Zygmunt Zagórski (ur. 16 sierpnia 1926 w Wilnie, zm. 28 marca 2013 w Poznaniu) – polski językoznawca, badacz gwary poznańskiej i nazewnictwa miejscowego Poznania, działacz społeczny. Redaktor fundamentalnego dzieła Nazewnictwo geograficzne Poznania (2008), za które otrzymał nagrodę naukową władz miasta.
Życiorys Urodził się w nauczycielskiej rodzinie Antoniego i Aleksandry z Rutkowskich. Miał siostrę Teresę. Szkołę powszechną ukończył w domu pod okiem ojca. Dzieciństwo spędził w Grudziądzu, potem przeprowadził się do Działdowa, gdzie do wybuchu II wojny światowej ukończył pierwszą klasę gimnazjum. Podczas okupacji niemieckiej zatrudniony w Rudziszkach jako robotnik rolny, następnie pracował przy budowie dróg, w mleczarni i w tartaku. Od jesieni 1942 działał w konspiracyjnej siatce terenowej w Rudziszkach i okolicy. Żołnierz Armii Krajowej (ps. Roch) Okręgu Wileńskiego, Inspektoratu A. Walczył z Rosjanami, Niemcami i Litwinami. 12 stycznia 1945 aresztowany przez NKWD i więziony w Trokach (zraniono go tutaj w głowę pistoletem). Przeniesiony do aresztu na wileńskich Łukiszkach i torturowany. Zwolniony 4 czerwca 1945 (amnestia)Małgorzata Rybka, 2013, s. 13-15..
W sierpniu 1945 wrócił z matką i siostrą na tereny Polski. Początkowo zamieszkali w Świebodzinie, gdzie pracował w Urzędzie Miejskim. Po powrocie ojca cała rodzina zamieszkała w Działdowie. Zygmunt podjął przerwaną edukację, najpierw ukończył gimnazjum, a rok później liceum ogólnokształcące w w Toruniu. Jesienią 1947 rozpoczął studia na Uniwersytecie Poznańskim. 11 grudnia 1951 uzyskał magisterium z filologii polskiej (praca magisterska Nazwy miejscowe dawnego województwa brzesko-kujawskiego, promotor prof. dr hab. Stanisław Urbańczyk). W grudniu następnego roku na filologii słowiańskiej obronił pracę magisterską Wyrażenia nastrojowe w bajkach Kryłowa. 31 października 1952 jako przedmiot poboczny ukończył też historięMałgorzata Rybka, 2013, s. 15-16..
Będąc jeszcze studentem, od 1 grudnia 1949 był zatrudniony na macierzystej uczelni jako zastępca asystenta. Od 1952 asystent, od 1955 starszy asystent, od 1967 adiunkt, od 1968 docent etatowy w Katedrze Języka Polskiego. Doktorat obronił w 1960, a habilitował się w 1968. Profesor nadzwyczajny od 1982, a zwyczajny od 1991. W latach 1969–1974 kierownik Zakładu Metodyki Nauczania Języka Polskiego i Literatury Instytutu Filologii Polskiej UAM, a w latach 1981–1982 prodziekan Wydziału Filologicznego (zrezygnował w proteście przeciw wprowadzeniu stanu wojennego). W latach 1984–1986 członek senatu UAM. Usunięty z tej funkcji przez rektora Jacka Fisiaka (członka PZPR zwalczającego opozycję na Uniwersytecie – Zagórski był członkiem Solidarności od września 1980)Małgorzata Rybka, 2013, s. 16-19..
W latach 1990–1994 radny Poznania (Komitet Obywatelski). Od 1990 członek Światowego Związku Żołnierzy AK (wystąpił z tej organizacji w 2003 w proteście przeciwko nawoływaniu przez Związek do poparcia wejścia Polski do Unii Europejskiej)Małgorzata Rybka, 2013, s. 19-20..
Był mężem Elżbiety, miał dwoje dzieci: córkę Dorotę i syna PiotraMałgorzata Rybka, 2013, s. 20..
Zmarł w Poznaniu, pochowany na cmentarzu JeżyckimDanuta Chodera-Lewandowicz, Pamięci prof. Zygmunta Zagórskiego, [w:] Życie Uniwersyteckie, nr 5(236), maj 2013, s.14–15, ISSN 1231-8825. (kwatera P-17-33).
Ordery i odznaczenia Na podstawieMałgorzata Rybka, 2013, s. 17.: Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1982) Złoty Krzyż Zasługi (1974) Krzyż Partyzancki Krzyż Armii Krajowej Medal Komisji Edukacji Narodowej (1993) Krzyż Więźnia Politycznego Medal Palmae Universitatis Studiorum Posnaniensis (2009) Medal „Mater Verbi 2013” tygodnika „Niedziela” (pośmiertnie, 2013) Odznaka pamiątkowa Akcji „Burza” Odznaka Weterana Walk o Niepodległość Odznaka Żołnierz Kresowy Armii Krajowej
Nagrody Na podstawie: Nagroda Naukowa Miasta Poznania (2010)
Wybrane publikacje Na podstawieEncyklopedia języka polskiego pod red. Stanisława Urbańczyka. Wrocław itd.: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1992, s. 390.: Gwary Krajny (1964) Gwary północnej Wielkopolski (1967) Studia nad rozwojem językoznawstwa polskiego od końca XVIII wieku do roku 1918 (ze szczególnym uwzględnieniem Wielkopolski) (1981) O badaniach w zakresie świadomości językowej w kilku województwach zachodnich (1982) (red.) Nazewnictwo geograficzne Poznania. Zbiór studiów (2008)
Przypisy
Bibliografia
Małgorzata Rybka: Profesor Zygmunt Zagórski (1926–2013), [w:] „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” 2013, t. 20 (40), z. 2, s. 13–22.
Linki zewnętrzne
Widok Profesor Zygmunt Zagórski – badacz, naukowiec, nauczyciel i mistrz | Poznańskie Spotkania Językoznawcze
Kategoria:Członkowie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” (1980–1989) Kategoria:Członkowie Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej (kombatanci) Kategoria:Ludzie urodzeni w Wilnie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni odznaką pamiątkową Akcji „Burza” Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Weteran Walk o Wolność i Niepodległość Ojczyzny” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Jeżyckim w Poznaniu Kategoria:Polacy i obywatele polscy – więźniowie więzienia na Łukiszkach (okupacja radziecka) Kategoria:Polscy językoznawcy Kategoria:Radni Poznania Kategoria:Urodzeni w 1926 Kategoria:Zmarli w 2013 Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Polscy poloniści