Kalendarium Dąbrowy

Dąbrowa – dziś Dąbrowa i jej zachodnia część Dąbrowa Poduchowna, wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie starachowickim, w gminie Pawłów 10 km na południowy wschód od Starachowic, nad rzeką Świśliną; ok. 14 km na północny wschód od klasztoru świętokrzyskiego.

Nazwa wsi w dokumentach źródłowych W latach 1333–70 „Dombrowa”, 1447 „Dambrowa”, ale: 1504 „Dąmbrowa”, 1506 „Dambroua”, „Dambrova”, 1508 „Dambrowka”, 1529 „Dambrowa”,„ Dąbrowa”, 1537 „Dambroua”, 1546 „Rzepin Dambroua”, natomiast w roku 1564 „Dąbrowa”, 1880 „Dąbrowa Chybicka” i „Dąbrowa Chybicka Poduchowna”.

Podległość administracyjna świecka i kościelna 1508 powiat sandomierski (Pawiński Kod Mał. 461), 1827 powiat opatowski, 1470-80 parafia Pawłów (Długosz L.B.. II 485).

Topologia, granice w średniowieczu W latach 1470–80 graniczy z Rzepinem, Rzepinkiem, Pawłowem i Dziurowem (Długosz L.B.. III 236), 1477 z Dziurowem; 1532 Rzepin; 1546-7 Wanacja; 1780 część klasztorna Dąbrowy graniczy od wschodu z częścią szlachecką Dąbrowy, od południa wschodu i północy z innymi dobrami Benedyktynów świętokrzyskich, w tym z Kuczowem i Bogusławicami(Inwentarz Klucza Rzepin 13, 15, 22).

Własność Własność szlachecka, od lat 1536-7 r. własność podzielona szlachecka (Dąbrowa) i klasztorna (Dąbrowa Poduchowna).

Kalendarium historyczne wsi Okres przed podziałem 1333-70 Własność Jakuba, Mikołaja i Piotra z Chlewisk (Odrowążów), 1401 Dąbrowa należy do Jakuba i Sławka dziedziców Szydłowca (także Odrowążów) , 1447 dziedzicem jest Prandota z Zajączkowic 1470-80 dziedzice Prandota Koniński herbu Rawa i Rafał z Chlewisk herbu Odrowąż, mają 2 folwarki rycerskie, 10 łanów kmiecych, 1 zagroda z rolą, 2 karczmy z rolą (Długosz L.B.. I 439; II 485); 1477 dziedzicami są Rafał i Prandota , 1504 Jakub Ebermuth z Pogorzałystawu (wieś w lubelskim, ok. 20 km od Lublina występuje w piśmiennictwie do XVIII w) odstępuje Janowi ze Świrczowa tenutariuszowi Ropczyc między innymi trzecią część „mediae alteris” wsi Dąbrowa i Zawada (Matricularum Regni Poloniae Summaria III 1663); 1504 z części Ebermutha pobór z 2 łanów i od 3 zagr., [z innej części] pobór z 2 łanów i karczmy(Archiwum Skarbu Koronnego, dział w AG. I/7 15v-6, 40); 1505 własność Ewy z Rytwian żony Mikołaja Kurowskiego(Matricularum Regni Poloniae Summaria III 2268); 1506 pobór z 2 łanów i od 1 zagrody oraz (z innej części) z 1,5 łana(Archiwum Skarbu Koronnego, dział w AG. I/7 128), 1508 z części Rafała pobór z 3 łanów, z części Ebermutha pobór z 2 łanów, karczmy i 1 koła korzecznego , 1528 po śp. Janie Ebermuth cześniku chełmskim król nadaje Dąbrowę Feliksowi z Zamościa(Matricularum Regni Poloniae Summaria IV 5342); 1530-2 z części Rafała pobór z 1 łanów i z karczmy, z części Ebermutha pobór z 1,5 łana i młyna o 1 kole(› Archiwum Skarbu Koronnego, dział w AG. I/10 215, 459v, 597).

Obecna Dąbrowa - własność szlach.

1538 z Dąbrowy Rafała pobór z 1 łana i karczmy (ib. I/7 189v); 1564-5 wieś szlach., pobór z 1,75 łana w D. i Jabłonnej (LS 1564-5 330; p. › 3B); 1577 z części Mikołaja Dąbrowskiego pobór z 1/2 kwarty i od 2 zagr. z ogrodem oraz z 1/3 części kuźnicy zwanej „Stijchow” o 1 kole i z 2 czeladnikami(Archiwum Skarbu Koronnego, dział w AG. I/7 580); 1578 z częśco Jakuba Chlewickiego pobór od 2 kmieci na 1 łana, 2 zagr. z rolą, 1 kowala, z części Jana Kochanowskiego pobór od 1 kmiecia na 1/8 łana i 4 zagr. z ogrodem, z części Mikołaja Dąbrowskiego pobór od 2 kmieci na 1/2 łana, 4 zagr. z rolą i z karczmy , 1629 z części Stanisława Dąbrowskiego pobór od 2 kmieci na 1/21. i 4 zagrodników z rolą, z części Piotra Świerczowskiego pobór od 1 kmiecia na 1/2kwarty roli, 4 zagród z ogrodem(Z. Guldon, L. Stępkowski, Z. Trawicka, Rejestr poborowy powiatu sandomierskiego z roku 1629 1629 61); 1662 pogłówne z części szlacheckiej Dąbrowskiego od niego z żoną, szlacheckiej Kamodzińskiej z córką, szlachcica Dębińskiego z córką oraz 8 czeladzi dworskiej i 13 mieszkańców wsi, z części szlacheckiej Świerczowskich od Dąbrowskiej i Świerczowskiej, ubogiego szlachcica Wójtowskiego z żoną, 3 czeladzi folwark i 33 mieszkańców wsi(Archiwum Skarbu Koronnego, dział w AG. I/67 30v); 1673 pogłówne pobierane jest z części Świerczowskiej i Dąbrowskiej od nich i 34 czeladzi folwarcznej i mieszkańców wsi, 1674 pogłówne z części Dąbrowskiego od niego wraz z żoną oraz 15 czeladzi folwarcznej i mieszkańców wsi , 1674 pogłówne z części szlecheckiej Wirskiego od niego z żoną i niezamężną córką oraz 8 czeladzi folwarcznej i 58 mieszkańców wsi, z części Dąbrowskiej od niej, szlachcianki Świerczowskiej i Wójtowskiej, od 3 służby i 27 mieszkańców wsi, z części Dąbrowskiego od niego i od 11 mieszkańców wsi , Rok 1787, 1827, 1880 Dąbrowa Chybicka ma 30 domów, 248 mieszkańców, 404 morgi dworskie i 209 mórg włościańskich. Obecna Dąbrowa Poduchowna - własność klasztoru świętokrzyskiego 1537 w zamian za klucz koniemłocki opactwo świętokrzyskie otrzymuje od Hieronima Łaskiego wojewody sierpskiego i jego żony Anny z Kurozwęk m.in. części wsi Dąbrowa i Zawada, zwane Ciołkowskie, które wyżej wymienieni uzyskali od Andrzeja Ciołka z Żelechowa(Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie 1893; Matricularum Regni Poloniae Summaria IV 18286; › Czażów; › Koniemłoty); 1538 z części opata świętokrzyskiego pobór z 1,5 łana i młyna(Archiwum Skarbu Koronnego, dział w AG. I/7 189v); 1538 młyn daje klasztorowi świętokrzyskiemu 2 grzywny czynszu , 1546 Dąbrowa Poduchowna otrzymuje takie wolności jak inne włości klasztoru świętokrzyskiego (Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie 1894; Matricularum Regni Poloniae Summaria IV 22389); 1546 dwór klasztoru w Rzepinie Dąbrowie (dambrowa) obsługiwany bez wymiaru przez młyn w Michałowie(Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie 1895); 1553 Zygmunt August przenosi na prawo niemieckie imiennie wyliczone posiadłości opactwa świętokrzyskiego, w tym Dąbrowę(Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie 1909); 1564-5 z części Ebermutha w Dąbrowie i Zawadzie pobór z 1,75 łana(Lustracja województwa sandomierskiego 1564-1565 1564-5 330; › p. 3A); 1565 dwór klasztorny w Dąbrowie obsługiwany bez wymiaru przez młyn w Michałowie(Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie 1897); 1569, 1571 opat świętokrzyski daje pobór z 2 łanów, karczmy i młyna o 1 kole(Archiwum Skarbu Koronnego, dział w AG. I/7 408v, 264v, 339); 1577 z części opata świętokrzyskiego pobór od 8 kmieci na 2 łanów, z karczmy i młyna o 1 kole , 1578 z części opata świętokrzyskiego pobór od 8 kmieci na 2 łanów, 3 zagr. z rolą, 1 komornik bez bydła, z karczmy z 1/2 łanów i młyna dziedzicznego o 1 kole z 1/2 łana (Pawiński Kod. Mał. 191); 1629 z części opata świętokrzyskiego pobór od 8 kmieci na 4 łanów, 3 zagr. z rolą, 1 komornik bez bydła, z 1 kwarty roli należącej do karczmy, młyna dziedzicznego o 1 kole z 1/2 łana; 1662 opat święt. daje pogłówne od 10 czeladzi folwarcznej i 57 mieszkańców wsi(Archiwum Skarbu Koronnego, dział w AG. I/67 30v); 1673 z Dąbrowy i Dziurowa opata świętokrzyskiego pogłówne od dzierżawcy szlachcica Stanisława Wolskiego, 102 czeladzi folwarcznej i mieszkańców wsi , 1674 pogłówne od Wolskiego z żoną i niezamężną córką, 6 czeladzi folwarcznej i 58 mieszkańców wsi , 1780 należy do klucza rzepińskiego dóbr stołu opata komendatoryjnego. 13 dymów. Zlikwidowane zabudowania folwarczne, po których pozostał plac i chałupa. Do folwarku należą 3 niwy. We wsi 3 kmieci (Tomasz Lasek, Marcin Krzak, Leonard Pochęć), 9 zagrodników (Józef Pełka, Walenty Różycki, Jan Paź, Józef Więcek - gajowy, zwolniony od powinności, Jan Tracz, Franciszek Smalec, Jan Jop - gajowy, też zwolniony, Wincenty Nalepa, Jan Czaja), 2 komorników (wdowa Pocheciowa, wdowa Prazmowska), 470 zagonów pustych. Kmiecie pracują tylko po 2 dni tygodniu, ponieważ mają jedynie po 1 parze dworskiego sprzężaju, odrabiają po 4 dni powaby i 12 łokci oprawy, płacą po 24 gr czynszu, dają po 1 korcu żyta, 1 kapłonie i 20 jaj, 7 zagrodników pracuje po 3 dni tygodniowo pieszo, odrabia po 2 dni powaby i 6 łokci oprawy, płaci po 6 gr czynszu, 2 zagrodników pracuje po 2 dni tygodniu, odrabia po 2 dni powaby i 4 łokcie oprawy oraz płaci po 3 gr czynszu, komornicy pracują po 1 dniu tygodniu pieszo. Wszyscy dają stróżę nocną tylko do browaru w Rzepinie, nie pasą trzody, inne powinności jak w Rzepinie. Subsidium charitativum wynosi 185 zł(Inw.Rzep. 14, 29-30); 1787 cała wieś liczy 203 mieszkańców, w tym 5 Żydów(Spis I 414; II 135); 1816 klasztor oddaje w 40-letnią dzierż. grunt i mieszkanie w D. (Gacki 262); 1819 część wsi D. z karczmą należy do stołu opata (Akta Okupacji klasztoru świętokrzyskiego, 1819 r., Zarząd Dóbr Państwowych Guberni Radomskiej, zbiór rpsów w Archiwum Państwowym w Radomiu rps 1456. 3v, 108v, 113n.); 1827 cała wieś ma 36 domów i 253 mieszkańców (Tabela 1 89); 1880 Dąbrowa Chybicka Poduchowna ma 5 domów, 40 mórg włościańskich.

Ważne wydarzenia historyczne

W roku 1333-70 Kazimierz Wielki przenosi na prawo średzkie wsie Jakuba, Mikołaja i Piotra z Chlewisk, w tym Dąbrowę, Dziurów i Most(B. Paprocki, Herby rycerstwa polskiego, wyd. K.J. Turowski, Kr. 1858. 516;K Górski, Ród Odrowążów w wiekach średnich„Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie” 8, 1926-1927, 41),; W roku 1447 Kazimierz Jagiellończyk przenosi na prawo średzkie wsie Prandoty z Zajączkowic, w tym Dąbrowę, Dziurów i Zawadę(Matricularum Regni Poloniae Summaria I 9; MI 25);

Kościół, plebania powinności dziesięcinne Dziesięcina należy do prepozyta kieleckiego, plebana w Szydłowcu i plebana w Chlewiskach.

1401 Jakub i Sławek dz. Szydłowca nadają kościołowi parafialnemu św. Zygmunta w Szydłowcu wolne dziesięciny ze swoich wsi, w tym z Dąbrowy (K Górski, Ród Odrowążów w wiekach średnich„Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie” 8, 1926-1927, 43),; 1470-80 z folwarku Prandoty dziesięcinę wartości 60 grzywien pobiera pleban Szydłowca, z folwarku Rafała dziesięcinę wartości do 1 grzywny pobiera pleban w Chlewiskach, z pozostałej części wsi dziesięcinę konopną z 4 wiązek i snopową wartości do 8 lub do 10 grzywnien dowożą do stodoły prepozyta kieleckiego (Długosz L.B.. I 439; II 485); 1529 dziesięcinę snopową z łanów kmiecych wartości 3 grzywny należy do prepozyta kieleckiego, z pewnych ról folwarku dziesięcinę snopową wart. 1,5 grzywny pobiera pleb. Szydłowca(Księga dochodów beneficjów diecezji krakowskiej z roku 1529 (tzw. Liber retaxationum), wyd. Z. Leszczyńska-Skrętowa, 1968. 374, 412); 1780 dziesięcinę snopową z gruntów chłopskich należy do prepozyta kieleckiego, z niw dworskich nie dają dziesięciny, co kwestionuje pleban Szydłowca(Inwentaryzacja Klucza Rzepin. 14-5).

Ze średniowiecznej Dąbrowy pochodzą Studenci Uniwersytetu Krakowskiego,

w roku 1461 Sędziwój syn Jana(Album studiosorum Universitatis Cracoviensis, t.I, wyd. Ż.I. Pauli, B. Ulanowski; t. II-III, wyd. A. Chmiel; t. IV, wyd. J. Zathey, przy współpracy H. Barycza; t. V, wyd. K. Lewicki, przy współpracy J. Zatheya, Kr. 1887- 1956.. I 165)1 w roku 1519 Jakub syn Rafała(Album studiosorum Universitatis Cracoviensis, t.I, wyd. Ż.I. Pauli, B. Ulanowski; t. II-III, wyd. A. Chmiel; t. IV, wyd. J. Zathey, przy współpracy H. Barycza; t. V, wyd. K. Lewicki, przy współpracy J. Zatheya, Kr. 1887- 1956.. II 193.

Przypisy

Kategoria:Dąbrowa (powiat starachowicki) Kategoria:Kalendaria włości dziesięcinnych klasztoru łysogórskiego Kategoria:Włości dziesięcinne klasztoru łysogórskiego