Baba Faja Martaneshi, właśc. Mustafa Xhani (ur. 1910 we wsi Luz i Madhё k. Kavai, zm. 18 marca 1947 w Tiranie) – albański bektaszycki sufi i polityk.
Życiorys Po ukończeniu szkoły powszechnej kontynuował naukę w tekke (świątyni bektaszyckiej) w Martaneshu (okręg Dibra). Z czasem zmienił nazwisko, w pełni identyfikując się z miejscem swojej religijnej edukacji. Jako duchowny bektaszycki posługiwał się tytułem baba (ojciec). Po agresji włoskiej na Albanię był jednym z pierwszych, którzy organizowali antywłoskie oddziały partyzanckie w południowej Albanii. Oddział dowodzony przez Martaneshiego w 1942 nawiązał kontakty z komunistami, uznając ich za jedynych, którzy skutecznie przeciwstawiają się antyislamskiej polityce Włoch. David Smiley, brytyjski oficer łącznikowy, działający przy sztabie partyzanckim w Albanii pozostawił niepochlebny obraz Martaneshiego, który „lubował się w śpiewaniu swoim niskim basowym głosem partyzanckich pieśni, szczególnie po wypiciu znacznej ilości rakiji”David Smiley, Albanian Assignment, London 1985, s. 84..
Martaneshi należał do grona założycieli powstałego we wrześniu 1942 Frontu Narodowowyzwoleńczego, wchodząc w skład Rady Naczelnej Frontu. W lipcu 1943 został mianowany członkiem Sztabu Generalnego Albańskiej Armii Wyzwolenia Narodowego. W 1944 nosił stopień pułkownika. Po zakończeniu wojny w 1945 został wybrany deputowanym do Zgromadzenia Konstytucyjnego, a następnie wiceprzewodniczącym prezydium parlamentu. Zgodnie z opinią Envera Hodży już w czasie wojny Martaneshi zabiegał o to, by mógł zostać członkiem Komunistycznej Partii Albanii, ale został do niej przyjęty już po wojnie.
W dniach 3-5 maja 1945 przewodniczył obradom IV Kongresu Albańskiej Wspólnoty Bektaszytów. Duchowni opowiedzieli się za ścisłą współpracą z reżimem komunistycznym i zawiesili współpracę z innymi wspólnotami bektaszyckimi na świecie. Jako duchowny ściśle związany z kierownictwem Komunistycznej Partii Albanii, Martaneshi dążył do zmian doktryny bektaszyckiej – zniesienia celibatu, zgolenia bród i ograniczenia do minimum używania strojów wyznaniowych. 18 marca 1947 jeden z konserwatywnych duchownych, Abas Hilmi zastrzelił Martaneshiego, a także współpracującego z nim Babę Fejzo Dervishiego, a następnie popełnił samobójstwo. Według Frances Trix, Martaneshi i Dervishi szantażowali Hilmiego grożąc, że w przypadku odmowy uznania reform własnościowych, wprowadzanych przez władze komunistyczne, zostanie uznany za reakcjonistę i uwięzionyFrances Trix, The Sufi Journey of Baba Rexheb, University of Pennsylvania Press, 2009, s. 119..
Przez władze komunistyczne został wyróżniony tytułem Bohatera Ludu (Hero i Popullit). Imię Mustafy Xhaniego nosi jedna z ulic w tirańskiej dzielnicy Paskuqan.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Politycy Komunistycznej Partii Albanii Kategoria:Albańscy sufi Kategoria:Albańscy parlamentarzyści Kategoria:Żołnierze Armii Narodowo-Wyzwoleńczej Kategoria:Bohaterowie Albanii Kategoria:Urodzeni w 1910 Kategoria:Zmarli w 1947 Kategoria:Bektaszijja Kategoria:Ofiary zabójstw w Albanii