thumb|420px|Pamiątkowa fotografia uczestników 10. Jubileuszowego Zjazdu Nauczycielstwa Pomorskiego w Chełmnie. Jan Tkaczyk siedzi piąty od prawej. Jan Tkaczyk (ur. 11 stycznia 1858 w Leśnej Jani, zm. 7 maja 1945 w Grudziądzu) – nauczyciel, działacz społeczny, filomata pomorski, pszczelarz.
Życiorys Jan Tkaczyk przyszedł na świat w rodzinie Walentego, kowala, i Zofii Moniki z Hinzów. Miał dwoje młodszego rodzeństwa: zmarłą w wieku trzech lat siostrę Weronikę oraz brata Ludwika. Uczęszczał do szkoły ludowej w Kościelnej Jani, a od 1872 r. do 1875 r. w Nowem„Nauczyciel Pomorski”, nr 1–2, 1928, s. 10.. W latach 1875–1878 był uczniem Katolickiego Seminarium Nauczycielskiego w Grudziądzu, gdzie należał do tajnej organizacji samokształceniowejSeminaria nauczycielskie Poznańskiego Okręgu Szkolnego, red. T. Eustachwiecz, Poznań 1936, s. 61.J. Szews, Filomaci Pomorscy, Warszawa 1992, s. 168.. Ten okres tak zapisał się w jego pamięci:
W 1878 r. zdał maturę. W tym samym roku objął stanowisko II nauczyciela w szkole ludowej w Lisewie. W latach 1879–1922 pracował jako I nauczyciel (kierownik) w szkole ludowej w Linówcu. Tam też sprawował urząd wójta, a także pełnił funkcję zastępcy urzędnika USC w wójtostwie Linówiec oraz zastępcy sędziego rozjemczego w obwodzie WabczJ. Dziedzic, P. Ossowski, Powiat i miasto Chełmno. Monografia krajoznawcza, Chełmno 1923, s. 24-30."Nauczyciel Pomorski, nr 1-2, 1928, s. 11..
Był założycielem i długoletnim prezesem Katholischer Lehrerverein na powiat chełmiński. Dnia 24 listopada 1918 r. wziął udział w zebraniu stowarzyszenia, podczas którego został zgłoszony wniosek o natychmiastowe rozpoczęcie nauczania języka polskiego we wszystkich oddziałach szkół powszechnych z większością dzieci polskich. Petycję przygotowaną w tej sprawie przesłano do pruskiego ministra oświaty. Mimo nieuzyskania jakiejkolwiek odpowiedzi zamiar ten zaczęto wprowadzać w życie. Dziewiętnaście lat później Tkaczyk napisał:
Nieco ponad miesiąc później (26 grudnia 1918 r.) Marian Żelewski – nauczyciel z Gorzuchowa -zorganizował zjazd polskich nauczycieli w Lisewie. Wśród przybyłych znalazł się również Jan Tkaczyk. Postanowiono wówczas założyć Towarzystwo Nauczycieli Polaków w Ziemi Chełmińskiej – pierwszą taką organizację na Pomorzu. Zebrani postawili sobie za główne cele: czuwanie nad wychowaniem młodzieży szkolnej pod względem religijnym i narodowym, udoskonalanie sposobów i środków nauczania oraz popieranie zagadnień stanu nauczycielskiego.
Kolejne posiedzenie Towarzystwa odbyło się 26 stycznia 1919 roku w Kornatowie. Jednym z jego głównych punktów były wybory nowego zarządu. W wyniku przeprowadzonego głosowania Tkaczyk został prezesem. Przyznano także dwa tytuły członka honorowego. Otrzymali je: ks. dr Zygmunt Rogala – proboszcz parafii farnej i przewodniczący Komisji Szkolnej w Chełmnie – oraz dr Paweł Ossowski – prawnik, przewodniczący Rady Ludowej w Chełmnie. Siedzibą Towarzystwa został Hotel Centralny w Chełmnie, a organem prasowym chełmiński „Nadwiślanin”.
Dnia 14 września 1919 roku Tkaczyk uczestniczył w zjeździe towarzystw nauczycielskich w Grudziądzu. W obradach wzięło udział 150 delegatów, a wśród nich m.in. Wanda Szuman, ks. Paweł Nowicki czy Wiktor Kulerski. Ten ostatni wygłosił mowę powitalną, w której podkreślił epokowe znaczenie tego wydarzenia dla pomorskiej oświaty. Owocem zjazdu było powstanie Związku Towarzystw Nauczycieli Polaków Katolików Województwa Pomorskiego z siedzibą w Grudziądzu. Tkaczyk – obrany wcześniej marszałkiem zjazdu – stanął na czele piętnastoosobowego zarządu nowo powstałej organizacji. Z funkcji tej zrezygnował 15 listopada 1920 roku, podając za powód odległość dzielącą miejsce zamieszkania od siedziby Związku. Do tego czasu odbył liczne podróże służbowe w sprawach organizacji szkolnictwa, współpracując w tym zakresie z dr. Józefem Łęgowskim, Teofilem Błeńskim, dr. Teofilem Zegarskim. Brał też udział w pracach Komisji Szkolnej w ToruniuPamiętnik Zjazdu Jubileuszowego Nauczycielstwa Pomorskiego i Walnego Zjazdu Delegatów Okręgu Pomorskiego w dniach 19, 20 i 21 maja 1929 w Chełmnie, Chełmno 1929, s. 10-11."Gazeta Gdańska", 1919, nr 25.. Również w 1920 roku wystartował w wyborach uzupełniających do Sejmu Ustawodawczego, lecz bez powodzenia„Gazeta Gdańska”, 1920, nr 90..
W 1922 r. został rektorem szkoły powszechnej w Grudziądzu (15 lutego 1923 r. nadano szkole imię Tadeusza Kościuszki). Był prezesem miejscowego oddziału Stowarzyszenia Chrześcijańsko-Narodowego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych oraz od 29 maja 1928 r. członkiem honorowym tegoż stowarzyszenia na Okręg PomorskiSłowo Pomorskie, 1934, nr 76.. Od 1925 r. zasiadał w Komisji Rewizyjnej Miejskiego Oddziału Pomorskiej Ligi Obrony Powietrznej Państwa w GrudziądzuKsięga pamiątkowa P. L. O. P. P.: 8 października 1923 r. – 29 marca 1925 r., Toruń 1925, s. 46–47.. Działał w zarządach: grudziądzkiego Koła Przyjaciół Harcerzy, Grudziądzkiego Oddziału Pomorskiego Towarzystwa Opieki nad Dziećmi, Towarzystwa Upiększania Miasta, Towarzystwa Krajoznawczego, Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Grudziądzu„Gazeta Bydgoska”, 1926, nr 30; „Gazeta Bydgoska”, 1926, nr 58; „Słowo Pomorskie”, 1934, nr 79a.. Współorganizował wiele akcji społecznych jak np. Tydzień Akademicki (1924) itp.„Słowo Pomorskie”, 1924, nr 267.
Tkaczyk był zapalonym pasjonatem pszczelarstwa i ogrodnictwa. Posiadał jedną z największych pasiek w powiecie chełmińskim, liczącą 50 pniJ. Dziedzic, P. Ossowski, Powiat i miasto Chełmno. Monografia krajoznawcza, Chełmno 1923, s. 140.. Po przeprowadzce do Grudziądza brał udział w pracy tamtejszego Towarzystwa Pszczelniczego, którego był prezesem (1924–1927), a później z racji zasług – prezesem honorowym (od 3 kwietnia 1927 r.„Gazeta Bydgoska”, 1927, nr 85.). Zasiadał w zarządzie Związku Towarzystw Pszczelniczych na Pomorzu„Bartnik Wielkopolski”, 1925, nr. 4.. Jako delegat uczestniczył w zjazdach Związku Towarzystw Pszczelniczych Rzeczypospolitej Polskiej. W 1927 r. został wybrany przewodniczącym komitetu na rzecz utworzenia ogrodu botanicznego w Grudziądzu„Goniec Nadwiślański”, 1927, nr 78.. W 1929 r. wraz ze Stefanem Wodwudem założył Towarzystwo Ogródków Działkowych im. Tadeusza Kościuszki„Gazeta Gdańska”, 1930, nr 168..
Rodzina W lipcu 1879 r. Jan Tkaczyk poślubił Kazimierę Kornelię z Kanieckich – córkę kierownika szkoły w Pniewitem. Z tego związku przyszło na świat piętnaścioro dzieci, z których sześcioro zmarło w niemowlęctwie, a jeden z synów – Leon – zginął na froncie rumuńskim w czasie I wojny światowej. Sędziwego wieku dożyły trzy córki i pięciu synów, a wśród nich pierworodny Egon (1886 – 1973) – ceniony pedagog i działacz społecznySłownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, suplement II, red. Z. Nowak, Gdańsk 2002, s. 286–287. oraz najmłodszy Jan (1901 – 1987) – nauczyciel, harcerz, działacz Związku Polaków w Niemczech.
Odznaczenia Złoty Krzyż Zasługi"Goniec Nadwiślański", 1939, nr 158.. Pro Ecclesia et Pontifice (w 1928 roku) Odznaka Frontu Pomorskiego („za zasługi oddane szkolnictwu w czasie objęcia Pomorza”) Odznaka „Za Ofiarną Pracę” („za gorliwe spełnianie funkcji wójta i naczelnika gminy”) Złoty medal Pomorskiej Izby Rolniczej (w 1938 r. "za wybitną pracę społeczną w pszczelarstwie")"Pasieka Pomorska", 1938, nr 2..
Przypisy
Kategoria:Filomaci pomorscy Kategoria:Ludzie związani z Grudziądzem Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Pro Ecclesia et Pontifice Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy działacze społeczni Kategoria:Polscy nauczyciele Kategoria:Polscy pszczelarze Kategoria:Polscy ogrodnicy Kategoria:Urodzeni w 1858 Kategoria:Zmarli w 1945