono cztery kamienne mury porozdzielane fosami oraz silne forty na pobliskich wzgórzach. Ponadto, za wschodnią granicą miasta utworzono kilka sztucznych jezior, które stanowiły źródło wody pitnej dla miasta oraz umożliwiały nawadnianie pól w porze suszy, a w przypadku wrogiego najazdu ich wody mogły posłużyć do zalania dolnej części miasta wraz z agresorami (i rzeczywiście w 1547 roku zniszczono w ten sposób wdzierającą się do Myauk U armię). W budowie umocnień pomagali portugalscy najemnicy. Ze względu na powtarzające się najazdy ze strony królestwa Hanthawaddy umocnienia wielokrotnie rozbudowywano tak, że obwód miasta osiągnął około 20 kmTun Shwe Khine 1992: 27–36..
W Myauk U i jego okolicy znajduje się kilkaset budowli o charakterze religijnym, stup i świątyń, z których około 70 uważanych jest za szczególnie ważneGutman 2001: 84.. Ponieważ wybudowano je z kamienia (piaskowca), okazały się dużo trwalsze od typowych birmańskich pagód, np. tych z Paganu, wznoszonych z cegieł. Podobnie, trwalsze też były prace rzeźbiarskie wykonane w kamieniu od typowych dla Górnej Birmy rzeźb w miękkim gipsie pokrywającym ceglane ściany. Z architektury islamskiej, za pośrednictwem Indii i Bengalu, budowniczowie Myauk U zaczerpnęli umiejętność budowania kopuł i łuków oraz pokrywania ścian i rzeźb szkliwemGutman 2001: 84–85.. W rozwoju architektury religijnej Myauk U można wyróżnić trzy okresy:
Okres Pierwszy (1430–1531) Z pierwszego stulecia istnienia Myauk U zachowało się niewiele obiektów. Świątynie mają typowy dla birmańskiej architektury sakralnej kształt okrągłego dzwonu, a ich konstrukcja oparta jest na ceglanym rdzeniu obłożonym kamiennymi blokami. thumb|240px|Lemyethna. Widoczny po lewej rdzeń świątyni oraz dwa z ośmiu głównych posągów; po prawej dwa z umieszczonych w niszach. Świątynia Lemyethna (birm. //). Była to jedna z pięciu świątyń wzniesionych na polecenie Min Saw Mona w celu zapewnienia pomyślności dla nowo powstałego miastaU Shwe Zan 1997: 69–70.Tun Shwe Khine 1992: 57.. Wysoka na ponad 21 metrów pagoda zbudowana jest na planie kwadratu. Do jej wnętrza z czterech kierunków świata prowadzą cztery sklepione korytarze, przy czym główne wejście stanowi korytarz wschodni. Wokół ośmiobocznego rdzenia świątyni rozmieszczono osiem posągów Buddy, naprzeciw których znajduje się 20 nisz, w których pierwotnie także znajdowały się wizerunki Buddy. Łączna liczba 28 posągów odzwierciedla buddyjskie wierzenie, iż w kolejnych cyklach czasu pojawia się na ziemi kolejnych 28 Buddów dających wskazówki ludzkościGutman 2001: 86–87..
Świątynia Mahabodhi Shwegu (birm. //). Wybudowana została przez króla Ba Saw Phyu w drugiej połowie XV w. Budowla ma kształt wysokiego na ok. 9 m dzwonu postawionego na planie ośmiokąta, a jej zwieńczenie ma kształt pąka lotosu. Po stronie wschodniej znajduje się wejście, na ścianach którego znalazły się reliefy przedstawiające wszystkich 31 światów kosmologii buddyjskiej, a także mityczne zwierzętaZarówno niektóre przewodniki turystyczne (Lonely Planet), jak i inne źródła (U Shwe Zan 1997) zwracają uwagę na przedstawienia stosunków płciowych odbywanych przez zwierzęta nie wspominając jednak o tym, jakie jest znacznie tego faktu w kontekście historii architektury buddyjskiej czy birmańskiej. i sceny z życia Buddy. Wewnątrz znajduje się duży posąg Buddy w pozycji siedzącej, naprzeciw którego, w niszach umieszczono cztery mniejsze posągi. Główny posąg przedstawia prawdopodobnie mającego nadejść Buddę Maitreję, a posągi mniejsze – przeszłych Buddów obecnej ery (Kakusandhę, Konagamanę, Kassapę i Siakjamuniego)Gutman 2001: 87–92.Tun Shwe Khine 1992: 62–63..
Okres Środkowy (1531 – ok. 1600) W okresie tym powstały monumentalne obiekty Myauk U. Niektórzy historycy dopuszczają możliwość, że mogły one, poza religijną, pełnić funkcję twierdz, w których chroniła się ludność podczas najazdówGutman 2001:93.. thumb|left|230px|Świątynia Koethaung. Widoczne rzędy małych stup.