Loty bojowe i transportowe do Polski (1941–1945) – misje lotników polskich i alianckich w latach 1941–1945 ze zrzutami zaopatrzenia i broni oraz przerzutu żołnierzy i oficerów celem wzięcia udziału w walkach partyzanckich i w ruchu oporu. thumb|"Tablica upamiętniająca „BOHATERSKICH LOTNIKÓW ALIANCKICH NIOSĄCYCH POMOC WALCZĄCEJ WARSZAWIE” Historia organizacji PSP Większość polskiego personelu latającego i technicznego Lotnictwa Polskiego II RP ewakuowała się z Polski w 1939 przez Rumunię i Węgry do Francji. W kampanii francuskiej (maj-czerwiec 1940) brało udział polskie lotnictwo myśliwskie w jednostkach przydzielanych do jednostek francuskich oraz 145 dywizjon myśliwski. Ogólna liczba pilotów walczących we Francji wynosiła 136, którzy zestrzelili 51 samolotów na pewno, 3 prawdopodobnie i 6 uszkodzili. Po upadku Francji polscy lotnicy przybyli na Wyspy Brytyjskie.
Od dnia 8 grudnia 1939 zgodnie z umową na konferencji paryskiej z dnia 25 października 1939 Lotnictwo Polskie zostało odtworzone w Wielkiej Brytanii. Z Francji i Polski przybyło do Anglii ok. 6 tys. żołnierzy lotnictwa. Angielsko-polska umowa o utworzeniu Polskich Sił Powietrznych (PSP) została podpisana 5 sierpnia 1940. Już wcześniej, 1 lipca 1940 na terenie Anglii zaczęły powstawać polskie dywizjony lotnicze.
Do października 1940 sformowano 4 dywizjony bombowe: 300, 301, 304, i 305, 4 myśliwskie: (302, 303, 306 i (308), 307 Dywizjon Myśliwski Nocny i 309 Współpracy z Armią. W styczniu i lutym 1941 utworzono jeszcze 3 dywizjony myśliwskie (315, 316, 317), później w marcu 1943 318 Dywizjon Myśliwsko-Rozpoznawczy i w październiku 1944 663 Dywizjon Samolotów Artylerii.
W celu utrzymania łączności pomiędzy Naczelnym Dowództwem Polskim a dowództwem RAF i polskimi dywizjonami oraz personelem polskim przydzielonym do jednostek brytyjskich utworzono Inspektorat Generalny Polskich Sił Powietrznych, który później 6 kwietnia 1944 został przemianowany w Dowództwo Polskich Sił Powietrznych. Inspektorem był w okresie maj – lipiec 1940 r. gen. bryg. pil. Władysław Kalkus, a po nim gen. bryg. pil. Stanisław Ujejski od 18 lipca 1940 do 17 sierpnia 1943, a od 19 września 1943 do 16 kwietnia 1947 gen. bryg. pil. Mateusz Iżycki.
Niemcy prowadząc wojnę totalną w Europie, w maju 1940 zbombardowali Rotterdam. Angielska doktryna wojenna nie przewidywała wojny totalnej. Dowództwo Bombowe RAF Bomber Command w początkowym okresie wojny nastawione było na atakowanie wyłącznie celów militarnych i opowiadało się za bombardowaniami precyzyjnymi. RAF nie dysponował myśliwcami dalekiego zasięgu mogącymi ochraniać bombowce nad celami w Niemczech. Ze względu na ponoszone straty, już w kwietniu 1940, Dowództwo Bombowe zmuszone było do zmiany doktryny i atakowania celów oraz skupieniu się efektywniejszym bombardowaniu obszarowym miast niemieckich. Celem stały się obiekty cywilne leżące obok wojskowych i przemysłowych. Postanowiono, że główny ciężar operacji lotnictwa RAF będzie koncentrować się na niszczeniu morale ludności cywilnej wroga. Miało to także wywrzeć presję psychologiczną na Niemców. Politycy angielscy razem z Churchillem przystali na tę koncepcję.
W okresie od 10 lipca do 31 października 1940 bitwy o Anglię Niemcy atakowali miasta i ośrodki przemysłowe głównie w południowej Anglii. Zwalczały ich angielskie dywizjony myśliwskie, a w tym polskie dywizjony 303, 302 i z czasem następne. Dowództwo Bombowe RAF, chcąc przełamać hegemonię Luftwaffe, w nocy z 24 na 25 sierpnia 1940 przeprowadziło pierwszy nalot na Berlin. Niemcy w odwecie 15 września 1940 w ponad 1000 bombowców zaatakowali Londyn. Anglicy wzmogli naloty na miasta niemieckie w coraz liczniejszych nalotach dywanowych. W tych operacjach brały udział polskie dywizjony bombowe 300, 301, 304 i 305. Przeprowadzano naloty na Bremę, Hamburg i Brest, w których stały niemieckie okręty Gneisenau, Scharnhorst i Prinz Eugen, bombardowano zakłady przemysłowe w Duisburgu, Essen, lotniska oraz węzły komunikacyjne w Kolonii, Mannheimie, Düsseldorfie i we Frankfurcie nad Menem, ponosząc duże straty. W styczniu 1941 dywizjony myśliwskie włączono do działań lotnictwa myśliwskiego RAF, które miało na celu zdobycie przewagi w powietrzu przez niszczenie Luftwaffe w walkach powietrznych i na lotniskach we Francji, Belgii, Holandii. Największe nasilenie nalotów RAF oraz USAF nastąpiło w roku 1944.
Zadania transportowe Eskadra C Samoloty bombowe były też wykorzystywane do prowadzenie zadań transportowych przewożąc broń i sprzęt oraz kurierów i komandosów do okupowanych krajów, celem wzmocnienia ruchu oporu. 1941wybrane aktywności Eskadry Naczelny Wódz – gen. Władysław Sikorski oraz jego sztab zabiegał u Anglików o prowadzenie podobnych zrzutów na teren Polski. 26 lipca – gen Sikorski ściągnął do Sztabu Naczelnego Wodza dowódcę 301 Dywizjonu płka Romana Rutkowskiego, w celu prowadzenia prac organizacyjnych nad lotami do Polski. 8 września – do bazy RAF Kinloss w północnej Szkocji odkomenderowano pierwszą załogę z 301 Dywizjonu w celu przeszkolenia do lotów specjalnych. koniec października – przeszkoloną załogę przydzielono do 138 dywizjonu (Squadron RAF). 7 listopada – załoga kpt. naw. Stanisława Króla i por. pil. Tadeusza Jana Jasińskiego z 301 Dywizjonu wykonała pierwszy lot ze zrzutem do Polski w rejonie Łyszkowic koło Łowicza; załoga oprócz sprzętu zrzuciła trzech skoczków, w tym por. Jana Piwnika ps. „Ponury”; w drodze powrotnej, na skutek oblodzenia i braku paliwa załoga lądowała w Szwecji, gdzie została internowana, ale wkrótce zwolniona z internowania, wróciła do jednostki. 17 listopada – po lądowaniu załogi kpt. Stanisława Króla w Szwecji do 138 Dywizjonu przydzielono kolejne dwie polskie załogi. 27 grudnia – wykonano drugi lot do Polski, ale załoga nie odnajdując celu, dokonała zrzutu „na ślepo” — załoga wróciła do bazy. 1942 2 kwietnia – trzy polskie załogi wystartowały do Polski, ale żadnej z nich nie udało się wykonać zadania. 1 września – trzy załogi wykonały lot do Polski. 1943 25 stycznia – załoga Stanisława Króla dokonała zrzutu na placówkę „Chmiel” 103 31 marca 1943 – ogłoszono decyzję o rozwiązaniu 301 Dywizjonu; Siedem załóg oraz 76 osób personelu naziemnego przeniesiono jako Eskadrę „C” pod dowództwem mjra Stanisława Króla do 138 Dywizjonu do Zadań Specjalnych, który miał też wykonywać zadania transportowe do Polski. początek maja – Eskadra „C” uzyskała gotowość operacyjną. 9 września – do lotu do Polski wyznaczono siedem załóg; wystartowało 6 załóg, z tego 4 wykonały zadanie. 14 września – przygotowywano 12 załóg na lot do Polski; na starcie wypadła 1 załoga brytyjska; nad Danią załogi ostrzelano i do bazy nie powróciły 3 załogi angielskie i 1 polska. Po tym Anglicy podali w wątpliwość celowość lotów do Polski z Anglii (obawiano się przecieków i zdrady) ale na interwencje Oddziału II Sztabu Naczelnego Wodza wydano zgodę na kontynuowanie lotów. 16 września – z bazy RAF Tempsford wystartowały do Polski 3 załogi; nie powróciła 1 załoga angielska i 1 polska. 19 września – jedna załoga polska poleciała do kraju. 21 września – jedna załoga polska poleciała do kraju. 22 września – jedna załoga polska poleciała do kraju, ale zawróciła do bazy od brzegów Francji. 9 października – jedna załoga polska poleciała do kraju; przy powrocie samolot został ostrzelany z okrętu wojennego, co spowodowało wyciek paliwa; załoga skakała w Szwecji i została internowana, ale wkrótce powróciła do bazy; samolot uległ zniszczeniu. 14 października – dwie załogi poleciały do kraju i wróciły, 15 października – dwie załogi poleciały do Polski. W tamtym czasie załogi latały przez Szwecję. w drugiej połowie października – wykonano pięć lotów do Polski. 21 października – załoga mjra Stanisława Króla wykonała najdłuższy lot do Polski, który trwał 16 godzin i 30 min. w końcu października – podjęto decyzje o przebazowaniu polskich załóg do bazy śródziemnomorskiej Sidi Amon koło Tunisu w Tunezji.
Eskadra 1586 1943 14 listopada – Eskadrę „C” wydzielono ze składu 138 Dywizjonu i przemianowano w samodzielną 1586 Eskadrę Specjalnego Przeznaczenia wchodzącą w skład 334 WING RAF. Na jej stanie było 10 załóg i 6 samolotów, a oznaczenie kodowe: GR 29 listopada – baza nie była gotowa (m.in. brak było pojemników zrzutowych, brak było pomieszczeń dla personelu) o czym mjr Stanisław Król meldował gen. Kazimierzowi Sosnkowskiemu. 15 grudnia – jeszcze z bazy Sidi Amor 3 załogi wykonały lot do Polski. 19 grudnia – mjr Król ustalił z dowództwem angielskim przeniesienie Eskadry do bazy na lotnisko Campo Cassele koło Brindisi (płd. Włochy) i do Włoch odleciała jedna załoga. 22 grudnia – pozostałe 5 załóg odleciało do Campo Cassele, a drogą morską odprawiła się pozostała część personelu. 1944 5 stycznia – wyznaczono do lotu do Polski wszystkie 4 sprawne samoloty. Z lotu nie wróciły 2 załogi, rozbijając się w czasie powrotu koło lotniska bazy, a 2 załogi nie wykonały zadania. połowa lutego – Dowództwo Sił Powietrznych Obszaru Morza Śródziemnego (MAAF) w Bari zdecydowało o wykorzystaniu 1586 Eskadry do lotów transportowych nad Bałkany, a w sprzyjających warunkach pogodowych miały być realizowane loty nad Polskę. Postanowiono zwiększyć liczbę samolotów z 6 do 18. 22 lutego – do lotu do Polski przygotowano 10 załóg brytyjskich ze 148 Dywizjonu (Squadron RAF też stacjonującego w Brindisi) oraz 2 polskie załogi; wyleciało 5 załóg brytyjskich i jedna polska, ale z powodu nieodnalezienia celu załogi nie wykonały zadania. 17 marca – kolejny lot 12 załóg, w tym 6 polskich, 3 kwietnia – lot 16 załóg, w tym 8 polskich, 8 kwietnia – lot 17 załóg, w tym 7 polskich, 15 kwietnia – przeprowadzono operację MOST I (ang. Wilhorn I) z lądowaniem w Polsce; załoga była angielska z drugim pilotem Polakiem. 23 kwietnia – z bazy Brindisi wyleciało 19 samolotów z bronią i zaopatrzeniem dla polskich oddziałów partyzanckich (9 Pułk Piechoty AK), ze zrzutem na zrzutowisko Hipopotam (między Terespolem a Florianką koło Zwierzyńca). 27 kwietnia – na zrzutowisko Koza (koło wsi Bystrzyca) skoczyła grupa Cichociemnych: ppłk pil. Jan Biały, kpt. pil. Jerzy Iszkowski, kpt. naw. Bronisław Lewkowicz oraz por. Edmund Marynowski. w maju – załogi 1586 Eskadry wykonały 76 lotów ze zrzutami do kraju. 16 czerwca – z Eskadry odszedł mjr. Stanisław Król do dowództwa Grupy RAF, a dowództwo Eskadrą przejął mjr Eugeniusz Arciukiewicz, 3 lipca – wyleciało do Polski 5 załóg. 7 lipca – wyleciało do Polski 12 załóg, w tym polskich 7 i 5 z 148 Dywizjonu RAF. 25 lipca – z Brindisi samolot RAF z pilotem George Culliford (Nowozelandczyk) oraz 3 członkami załogi wylądował na lotnisku „Motyl” w okolicach Tarnowa w celu zabrania przejętych przez polską partyzantkę szczątków rakiety V 2 (operacja MOST III – ang. Operation Wildhorn III). Samolot przywiózł do Polski 5 działaczy Polskiego Państwa Podziemnego (m.in. Jana Nowaka-Jeziorańskiego), a zabrał 5 innych, elementy rakiety z wynikami badań ekspertów polskich. Samą operacją zainteresowany był. W. Churchill. 1 sierpnia – zainaugurowano kolejny sezon lotów do Polski – 6 polskich załóg i 5 angielskich ze 148 Dywizjonu; jedna polska załoga nie wróciła do bazy, a jedna została zestrzelona przez artylerię przeciwlotniczą nad Węgrami (lotnicy nie wiedzieli o wybuchu powstania warszawskiego).
Zrzuty dla powstania warszawskiego
Z chwilą wybuchu powstania warszawskiego gen. Tadeusz Bór-Komorowski liczył, że alianckie lotnictwo wesprze powstanie poprzez dostawy broni i zaopatrzenia. Już 2 sierpnia 1944 generał „Bór” zażądał rozpoczęcia zrzutów wyznaczając rejony zrzutów. W dniu 3 sierpnia 1944 prezydent RP Władysław Raczkiewicz zwrócił się w sprawie organizacji wsparcia bronią i zaopatrzeniem do premiera W. Churchilla. W tymże dniu alianckie Dowództwo Sił Powietrznych Obszaru Morza Śródziemnego (MAAF) dyslokowane w Brindisi otrzymało z Londynu rozkaz rozpoczęcia lotów w celu wsparcia walczącej Warszawy. 1944