Gospodarka Rosji – gospodarka mieszana zaliczana do rozwijających się, a zarazem należąca do światowej czołówki w kontekście potencjału gospodarczego, jedenasta co do wielkości na świecie pod względem nominalnej wartości PKB, natomiast pod względem wielkości PKB ważonego parytetem siły nabywczej czwarta co do wielkości w Azji (po gospodarkach Chin, Indii i Japonii) i szósta na świecie (po gospodarce Chin, Stanów Zjednoczonych, Indii, Japonii i Niemiec). Rosja posiada rezerwy walutowe szacowane na 582,4 mld USD (stan na 30 czerwca 2023).
Charakterystyka Rosja jest jednym z nielicznych państw na świecie oraz jednym z trzech państw Azji (obok Turcji i Kazachstanu, nie licząc przy tym państw na Kakuazie Południowym – których przynależność do danego kontynentu traktowana jest różnie), którego terytorium jest położone na dwóch kontynentach. Jednocześnie jest jedynym państwem na świecie, którego tak duże obszary są umiejscowione zarówno na kontynencie europejskim, jak i azjatyckim. Takie położenie stwarza doskonałe warunki do rozwoju potencjału transportowego. Przejawia się to w przypadku Rosji między innymi w prowadzonym na bardzo dużą skalę transporcie surowców energetycznych, wydobywanych na terenie tego kraju, które trafiają do wielu państw europejskich i azjatyckich – w tym Polski i Niemiec – za pośrednictwem sieci rurociągów.
Rosyjska gospodarka ma bardzo duży potencjał rozwojowy. W państwie tym znajdują się największe na świecie zasoby surowców naturalnych, w tym drewna, cennych metali, a przede wszystkim paliw płynnych i surowców energetycznych (ropy naftowej, gazu ziemnego, węgla kamiennego i brunatnego). W związku z powyższym Rosja dysponuje największymi na świecie źródłami energii. Ponadto na terenie tego państwa znajduje się również czwarta część światowych zasobów wody słodkiej.
Zarówno ropa naftowa, jak i gaz ziemny mogą być w Rosji wydobywane bez restrykcji (kwot produkcyjnych) nakładanych przez OPEC na swoich członków (Rosja nie należy do tej organizacji). W ostatnich latach produkcja ropy naftowej oraz polityka związana z transportem pozyskiwanych surowców energetycznych stała się nie tylko głównym źródłem wzrostu gospodarki, ale także środkiem geostrategicznego nacisku na rządy niektórych państw w Europie i Azji. Dodatkowym czynnikiem rzutującym na fakt prowadzenia w tym sektorze aktywnej polityki przez Rosję jest fakt, iż państwo to jest największym na świecie producentem ropy naftowej. W 2014 Rosja wydobywała 10,85 mln baryłek dziennie, co dawało jej trzecie miejsce na świecie (Arabia Saudyjska w tym samym czasie zajmowała drugą pozycję z wydobyciem na poziomie 11,62 mln baryłek dziennie, a Stany Zjednoczone były pierwsze przy wydobyciu szacowanym na 13,97 mln baryłek dziennie).
Członkostwo w organizacjach międzynarodowych Federacja Rosyjska jest członkiem wielu organizacji o charakterze polityczno-gospodarczym. Należy do: Wspólnoty Niepodległych państw (jako kraj nieformalnie przewodzący tej organizacji), Euroazjatyckiej Wspólnoty Gospodarczej, Szanghajskiej Organizacji Współpracy, Organizacji Współpracy Gospodarczej Państw Morza Czarnego, Rady Państw Morza Bałtyckiego, APEC, WTO, G20. Odgrywa znacząca rolę w polityce międzynarodowej, w tym również w światowej polityce gospodarczej.
Historia gospodarcza Federacji Rosyjskiej Od czasu rozpadu Związku Radzieckiego Rosja doświadczyła poważnych zmian, dokonując transformacji z gospodarki centralnie planowanej do gospodarki rynkowej, znacznie bardziej otwartej na rynki zagraniczne. Reformy gospodarcze przeprowadzone w latach 90. poprzedniego stulecia polegały m.in. na prywatyzacji wielu sektorów przemysłu i rolnictwa, aczkolwiek z poważnymi wyjątkami jeśli chodzi o sektory energetyczny, zbrojeniowy i im pokrewne. Proces prywatyzacji został przeprowadzony w sposób gwałtowny, wręcz niekontrolowany. Jednym z jego aspektów był mocno krytykowany w późniejszym czasie schemat „zamiany długów na udziały” (ang. „loans-for-shares scheme”) za pomocą którego wiele dużych i zyskownych przedsiębiorstw, należących dotychczas do państwa, zostało przejętych, niejednokrotnie za bezcen, przez wąską grupę oligarchów, którzy w późniejszym czasie w znaczący sposób zaczęli wpływać na politykę regionalną, a część z nich przejawiała nawet aspiracje polityczne na szczeblu federalnym. Można zaryzykować twierdzenie, że w wyniku prywatyzacji nastąpiła powtórna koncentracja własności – w tym przypadku dotyczyła ona bardzo wąskiej kasty uprzywilejowanych. Warto zauważyć, że w 2011 roku w Moskwie mieszkało najwięcej miliarderów na świecieKoncentracja kapitału w Rosji jest wyjątkowo nierównomierna. Przykładowo w samej tylko Moskwie w 2011 mieszkało aż 79 ze 101 rosyjskich miliarderów, przy czym łączny majątek, którego byli właścicielami wynosił 375,3 mld USD. Drugie miejsce na świecie pod względem liczby miliarderów zajmował w tym samym czasie Nowy Jork, w którym mieszkało 59 miliarderów, których łączny majątek opiewał na 220,8 mld USD..
Kraj, który dopiero w 1997 r. uzyskał nieznaczny wzrost PKB dzięki wysokim cenom ropy naftowej, nie dysponował sprawnym systemem bankowym, a zbiurokratyzowana administracja, masowa korupcja i przestępczość hamowały dopływ kapitału zagranicznego. Słabość gospodarczą mocarstwa militarnego ujawnił w 1998 r. spadek cen ropy i innych surowców eksportowanych przez Rosję. Ujemny bilans handlowy uniemożliwił obsługę zadłużenia zagranicznego i zmusił Rosję do ogłoszenia moratorium na płatności zagraniczne. Konsekwencją kryzysu finansowego było zmniejszenie PKB o 5%. Od roku 1999, pod wpływem ponownego wzrostu cen paliw i surowców, sytuacja gospodarcza Rosji zaczęła się stabilizować.
W 2008 i w pierwszych miesiącach 2009 r. Rosja doświadczyła pierwszej recesji po dziesięciu latach nieprzerwanego, dynamicznego wzrostu gospodarczego, po czym gospodarka ustabilizowała się przechodząc w fazę powolnego wzrostu w latach 2009–2012. Pomimo głębokiej, ale jednocześnie krótkiej recesji, na gospodarkę rosyjską nie wpłynął w sposób znaczący globalny kryzys finansowy. Stało się tak głównie z powodu zastosowania krótkoterminowych polityk makroekonomicznych, które pomogły gospodarce przetrwać niebezpieczny okres, a także z uwagi na bardzo niski poziom długu publicznego.
Rząd rosyjski przewidywał stabilne tempo wzrostu w kolejnych latach na poziomie około 3,4% PKB, jednakże duży spadek cen ropy naftowej na światowym rynku surowców mocno zrewidował te prognozy. W 2015 roku gospodarka rosyjska skurczyła się o 3,7%.
Waluta
thumb|left|Waluta Rosji
Podstawową walutą w Rosji jest rubel (symbol: RUB), dzielący się na 100 kopiejek. Historia tej waluty sięga XIII, kiedy to został wprowadzony w Republice Nowogrodzkiej jako odpowiednik nowogrodzkiej grzywny srebra; był emitowany w postaci srebrnych sztabek i odpowiadał 200 diengom.
Jest wiele teorii dotyczących pochodzenia słowa „rubel”. Wszystkie one różnią się w szczegółach, ale łączy je jeden punkt wspólny, a mianowicie każda z nich wskazuje na czasownik „ciąć”, od którego ma pochodzić nazwa waluty.
29 czerwca 2006 roku kurs rubla został uwolniony – od tej pory jego wartość ustala rynek (do tego czasu kurs rubla był ustalany przez Centralny Bank Federacji Rosyjskiej). 11 grudnia 2013 średni kurs NBP rubla w stosunku do złotego wynosił 0,0929 (1 RUB = 0,0929 PLN). 12 grudnia 2014 średni kurs NBP rubla w stosunku do złotego wynosił 0,0587 PLN.
thumb|upright=1.3|PKB per capita Rosji wg PSN w latach 1991–2019 thumb|upright=1.3|Zmiany PKB Rosji w latach 1991–2014
Produkt krajowy brutto W 2012 r. produkt krajowy brutto wyniósł 2,015 bln USD. Na jednego mieszkańca przypadało wówczas 18 tys. USD (w 2010 było to 16,6 tys. USD, a w 2011 – 17,3 tys. USD).
W kolejnych latach rosyjska gospodarka (PKB) rosła: w 2010 roku o 4,5 proc., 2011 r. – 4,3 proc., 2012 r. – 3,4 proc., 2013 r. – 1,3 proc. i w 2014 – 0,6 proc. Gospodarka Rosji w pierwszym kwartale 2015 roku skurczyła się o 1,9 proc. w ujęciu rocznymSankcje i ceny ropy nadal duszą rosyjską gospodarkę, tvn24bis.pl..
Struktura PKB Struktura PKB Rosji w 2012 roku przedstawiała się następująco: handel – 19,7% finanse i usługi – 17,1% produkcja przemysłowa – 15,2% administracja publiczna, edukacja, zdrowie i obrona narodowa – 13,5% górnictwo (kopalnictwo) – 10,9% transport i łączność – 8,2% budownictwo – 6,5% produkcja, dystrybucja energii elektrycznej, gazu i wody, i innych mediów – 5,1% rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo – 3,9%
PKB per capita liczony w PSN (w dolarach międzynarodowych dla Rosji i Polski w latach 1999–2012) 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Rosja 5,720(58%) 6,660(63%) 7,270(66%) 7,880(68%) 8,970(76%) 10,030(79%) 11,560(86%) 14,530(99%) 16,340(102%) 19,850(113%) 18,860(103%) 19,890(102%) 21,790(105%) 22,800(105%) Polska 9,840(172%) 10,490(158%) 10,940(150%) 11,520(146%) 11,870(132%) 12,640(126%) 13,470(117%) 14,660(101%) 16,090(98%) 17,590(89%) 18,250(97%) 19,560(98%) 20,790(95%) 21,760(95%) Źródło: Bank Światowy
Handel zagraniczny
Nierówności społeczne Jednym z największych problemów współczesnego społeczeństwa rosyjskiego jest występowanie dużych nierówności społecznych wynikających z dużej dysproporcji w rozkładzie dochodów pomiędzy poszczególnymi grupami społecznymi. Podczas gdy na świecie miliarderzy dysponują 1–2% bogactwa narodowego, w Rosji do 110 miliarderów należy 35% całego bogactwa. Tabela pokazuje względny współczynnik proporcji dochodów 10% najbogatszych obywateli rosyjskich w stosunku do 10% najbiedniejszych. Można zaobserwować, że w 2012 roku dochody 10% najbogatszej części społeczeństwa były ponad szesnastokrotnie wyższe niż dochody 10% najbiedniejszej części, przy czym dynamika zmian wskazuje na pogłębianie się tego trendu.
Rok1992 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012Współczynnik8,0 13,5 13,3 13,6 13,8 14,1 13,9 13,9 14,0 14,5 15,2 15,2 15,9 16,7 16,6 16,6 16,6 16,2 16,4
Sektory gospodarki rosyjskiej Sektor gospodarki w ujęciu ekonomicznym to grupa przedsiębiorstw wytwarzających dobra (towary lub usługi) o podobnym przeznaczeniu.
Rolnictwo
Przemysł Federacja Rosyjska posiada znaczny potencjał przemysłowy. Duża część zakładów przemysłowych zostało zbudowanych w czasie ZSRR, przy czym większość z nich zostało znacznie zmodernizowanych po 1991 roku. Dynamikę produkcji przemysłowej w latach 1999–2015 przedstawia poniższa tabela. Rok 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Prod. przemysł. 8,1 8,8 6,2 3,7 7,0 6,4 4,0 4,8 7,4 3,5 – 13,1 8,3 4,7 3,1 0,1 1,6 – 3,4
Przemysł zbrojeniowy