thumb|280px|Jerozolima – Ściana Płaczu i Kopuła na Skale Religia w Izraelu zajmuje centralne miejsce w państwie oraz odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu izraelskiej kultury i stylu życia. Godnym podkreślenia jest fakt, że religia pełniła bardzo ważną rolę również w historii Izraela.
Izrael jest jedynym państwem na świecie, w którym większość obywateli jest Żydami. Według Centralnego Biura Statystyki Izraela we wrześniu 2013 na jego terenie mieszkało 75,3% Żydów (6,042 mln), 20,7% Arabów (1,658 mln) i 4,0% ludzi zakwalifikowanych jako „inni” (318 tys.), przy czym oznaczenie to odnosi się do niearabskich chrześcijan, członków innych religii oraz osób niesklasyfikowanych pod względem religijnym przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. Według tej samej instytucji w kwietniu 2013 roku odsetek wyznawców religii kształtował się w sposób następujący: 75,4% – wyznawcy judaizmu, 17,3% – muzułmanie, 2% – chrześcijanie, 1,7% – druzowie, 3,6% – ludność niesklasyfikowana pod względem religijnym.
Pozycja religii w systemie prawnym Izraela Izrael nie ma spisanej konstytucji w formie jednego dokumentu. Częściowo funkcję konstytucji spełnia Ustawa Zasadnicza Izraela, która jest zbiorem podstawowych, najważniejszych ustaw, regulujących cały system prawny Izraela, tworząc tzw. blok konstytucyjny. Jedną z kluczowych ustaw wchodzących w skład Ustawy Zasadniczej Izraela jest Prawo Jerozolimy, przyjęte przez Kneset 30 lipca 1980. Reguluje ono m.in. sprawy związane z ochroną miejsc świętych wszystkich religii w Izraelu oraz gwarantuje prawa do korzystania z tych miejsc w stosunku do wszystkich grup religijnych. Pozostałe funkcje w zakresie określenia pozycji religii w państwie są domeną prawa zwyczajowego, które jest prawem opartym na precedensie. System prawa precedensowego rozwinął się poprzez orzecznictwo Sądu Najwyższego, które obejmuje ochroną – jako najważniejsze wartości izraelskiego systemu prawnego – wolności obywatelskie: wolność słowa, zgromadzeń i wyznania, a także równość. Izrael jest państwem wyznaniowym, a judaizm stanowi religię państwowąLeksykon religioznawczy, Wydawnictwo Współczesne, Warszawa 1988, s. 103.. W państwie tym są ściśle przestrzegane starotestamentowe i talmudyczne prawa i przepisy dotyczące zasad żywienia w wojsku i instytucjach państwowych, a cywilne prawa osobiste (małżeństwo, rozwód) podlegają wyłącznie jurysdykcji sądów rabinackich i stosują się do żydowskiej tradycji. Nieżydzi podlegają odrębnym sądom religijnym. Nie można zawierać ślubów cywilnych. W szkołach państwowych naucza się religii.
Podstawy prawne funkcjonowania wspólnot wyznaniowych nieżydowskich są oparte na historycznych rozwiązaniach przyjętych przez byłą administrację imperium osmańskiego oraz brytyjską, jednakże z pewnymi (niejednokrotnie znacznymi) zmianami. Izraelskie prawo uznaje pięć religii, przy czym wszystkie one należą do grupy religii abrahamowych. Są to: judaizm, chrześcijaństwo, islam, druizm oraz bahaizm. Ponadto prawo formalnie uznaje 10 Kościołów chrześcijańskich: Kościół rzymskokatolicki, Kościół katolicki obrządku ormiańskiego, Kościół maronicki, grecki Kościół katolicki, Kościół katolicki obrządku syryjskiego, Kościół chaldejski, Kościół prawosławny (tradycji greckiej), Syryjski Kościół Ortodoksyjny, Apostolski Kościół Ormiański i Kościół anglikański. Członkowie pozostałych religii również mają zagwarantowaną wolność ich praktykowania.
Religia a obowiązkowa służba wojskowa Zgodnie z obowiązującym prawem co do zasady każdy Żyd, który ukończył 18 lat jest zobligowany do odbycia służby wojskowej. Trwa ona 3 lata w przypadku mężczyzn. Kobiety służą krócej – 21 miesięcy. Poborowymi są także druzowie. Obowiązkowa służba wojskowa nie dotyczy natomiast ortodoksyjnych Żydów, a także muzułmańskich i chrześcijańskich Arabów, którzy są obywatelami Izraela.
Religijne samookreślenie się obywateli państwa Izrael Żydzi W świetle wyników przeprowadzonego w 2009 roku sondażu społecznego „Przestrzeganie żydowskiej tradycji i zmiany w religijności żydowskiej populacji w Izraelu” 8% izraelskich Żydów określało się jako haredi, dodatkowe 12% jako osoby „religijne”, 13% – jako „religijni tradycjonaliści”, 25% – jako „niereligijni tradycjonaliści” (nie stosujący się w sposób ścisły do żydowskiego prawa lub halachi), a 42% jako osoby „świeckie” (hebr. חִלּוֹנִי, hiloni).
Według raportu Guttman Center, opublikowanego przez Israel Democracy Institute (z siedzibą w Jerozolimie) Haredi (żydzi ultraortodoksyjni) stanowią 7%, „Żydzi religijni” – 15%, „tradycjonaliści” – 32%, „świeccy” – 43%, a osoby „antyreligijne świeckie” – 3% populacji żydowskiej w Izraelu. W tym samym raporcie uwzględniono wyniki dotyczące badania przestrzegania tradycji przez społeczność żydowską w Izraelu: 14% wskazało, że przestrzega tradycji żydowskich „drobiazgowo”, 26% – przestrzega ich w „dużym stopniu”, 46% – „w pewnym stopniu”, a 16% – „wcale”.
Wyniki przeprowadzonego w 2009 roku badania „Zwyczaje, obrzędy i wartości wśród izraelskich Żydów” pokazały, że 80% izraelskich Żydów wierzy w Boga, a 46% określa się jako osoby świeckie. Jednocześnie aż 70% uważa, że Żydzi są narodem wybranym, co wskazuje na szczególny związek łączący ich z Bogiem.
Arabscy mieszkańcy Izraela Wśród arabskich mieszkańców Izraela (ich zdecydowana większość to Palestyńczycy) dominującą religią jest islam – w 2012 roku 82% z nich deklarowało się jako muzułmanie (włączając Beduinów). Pozostałe grupy religijne to chrześcijanie (ok. 10%) i druzowie (ok. 8%).
Relatywna wielkość społeczności religijnych w Izraelu (w tysiącach) thumb|175px|Żydzi ultraortodoksyjni (haredi) Rok Druzowie Chrześcijanie Muzułmanie Żydzi Razem194914,534111,51 013,91 173,9196023,349,6166,31 911,32 150,4197035,975,5328,62 5823 022,1198050,789,9498,33 282,73 921,7199082,6114,7677,73 946,74 821,72000103,8135,19704 955,46 369,32009125,3151,71 286,55 703,77 5522011129,8155,11 354,35 907,57 836,6 W spisie ludności z 2011 niearabscy chrześcijanie, których liczbę ocenia się na 25 tys., zostali zaklasyfikowani jako „Żydzi i inni”.
Judaizm w Izraelu Większość obywateli Izraela jest Żydami, którzy w przeważającej większości praktykują (w jakiejkolwiek formie) judaizm. W czasie dwóch ostatnich wieków największa na świecie społeczność żydowska zamieszkiwała Stany Zjednoczone. W tym czasie uległa ona podziałowi na szereg denominacji. Największe i najbardziej wpływowe z nich to judaizm ortodoksyjny, judaizm reformowany i judaizm konserwatywny (nurt pośredni między judaizmem ortodoksyjnym i reformowanym). Wszystkie wymienione wyżej nurty judaizmu istnieją także, w różnym zakresie, w państwie Izrael, jednak mieszkańcy Izraela zazwyczaj dokonują klasyfikacji tożsamości (przynależności) żydowskiej w sposób, który znacząco odbiega od tego, który jest praktykowany przez amerykańskich Żydów.
Judaizm haredi Dużą grupę religijną (nurt religijny) w Izraelu stanowią Żydzi praktykujący judaizm haredi (hebr. „Ci, którzy boją się Boga”, l.mn. haredim), który poza Izraelem, szczególnie w Stanach Zjednoczonych, jest nazywany judaizmem ultraortodoksyjnym. Mimo iż za oceanem ten nurt cieszy się znikomą popularnością, w Izraelu stanowi liczącą się mniejszość. Ocenia się, że członkowie tego odłamu judaizmu stanowią nawet około 10% (wartości procentowe różnią się i oscylują w przedziale 7–10%) ludności tego państwa (ok. 800 tys.) oraz około 13,4% całej społeczności żydowskiej w Izraelu, przy czym ich udział procentowy w populacji Izraela ma wyraźną tendencję wzrostową. Jego członków cechuje odrzucenie wielu wartości i osiągnięć epoki współczesnej, czego symbolem jest charakterystyczny ubiór (mężczyźni noszą czarne garnitury, białe koszule i kapelusze z okrągłym rondem; zapuszczają brody i pejsy) oraz posługiwanie się wyłącznie językiem jidysz. Haredi ściśle przestrzegają prawa żydowskiego – pisanego i mówionego – w formie, jaką nadali mu średniowieczni komentatorzy. Zamieszkują w wyizolowanych kwartałach izraelskich miast, a ich kontakty ze światem zewnętrznym są ograniczone. Bardzo dużo czasu poświęcają na modlitwę oraz studia nad Torą. Centralnym punktem ich życia jest rodzina, nierzadko bardzo liczna. Świadomie rezygnują z wielu zdobyczy współczesnej techniki – telewizji, Internetu, wielu nowinek technicznych. Ocenia się, że mniej niż 10% mieszkających w Izraelu haredi w ogóle ogląda telewizję, przy czym ci, którzy oglądają robią to zazwyczaj poza domem i bardzo krótko. Społeczności haredi wykształciły własny, odrębny system gospodarczy, system edukacyjny, służbę zdrowia, instytucje opieki społecznej, jak również specyficzne, odrębne organizacje pożyczkowe, które są skłonne pożyczyć niemal wszystko – od pieniędzy po przedmioty domowego użytku (gemach). W Izraelu haredi są zwolnieni ze służby wojskowej, choć ten, jak również inne wyjątki, którymi jest objęta ta społeczność, są przedmiotem kontrowersji i nieustających debat politycznych. W ostatnich latach podjęto próby uchwalenia ustaw zmniejszających bądź likwidujących przywileje haredi.
Judaizm ortodoksyjny, a ściślej mówiąc szerokie spektrum jego odłamów, obejmuje w Izraelu znacznie większą część żydowskiej populacji niż to ma miejsce w przypadku społeczności żydowskiej mieszkającej za granicą (diaspora). Sprawą dyskusyjną jest jak duża jest ta różnica. Istnieją różne sposoby określania wielkości procentowej Żydów ortodoksyjnych, przy czym każdy z nich ma wady i zalety. Jednym z nich jest liczba przedstawicieli tego nurtu wśród członków Knesetu (około 25 na 120), innym – udział żydowskich dzieci uczęszczających do szkół religijnych, jeszcze innym – sondaże i różnego rodzaju badania i opracowania naukowe skupiające się na badaniu religijności i tożsamości mieszkańców Izraela. thumb|left|170px|Chasydzki rebe, Wielki Rabin Szymon Nosson Nata Biderman z Lelowa-Jerozolimy, modlący się pod Ścianą Płaczu, październik 2011 To, co jest nazywane w diasporze (m.in. w Stanach Zjednoczonych) jako „ortodoksyjne” w Izraelu określane jest terminem dati („religijny”) lub haredi („ultraortodoksyjny”). Drugi z wymienionych terminów zawiera w sobie to, co jest nazywane religijnym syjonizmem lub określane mianem „narodowo-religijnego” (także „nowoczesna ortodoksja” w terminologii stosowanej w Stanach Zjednoczonych) oraz to, co było przez poprzednie dekady określane jako hardal (haredi-leumi, tzn. „ultraortodoksyjny nacjonalista”), na które to określenie składa się połączenie stylu życia prowadzonego przez członka społeczności haredi z nacjonalistyczną (tzn. prosyjonistyczną) ideologią.
Termin haredi stosuje się do szerokiej warstwy izraelskiego społeczeństwa, którą można z grubsza podzielić na trzy główne oddzielne części składowe (grupy), przy czym liniami tego podziału są zarówno kwestie etniczne, jak i ideologiczne: „litewscy” (tzn. nie chasydzi) haredim pochodzenia aszkenazyjskiego (tzn. niemieckiego – europejskiego) chasydzcy haredim pochodzenia aszkenazyjskiego (w większości pochodzący z Europy Wschodniej) sefardyjscy (w tym mizrachijscy) haredim – część sefardyjczyków, czyli ludności żydowskiej zamieszkującej niegdyś obszar Półwyspu Iberyjskiego, posługującej się dialektami judeo-romańskimi, wygnanej z Hiszpanii (1492) i Portugalii (1497), która osiedliła się we Włoszech, Holandii, w Maghrebie, na Bałkanach, Bliskim Wschodzie i w Ameryce Południowej, a następnie wyemigrowała do państwa Izrael.
Trzecia z wymienionych grup posiada największa polityczną reprezentację w izraelskim parlamencie (Knesecie) i jest najbardziej aktywna politycznie, począwszy do wczesnych lat 90. XX wieku. Reprezentowana jest przede wszystkim przez członków partii Szas, założonej w 1984 roku. W wyborach parlamentarnych w 2013 roku członkowie tego ugrupowania zdobyli 11 (na 120) miejsc w Knesecie.
Ważną, choć mniej liczną grupę judaizmu haredi stanowią Żydzi zrzeszeni w Neturei Karta (aram.: נטורי קרתא – „Strażnicy Miasta”) – ultraortodoksyjnym ruchu żydowskim odrzucającym syjonizm, założonym w 1938 roku w Jerozolimie.
Islam w Izraelu Rys historyczny