thumb|Street food na ulicach Nowego Jorku, ok. 1906 thumb| w Tokio thumb| w Nepalu thumb| w Chiang Mai w Tajlandii thumb|Nocny Market ze street foodem na nieczynnym peronie stacji Warszawa Główna Osobowa w Warszawie thumb| w Numea (z ang. „żywność z ulicy”) – rodzaj pożywienia gotowego do spożycia, sprzedawanego na ulicy lub w innych miejscach publicznych (targ, bazar), często z zaimprowizowanego stanowiska, na którym potrawa jest przyrządzana. Większość zalicza się do kategorii fast food lub finger food, jest też z reguły tańsza niż posiłki kupowane w obiektach żywienia zbiorowego (restauracje, bary, jadłodajnie). Oprócz niskiej ceny wybór jedzenia typu może wynikać z jej specyficznego smaku, nostalgii, a także ciekawości i próby poznania smaku lokalnych specjalności.

Historia Przykłady sprzedawania żywności gotowej do spożycia na ulicach miast spotykamy już w czasach starożytnych. W starożytnej Grecji były to zazwyczaj suszone ryby. Znacznie bogatszy repertuar potraw oferowano na ulicach starożytnego Rzymu, w tym zupę z ciecierzycy, podawaną z pieczywem i makaronem. Kupowali je zazwyczaj ubodzy mieszkańcy miasta, którzy nie mieli możliwości przyrządzenia w domu ciepłego posiłkuAndrew Dalby, Food in the Ancient World from A to Z, Routledge 2003. W miastach Turcji osmańskiej powszechnie spotykano sprzedawców kebabów i pilawu, a także różnych przekąsek z opiekanego na rożnie mięsaMary Ellen Snodgrass, Encyclopedia of Kitchen History, Taylor & Francis 2004, s.966. Walter Thornbury, który w 1859 odwiedził Stambuł, pisał o tureckiej jako wyjątkowo schludnej i dobrze przyrządzonejWalter Thornbury, Turkish life and character, tom 2, Londyn 1860, s.74.

Bogaty repertuar dań sprzedawanych na ulicy spotykano w miastach azteckich przed pojawieniem się Europejczyków. Były wśród nich atolli (przygotowywane z mąki kukurydzianej), kilkadziesiąt odmian tamal, a także pieczone insektyLong Towell Long, Luis Alberto Vargas, Food Culture in Mexico, Greenwood Publishing Group 2005, s. 124 Hiszpańska kolonizacja Peru spowodowała zanik tradycyjnych potraw, a ich miejsce na ulicznych stoiskach zajęła pieczona wołowinaFood Cultures of the World Encyclopedia, ed. Ken Albala, ABC-CLIO 2011, s. 269.

W Ameryce czasów kolonialnych na ulicach miast sprzedawano kukurydzę, ostrygi, a także słodycze. W 1707 po raz pierwszy w Nowym Jorku zabroniono ulicznej sprzedaży potraw gotowych do spożyciaDenise Taylor et al., , [w:] , ed. Artemis P. Simopoulos, Ramesh Venkataramana Bhat, Karger Medical and Scientific Publishers 2000 s. 26.. Większość sprzedawanych w Stanach Zjednoczonych w XIX w. stanowiły ciastka i słodkie przekąski, a ich sprzedażą trudniły się głównie czarnoskóre kobiety. Oferta w XIX-wiecznym Londynie obejmowała kilka zup (grochówka, flaki, potem także przywieziony z Azji ramen), smażony groch, ślimaki, owoce morza i przyrządzaną z węgorza tzw. . 19 stycznia 1869, w czasie obrad Izby Gmin jeden z deputowanych zarzucał politykom, że kupują głosy wyborcze oferując ubogim Accounts and Papers of the House of Commons, London 1869, s.321..

W połowie XIX w. na ulicznych stoiskach we Francji pojawiły się frytki, które do dziś stanowią jeden z najpopularniejszych w Europie posiłków, sprzedawanych na ulicy. W tym czasie na ziemiach polskich najczęściej spotykaną formą oprócz ciastek były sprzedawane w zaborze rosyjskim ciepłe placki nadziewane serem lub mięsem oraz owoce kandyzowane.

Współczesny W skali świata wykazuje współcześnie znaczące zróżnicowanie nie tylko pod względem zestawu dań, ale kulturowych uwarunkowań. W Nigerii i Tajlandii sprzedażą zajmują się zwyczajowo kobiety, w Bangladeszu wśród sprzedawców dominują mężczyźni. Na Półwyspie Bałkańskim wśród sprzedawców potraw sprzedawanych na ulicy dominują mężczyźni. Zazwyczaj jest traktowana jako gorsza forma posiłku, jednak w przypadku Filipin stanowi tylko odmienną formę jedzenia posiłku od tego, który spożywany jest w domu.

W wielu kulturach jedzenie posiłku na ulicy jest zachowaniem dyskredytującym dobrze wychowanego człowieka (Japonia)Wyjątkiem są festiwale, w czasie których spożywanie jedzenia w miejscach publicznych jest tolerowane - zob. Richard Hosking, Pavement Food, Packed Meals and Picnicks in Japan, [w:] Oxford Symposium on Food and Cookery 1991: Public Eating : Proceedings, red. Harlan Walker, Oxford Symposium 1991, s.29. W Polsce jedzenie posiłku na ulicy traktowane jeszcze w połowie XX w. jako typowe dla nizin społecznych stało się współcześnie znacznie bardziej akceptowane i tolerowane.

Gwałtowny wzrost sprzedaży produktów typu widoczny jest szczególnie tam, gdzie następuje masowy napływ ludności ze wsi do miast. Sprzedaż żywności na ulicy staje się często podstawowym zajęciem dla mieszkańców wsi, nieprzygotowanych do podjęcia innej pracy (Meksyk), ale także w sposób widoczny rośnie liczba konsumentów (Indie, Nigeria).

Jednym z najszybciej rosnących segmentów rynku jest sprzedaż jedzenia w food truckach.

Kontrola sanitarna Podstawowym problemem zdrowotnym, związanym z rozwojem punktów sprzedaży pozostaje kontrola sanitarna tego typu produktów. Pierwsze próby kontroli sanitarnej punktów sprzedaży gotowej do spożycia żywności pojawiły się już w XIV wieku, we Florencji. W 1987 problemem higieny sprzedaży w krajach Trzeciego Świata zajął się na 33 sesji plenarnej Komitet Wykonawczy Codex AlimentariusEsther Balogh, Eating Out in Nigeria: From Food Vendors to the Sheraton, [w:] Oxford Symposium on Food and Cookery 1991: Public Eating : Proceedings, red. Harlan Walker, Oxford Symposium 1991, s.29. Współcześnie, w krajach wysoko rozwiniętych realizowane są programy edukacyjne skierowane do sprzedawców, ale także sprawuje się stały nadzór nad czystością i jakością produktów. Brak odpowiedniego nadzoru sprawia, że , dostępna w Indiach czy krajach afrykańskich zazwyczaj stwarza poważne zagrożenie zdrowotne dla konsumentów. W 2002 przeprowadzone w Ghanie badania Światowej Organizacji Zdrowia wykazały, że większość spośród 511 zbadanych punktów sprzedaży żywności nie spełnia podstawowych wymogów sanitarnychGlobalization of Food Systems in Developing Countries: Impact on Food Security and Nutrition, Wyd. 83, Food & Agriculture Organization, s.11. Przykłady ulicznej sprzedaży potraw, która w niewielkim stopniu podlega urzędowym regulacjom i zasadom higieny można współcześnie spotkać na FilipinachMichael Symons, A History of Cooks and Cooking, University of Illinois Press 2003, s.309..

Przypisy

Bibliografia

David Thompson, Thai Street Food, Octopus Publishing Group 2013,

Kategoria:Handel Kategoria:Gastronomia