Jerzy Kowalski vel Jerzy Sołtysik, vel Wiesław Skorupa, ps.: Alfa, Dobnia, Baba, Jurek (ur. 10 listopada 1916 w Rudcu (powiat kobryński), zm. 27 stycznia 1989 w Kędzierzynie-Koźlu) – cichociemny, porucznik saperów, oficer Wojska Polskiego, Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Armii Krajowej, Kedywu Okręgu Lwów AK, organizacji NIE, więzień łagru NKWD w Workucie (1945–1955), kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Rodzicami byli Jan Kowalski (1872–1944) i Emilia z Januszewiczów (1883–1944). Jerzy Kowalski uczył się w I Państwowym Gimnazjum Męskim im. Bolesława Prusa w Sosnowcu. W 1937 zdał egzamin dojrzałości w Gimnazjum Państwowym im. Waleriana Łukasińskiego w Dąbrowie GórniczejWedług Tochmana (1996) była to Dąbrowa Tarnowska.. We wrześniu 1937 został elewem Szkoły Podchorążych Rezerwy Saperów w Modlinie, w styczniu 1938 był przeniesiony do Szkoły Podchorążych Piechoty, a w lipcu 1938 do Szkoły Podchorążych Saperów w Warszawie. Po jej ukończeniu 30 sierpnia 1939 został awansowany na stopień podporucznika ze starszeństwem od 1 września 1939.

We wrześniu 1939 walczył jako zastępca dowódcy plutonu saperów 4 Pułku Saperów (Ośrodek Zapasowy Saperów nr 4). W składzie Armii „Kraków” jednostka przebyła szlak bojowy od Przemyśla do Stanisławowa, a 21 września przekroczyła granicę polsko-węgierską. Jerzy Kowalski został internowany z całą jednostką na Węgrzech. Uciekł z obozu internowania. Po przebyciu trasy przez Jugosławię i Włochy znalazł się w grudniu 1939 we Francji. Tam wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych. Został skierowany na stanowisko instruktora w Samodzielnej Brygadzie Saperów, a następnie służył w 3 Batalionie Saperów 3 Dywizji Piechoty. Będąca w trakcie organizacji 3 Dywizja Piechoty została skierowana przez dowództwo francuskie do obrony tzw. reduty bretońskiej. W obliczu nieuniknionej klęski Francji, praktycznie w przeddzień podpisania 22 czerwca 1940 w Compiègne rozejmu między Niemcami i Francją, dywizja została rozwiązana. Polscy żołnierze i oficerowie zostali przetransportowani na statkach rybackich do oddalonych portów w Yverdon i Saint-Jean-de-Luz na brytyjskie okręty ewakuacyjne. Część wojsk 3 Dywizji była ewakuowana z portu w Saint-Nazaire. W ewakuacji brał udział MS Batory. W końcu czerwca 1940 Jerzy Kowalski dotarł na pokładzie Batorego do Wielkiej Brytanii, gdzie służył w 3 Brygadzie Kadrowej Strzelców. W grudniu 1941 3 kompania saperów 3 Brygady przeniesiona została do Centrum Wyszkolenia Saperów. W grudniu 1942 został awansowany do stopnia porucznika. Po zgłoszeniu się do służby w kraju, Jerzy Kowalski znalazł się w dyspozycji Oddziału Personalnego Sztabu Naczelnego Wodza. Przeszedł szkolenie w zakresie dywersji i złożył przysięgę na rotę AK w końcu stycznia 1943 w Audley End.

Samolot Handley Page Halifax Dt 727 „K” pilotowany przez Tadeusza Żabickiego dokonał w nocy 16/17 marca 1943 w ramach operacji „Attic” zrzutu trzyosobowego zespołu skoczków por. Jerzego Kowalskiego ps. Baba z 6 zasobnikami i 2 paczkami na zrzutowisko „Żaba” w okolicach miejscowości Jacochów-Stachlew, 12 km od Łowicza. Operacją kierował nawigator Józef Gryglewicz. Pozostałymi skoczkami był cichociemny por. Ezechiel Łoś ps. Ikwa oraz kurier MSW do Delegatury Rządu na Kraj, ppor. Roman Litwin ps. Sowa. Kurier przewoził dwa pasy z pieniędzmi niezbędnymi do funkcjonowania Państwa Podziemnego. Skoczkowie zostali odwiezieni do Warszawy. Broń i materiały w zasobnikach i w paczkach ukryto w tymczasowych schowkach, a po dwóch tygodniach przewieziono do Warszawy.

Jerzy Kowalski został przydzielony do Kedywu Okręgu Lwów AK na stanowisko zastępcy szefa Kedywu Okręgu, kpt. Adama Brudkowskiego ps. Andrzej. Do jego obowiązków należało m.in.: przygotowanie środków walki, szkolenie dywersyjne i bezpośredni udział w działaniach dywersyjnych. 30 listopada 1943 był ranny po próbie odbicia uwięzionych w Rawie Ruskiej. W dniach 23–27 lipca 1944 brał udział walkach o Lwów. Był oficerem ds. zleceń specjalnych kpt. Adama Brudkowskiego. W czasie akcji „Burza” kpt. Brudkowski był dowódcą pierwszego zgrupowania odwodu dowódcy 5 Dywizji Piechoty AK w rejonie Politechniki Lwowskiej. Adam Brudkowski i Jerzy Kowalski uniknęli aresztowania po rozbrojeniu oddziałów AK przez władze sowieckie. Obaj kontynuowali działalność niepodległościową w szeregach konspiracyjnej organizacji NIE. lewo|mały|340x340px|Jerzy Kowalski - oznakowanie z łagru w Workucie (шахта № 29) Jerzy Kowalski był przypadkowo aresztowany we Lwowie 27 kwietnia 1945. Został rozpoznany przez agentkę NKWD Zofię Sienkiewicz i skazany na 10 lat łagru za prowadzenie antysowieckiej działalności konspiracyjnej. Zesłany do Workuty pracował w (шахта № 29).

Wrócił do Polski w 1955. Zamieszkał w Kędzierzynie. Pracował w Zakładach Przemysłu Azotowego „Kędzierzyn” kolejno na stanowiskach asystenta projektanta, projektanta, starszego projektanta. W 1962 ukończył Technikum Mechaniczne dla Pracujących. Jerzy Kowalski przeszedł na emeryturę w 1978. prawo|bezramki|420x420px Zmarł w 1989. Został pochowany na cmentarzu komunalnym dzielnicy Kuźniczka w Kędzierzynie-Koźlu.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari, Krzyż Walecznych (źródło?) Znak Spadochronowy Armii Krajowej nr 0155 (1943), Bojowy Znak Spadochronowy nr 1969, Medal Wojska – czterokrotnie (1948), Krzyż Armii Krajowej (1977), Medal „Za udział w wojnie obronnej 1939” (1982), Krzyż Partyzancki (1984), Krzyż Czynu Bojowego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie – pośmiertnie (1992).

Upamiętnienie Nazwisko Jerzego Kowalskiego umieszczono na pomniku Cichociemnych Spadochroniarzy AK znajdującym się przy ul. Jana Matejki w warszawskiej dzielnicy Śródmieście.

Życie rodzinne Żoną Jerzego Kowalskiego była Anna z domu Ryszkiewicz, łączniczka AK ps. Kama (1910–1989). Ślub wzięli w 1945. Została ona również aresztowana przez NKWD. Skazana na 5 lat łagru w Workucie i 5 lat zesłania do Kraju Krasnojarskiego.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Biogram na stronie elitadywersji.org

Kategoria:Cichociemni Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojska Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni medalem „Za udział w wojnie obronnej 1939” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Czynu Bojowego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie Kategoria:Porucznicy saperów Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Podporucznicy saperów II Rzeczypospolitej Kategoria:Oficerowie 4 Pułku (batalionu) Saperów (II RP) Kategoria:Oficerowie Kedywu AK Kategoria:Oficerowie 5 Dywizji Piechoty Armii Krajowej Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego internowani na Węgrzech w czasie II wojny światowej Kategoria:Uczestnicy akcji „Burza” we Lwowie (1944) Kategoria:Polskie ofiary represji stalinowskich Kategoria:Polacy i obywatele polscy – więźniowie radzieckich łagrów 1945–1989 Kategoria:Urodzeni w 1916 Kategoria:Zmarli w 1989