Istnieje wiele regularnych podobieństw dźwiękowych między językiem węgierskim a pozostałymi językami uralskimi. Na przykład: węgierskie a w niektórych miejscach odpowiada chantyjskiemu o; węgierskie h odpowiada chantyjskiemu x, a węgierskie z umiejscowione na końcu słowa odpowiada chantyjskiemu t. Podobieństwa te można dostrzec, porównując np.: węgierskie ház („dom”) z chantyjskim xot („dom”), lub węgierskie száz („sto”) z chantyjskim sot („sto”).

Język węgierski oraz język chantyjski są ze sobą ściśle spokrewnione, jako należące do jednej podrodziny językowej (języki ugryjskie). Odległość między językiem węgierskim a językiem fińskim jest większa, niemniej między tymi językami również można zauważyć podobieństwa. Są one najoczywistsze przy porównywaniu wszystkich języków uralskich razem, wówczas bowiem poszczególne osobliwości językowe są uśredniane. W tym artykule znajdą się jednak porównania tylko między językiem węgierskim a językiem fińskim i estońskim (dwoma językami fińskimi).

Spółgłoski zwarte Na początku słowa

Jedną z ważniejszych osobliwości języka węgierskiego jest lenicja spółgłosek zwartych *p *k.

Węgierskie /f/ odpowiada fińskiemu i estońskiemu /p/:

WęgierskiFińskiEstońskiznaczeniefapuupuudrzewofalatpalapalakęs, kawałekfélpelätäpelgamabać sięfészekpesäpesagniazdofelhőpilvipilvchmurafonpunoapunumapleśćfőpääpeägłowa

Przed samogłoskami przednimi (e é i í y ä ö ő ü ű), węgierskie /k/ odpowiada fińskiemu i estońskiemu /k/:

WęgierskiFińskiEstońskiznaczeniekönnykyynelküünistamałzakézkäsikäsidłoń, rękakőkivikivikamień

Przed samogłoskami tylnymi (a á o ó u ú) węgierskie /h/ odpowiada fińskiemu i estońskiemu /k/:

WęgierskiFińskiEstońskiznaczeniehalkalakalarybaházkotakodadom (w węgierskim), chata (w fińskim i estońskim)húgykusikusimocz

Węgierskie /t/ umiejscowione na początku słowa odpowiada fińskiemu i estońskiemu /t/:

WęgierskiFińskiEstońskiznaczenietéltalvitalvzimatudtunteatundmawiedzieć, umiećtavasztoukowiosna

W środku słowa

Węgierskie /p/ i /k/ odpowiadają fińskim i estońskim podwójnym spółgłoskom /pp/ /kk/: WęgierskiFińskiEstońskiznaczenieapósappiteśćepesappisappżółćlaposlappealapppłaskilöklykätä : lykkää-lükkamapchnąć

Węgierskie /t/ odpowiada fińskiej i estońskiej zbitce /tk/: WęgierskiFińskiEstońskiznaczeniekötkytkeäkütkewiązaćtat (dialektalne)tõtkeslin

Węgierskie /d/ odpowiada fińskiemu i estońskiemu /nt/ WęgierskiFińskiEstońskiznaczenieadantaadać ideg jänne : jäntee- nerw (w węg.), ścięgno (w fińskim)odúontelowgłębienietudtunteatundmawiedzieć, umieć

Węgierskie /v/ odpowiada fińskiemu i estońskiemu /p/: WęgierskiFińskiEstońskiznaczeniekevéskepeäkebjamało (w węgierskim), łatwy (w fińskim)soványhupe-ne-hubachudy (w węgierskim)

Węgierskie /z/ odpowiada fińskiemu i estońskiemu /t/:

WęgierskiFińskiEstońskiznaczenieházkotakodadom (w węgierskim), chata (w fińskim i estońskim)kézkäsi : käden : käte-käsi : käe : käte-dłoń, rękafazékpatapadagarnekmézmesi : meden : mete-mesi: mee : mete-miód

Brak spółgłoski przed węgierskim iloczasem odpowiada fińskiemu i estońskiemu /k/: WęgierskiFińskiEstońskiznaczenieínyien : ikene-igedziąsło (w węgierskim i estońskim)jójokijõgirzeka (w węgierskim tylko w nazwach rzek)májmaksamakswątrobanéznähdä : näke-nägemawidziećőszsyksysügisjesień

Spółgłoski szczelinowe W węgierskim można znaleźć dwa różne odpowiedniki dla fińskiego i estońskiego /s/. Pierwszym jest węgierskie /s/:

Węgierski Fiński Estoński znaczenieszázsatasatastoszívsydänsüdaserceszemsilmäsilmokoszájsuusuutwarzfészekpesäpesagniazdo

Drugim jest brak spółgłoski:

Węgierski Fiński Estoński znaczenieeszik : ev-syödäsöömajeśćepesappisappżółćínsuonisoonścięgno, żyła (w fińskim i estońskim)ölsylisüliłono

Te dwa odrębne odpowiedniki reprezentują dwa rodzaje tej samej spółgłoski w zależności od pochodzenia. /s/ derywowane od /s/ wywodzi się z prauralskiego *ś, podczas gdy brak spółgłoski derywowany od /s/ wywodzi się z prauralskiego *s. Oba podobieństwa są widoczne równolegle w słowie "jesień", z prauralskiego *sükśi.

Spółgłoski półotwarte Węgierskie spółgłoski płynne /l/ i /r/ odpowiadają fińskim i estońskim /l/ i /r/: WęgierskiFińskiEstońskiznaczenieároraoraszydło (w węgierskim i estońskim), cierń (w fińskim)alattallaallpodélelääelamażyćhalkuollakoolemaumrzećlé : lev-liemileemciecz (w węgierskim), rosół (w fińskim)nyalnuollalizaćnyílnuolinoolstrzałavállolkaõlaramię

Węgierskie spółgłoski nosowe /m/, /n/ i /ɲ/ odpowiadają fińskim i estońskim /m/, /n/ i /n/:

WęgierskiFińskiEstońskiznaczeniemimikä : mi-miscomegy : men-mennäminemaiśćmenyminiäminiasynowamony (dialektalne)munamunajajkonégyneljäneliczterynévniminiminazwa

Podobieństwo może być odnalezione także między węgierskim /g/ a fińskimi i estońskimi iloczasami. Z pomocą pozostałych języków uralskich, można te głoski zrekonstruować jako *ŋ: WęgierskiFińskiEstońskiznaczeniejégjääjäälódfogpiipiiząbfogolypyypüükuropatwaégsääniebo (w węgierskim), pogoda (w fińskim)egérhiirihiirmyszvégviimeinenviimanekoniec (w węgierskim), ostatni (w fińskim i estońskim)

Zobacz też język węgierski język fiński języki uralskie językoznawstwo historyczno-porównawcze

Linki zewnętrzne Fińsko-węgierskie etymologie

Kategoria:Język węgierski Kategoria:Językoznawstwo synchroniczno-porównawcze