Gentle Giant – brytyjska progresywna grupa rockowa, aktywna w latach 1970–1980. Obok The Nice, Yes, King Crimson i Emerson, Lake & Palmer wyznaczyła artystyczne granice gatunku, nigdy jednak nie osiągnęła sukcesu tej miary co tamte zespoły. Podobnie jak inne grupy z tego kręgu, muzyków z Gentle Giant charakteryzowała techniczna wirtuozeria i innowacyjne w podejście do tworzenia muzyki z zastosowaniem szerokiego zakresu instrumentów akustycznych i elektronicznych. Skupiali się oni głównie na komponowaniu krótszych utworów, dbając o ich strukturalną i stylistyczną integralność. W muzyce Gentle Giant daje się zauważyć wyraźne wpływy muzyki poważnej, folkowej, jazzu oraz hard rocka. Charakterystyczną cechą dla stylu grupy jest szerokie wykorzystanie techniki kontrapunktu, rzadko stosowanej w muzyce rockowej nawet wśród zespołów progresywnych.
Historia Początki
Trzon przyszłego Gentle Giant, tworzyli trzej bracia, pochodzenia szkocko-żydowskiego: Phil Shulman (ur. 27 sierpnia 1937), Derek Shulman (ur. 11 lutego 1947) i Ray Shulman (ur. 8 grudnia 1949, zm. 30 marca 2023). Phil i Derek urodzili się w Glasgow, w Szkocji, w dzielnicy Gorbals, która była wówczas osławionym slumsem. Później rodzina przeniosła się do Portsmouth w Anglii, gdzie urodził się Ray. Ich ojciec był muzykiem wojskowym, który z czasem stał się trębaczem jazzowym i kontynuował swoją pracę muzyczną w Portsmouth. Zachęcał on swoich synów do nauki gry na różnych instrumentach, i w efekcie z czasem Phil, Derek i Ray, stali się multiinstrumentalistami. Na początku lat 60. Derek i Ray zainteresowali się graniem rhythm and bluesa i założyli razem zespół. Phil – początkowo pełniący rolę menadżera, aby opiekować się swoimi o wiele młodszymi braćmi – w końcu sam został członkiem zespołu.
„[To był] dom pełen muzyków i instrumentów... Zacząłem uczyć się gry na trąbce, gdy miałem pięć lat, bo tam była, a potem, gdy miałem siedem lat, zacząłem grać na skrzypcach. Kazano nam ćwiczyć co najmniej godzinę dziennie, kiedy tak naprawdę chcieliśmy wyjść i pobawić się... W końcu i tak chciałem to zrobić... W ogóle nie byłem formalnie kształcony”.– Ray Shulman o muzycznym wychowaniu braci Shulmanów
Do 1966 roku zespół Shulmanów – początkowo pod nazwą The Howling Wolves, potem The Road Runners – przyjął nazwę Simon Dupree and the Big Sound i podążał już w kierunku wykonywania muzyki soul i pop. Jako główny wokalista i frontman, Derek Shulman przyjął pseudonim „Simon Dupree”, zaś Phil grał na saksofonie i trąbce, a najmłodszy brat Ray na gitarze i skrzypcach (zarówno Ray, jak i Phil grali również na trąbce i śpiewali chórki w grupie, która w czasie swojego istnienia, krótko występowała z Reginaldem Dwightem (przyszłym Eltonem Johnem) jako pianistą, jak również nagrała singiel z Dudleyem Moore’em jako gość. Podpisując kontrakt z wytwórnią EMI, Simon Dupree and the Big Sound nagrali kilka singli, które nie odniosły sukcesu, po czym zostali popchnięci przez swój management i wytwórnię w stronę psychodelii. Zaowocowało to dotarciem ich piosenki „Kites” na brytyjską Top 10, która stała się przebojem, jesienią 1967 roku (i wydaniem albumu Without Reservations w tym samym roku).
Sukces sfrustrował braci Shulman, którzy uważali się za wykonawców białego soulu i uważali, że ich zmiana stylu była nieszczera i nieistotna. Derek Shulman miał później określić „Kites” jako „totalne gówno”. Opinię Shulmanów potwierdziły w ich oczach, kolejne komercyjne porażki singli będących kontynuacją „Kites”. Próbując uciec od swojego nowego wizerunku, wydali pod koniec 1968 roku singiel z podwójną stroną A, jako The Moles – „We Are the Moles (parts 1 & 2)”. Co spotęgowało ich kryzys tożsamości, bowiem pojawiła się plotka, iż The Moles to w rzeczywistości zespół The Beatles, nagrywający pod inną nazwą i z Ringo Starrem jako głównym wokalistą. Plotka ta została obalona przez lidera Pink Floyd, Syda Barretta, który ujawnił, że za nagraniem stoi Simon Dupree and the Big Sound.
W 1969 roku bracia Shulman rozwiązali grupę, aby uciec od środowiska muzyki pop, które ich przygnębiało. Co zaskakujące, nie powrócili bezpośrednio do rhythm and bluesa i soulu, lecz wybrali bardziej skomplikowany kierunek muzyczny. Ray Shulman powiedział później: „Wiedzieliśmy, że nie możemy kontynuować działalności z tymi muzykami, których mieliśmy wcześniej. Nie interesowali nas pozostali muzycy w zespole – niczego nie mogli wnieść. Musieliśmy ich uczyć, co mają robić. Stawało się to dość obciążające, podczas gdy mogliśmy grać na perkusji lepiej niż perkusista, a nawet na nagraniach robiliśmy coraz więcej overdubbingów. Stawało się to głupie mając taki zespół. Pierwszą rzeczą było znalezienie muzyków na wyższym poziomie”.
Powstanie Gentle Giant thumb|Derek Shulman (1977)Gentle Giant powstał w 1970 roku, kiedy to bracia Shulman połączyli siły z dwoma innymi multiinstrumentalistami, tj. z Garym Greenem (gitara, mandolina, flet itd., ur. 20 listopada 1950) i Kerrym Minnearem (klawisze, wibrafon, wiolonczela itd., ur. 2 stycznia 1948), oraz perkusistą Martinem Smithem (ur. 17 grudnia 1946, zm. 2 marca 1997), który już wcześniej grał w Simon Dupree and the Big Sound. Klasycznie wykształcony Minnear, dopiero co ukończył Royal College of Music, uzyskując dyplom z kompozycji, a w międzyczasie grał w zespole Rust. Z kolei Gary Green był dotąd bluesmanem i nigdy nie pracował z zespołami powyżej półprofesjonalnego poziomu, lecz z łatwością przystosował się do wymagającej muzyki nowego zespołu. Zaś bracia Shulman, zadomowili się w typowych dla siebie rolach multiinstrumentalistów – Derek grał na saksofonie i flecie, Ray na basie i skrzypcach, a Phil na saksofonie, trąbce i klarnecie (wszyscy trzej bracia grali też na innych instrumentach w zależności od potrzeb).
„To było jak wielki lej, naprawdę. Wszyscy mieliśmy te różnorodne wpływy, czy to pop, klasyka, rock, jazz, czy cokolwiek innego, a my po prostu zebraliśmy się razem i stworzyliśmy to, co stworzyliśmy. Wiele zespołów grających wtedy rocka progresywnego tworzyło długie utwory, które w wielu przypadkach były tylko wypełniaczami, a my nigdy nie staraliśmy się nikomu zaimponować naszymi talentami, może po prostu staraliśmy się zaimponować sobie nawzajem! To, co nam wydawało się po prostu inteligentnymi piosenkami, naprawdę poruszyło wielu ludzi, co nigdy nie przestaje mnie zadziwiać”.– Derek Shulman o podejściu Gentle Giant do komponowania
W nowym zespole znalazło się także trzech głównych wokalistów. Derek Shulman śpiewał w ciężkim rhythm and bluesowym stylu i generalnie zajmował się bardziej rockowymi wokalami; Phil Shulman, bardziej folkowymi lub jazzowymi piosenkami; zaś Kerry Minnear (który miał wyjątkowo delikatny głos) śpiewał lżejsze folkowe i kameralne klasyczne partie wokalne z tymże nie śpiewał na koncertach, z powodu jego niezdolności do synchronizacji głosu na odpowiednim poziomie z nagłośnieniem koncertowym (Derek i Phil Shulman śpiewali partie wokalne Minneara, gdy zespół grał na żywo). Według doniesień, Elton John bezskutecznie ubiegał się o stanowisko głównego wokalisty w nowo powstałej grupie.
Według książeczki, która była dołączona do ich pierwszego albumu, nazwa zespołu była odniesieniem do fikcyjnej postaci, „łagodnego olbrzyma”, który spotyka grupę muzyków i jest zachwycony ich muzyką. Postać ta jest niczym z renesansowych opowieści François Rabelais’go.
Od samego początku Gentle Giant był zespołem szczególnie elastycznym ze względu na wyjątkowo szerokie umiejętności muzyczne jego członków. Na każdym albumie gromadził on w sumie czterdzieści sześć instrumentów – wszystkie z nich były grane przez członków grupy – a pięciu z sześciu członków śpiewało, co umożliwiało zespołowi pisanie i wykonywanie poszczególnych harmonii wokalnych i kontrapunktów. Podejście zespołu do pisania piosenek było równie zróżnicowane, łącząc wiele pomysłów i wpływów, niezależnie od tego, czy były one uważane za komercyjne czy nie.
Debiutancki album, Acquiring the Taste i Three Friends (Lata 1970–1972) thumb|Gary Green (1974)Pierwszy album zespołu nosił tytuł Gentle Giant i ukazał się w 1970 roku nakładem Vertigo Records. Łącząc w sobie wpływy rocka, bluesa, muzykę klasyczną i brytyjskiego soulu lat 60., Gentle Giant zebrał przychylne recenzje, choć był krytykowany za brzmienie i za nie najlepszą jakość nagrań.
Drugi album, Acquiring the Taste został wydany w 1971 roku i pokazywał szybko rozwój zespołu. Krążek był o wiele bardziej eksperymentalny i dysonansowy niż jego poprzednik. Na kształt i charakter Acquiring the Taste ogromny wpływ wywarło muzyczne wykształcenie Kerry’ego Minneara w zakresie klasycznej i współczesnej muzyki poważnej. Pokazał on również, że zespół poszerzył swą i tak już imponującą paletę instrumentów (choć wiele lat później Derek Shulman przyznał, że „nagraliśmy [Acquiring the Taste] bez żadnego pomysłu na to, jak to będzie, zanim weszliśmy do studia. To był bardzo eksperymentalny album i wciąż nie mieliśmy ostatecznego kierunku”). Poczucie ogromnego wyzwania, przed jakim stanął zespół, uwidoczniło się w notce do Acquiring the Taste, która zawierała szczególnie wzniosłą deklarację, nawet jak na standardy rocka progresywnego, jak „poszerzyć granice współczesnej muzyki popularnej, która wiązała się z ryzykiem, iż stanie się ona bardzo niepopularna”według notki na okładce albumu "Acquiring the Taste". Producent Tony Visconti rościł sobie prawo do autorstwa tej notki, jak również do „gigantycznej” historii towarzyszącej powstaniu pierwszego albumu(źródło: "Bowie Bolan and the Brooklyn Boy" [książka], Visconti).
Po Acquiring the Taste z zespołu odszedł Martin Smith, w wyniku nieporozumień, zarówno z Rayem, jak i Philem Shulmanem. Zastąpił go Malcolm Mortimore (ur. 16 czerwca 1953).
Kolejnym nagraniem Gentle Giant był album Three Friends (1972). Był to pierwszy album koncepcyjny zespołu, oparty na historii życia trzech chłopców, którzy „nieuchronnie zostają rozdzieleni przez przypadek, umiejętności i los”, gdy stają się dorośli. Trzej przyjaciele przechodzą drogę od bycia szkolnymi kolegami z dzieciństwa do stania się, odpowiednio: robotnikiem drogowym, malarzem i pracownikiem biurowym. W trakcie trwania tego procesu, tracą umiejętność do nawiązywania relacji i zrozumienia stylu życia innych. Rozwój i losy każdej z tych postaci, są muzycznie reprezentowane przez odrębne, zintegrowane style, od ciężkiego rhythm and bluesowego rocka po symfoniczną klasykę. Album zajął 197. miejsce na amerykańskiej liście przebojów.
W marcu 1972 roku Malcolm Mortimore uległ wypadkowi motocyklowemu. Aby wypełnić zobowiązania koncertowe w kwietniu, Gentle Giant zatrudnił Johna „Pugwash” Weathersa (ur. 7 lutego 1947) (ex-Grease Band, Wild Turkey, Graham Bond's Magic). Weathers był muzykiem bardziej wszechstronnym, który oprócz gry na perkusji, śpiewał oraz grał na instrumentach perkusyjnych i gitarze, co jeszcze bardziej poszerzyło możliwości instrumentalne Gentle Giant. Ze względu na przedłużającą się rekonwalescencję Mortimore'a, zespół zdecydował się oficjalnie zastąpić go Weathersem pod koniec kwietniowej trasy koncertowej w 1972 roku.
Octopus i odejście Phila Shulmana (Lata 1972–1973)