Aleja 1 Maja (d. Pasaż Szulca) – ulica na Polesiu w Łodzi w obszarze SIM Stare Polesie, o długości około 1,8 km, łącząca ul. Wólczańską z al. Włókniarzy. Początkowy odcinek alei – między ul. Wólczańską a ul. Gdańską – należy do turystyczno-historycznej strefy miasta. Od początku do ul. Lipowej przebiega w kierunku zbliżonym do równoleżnikowego, a dalej wyraźnie skręca na południowy zachód. Od ul. Wólczańskiej nieznacznie się wznosi – od ok. 207,0 do ok. 208,1 m n.p.m. (kulminacja za skrzyżowaniem z ul. Stefana Żeromskiego), po czym łagodnie opada w kierunku al. Włókniarzy do ok. 200,6 m n.p.m. Deniwelacja nie przekracza 8 m).
Na większej części swojej długości (od ul. Wólczańskiej do ul. Zielonej) aleja jest od 30 lipca 1974 roku jednokierunkowa, a ruch odbywa się z zachodu na wschód, w kierunku centrum. Odcinek od ul. Zielonej do al. Włókniarzy jest dwukierunkowy. Aleja ma status drogi powiatowej (nr 1182E) klasy D.
Początkowa część alei (numery 1–39 nieparzyste i 2–36 parzyste) należy do rzymskokatolickiej parafii Świętego Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny, zaś pozostała (od 1 października 1989 roku) – do rzymskokatolickiej parafii św. Mateusza Ewangelisty.
Historia Historia Do roku 1918 Początkowo ulica była drogą polną między miejskimi gruntami ornymi. Jej przebieg wyznaczono w większości w latach 60.–70. XIX wieku, kiedy wytyczano nową część miasta – tzw. dzielnicę Wiązową. Brała wówczas początek od ówczesnej ulicy Długiej (ob. ul. Gdańska) i prowadziła w kierunku zbliżonym do południowo-zachodniego do granicy miasta w pobliżu dzisiejszej al. Włókniarzy. Dopiero w czerwcu 1891 roku przedłużono ją do wytyczonego rok wcześniej odcinka ulicy Wólczańskiej i odtąd bierze ona tam swój początek, mierząc około 1,8 km długości. Prawdopodobnie około 1893 roku nazwano ją Pasażem (Aleją) Szulca, od nazwiska właścicieli działek przy tej ulicy – Pawła i Ottona Szulców (Schulzów). Na mapie Władysława Starzyńskiego sporządzonej w latach 1894–1896 jest już widoczna jako Pasaż Szulca (Пассажъ Шульца).
Ogród spadkobierców Ottona Juliusza Schulza, obejmujący pierwotnie teren dzisiejszych posesji pod numerami 2–6, przeszedł w lipcu 1891 roku na własność braci Hermana i Ryszarda Gehligów, właścicieli browaru parowego „Bracia Gehlig” przy ul. Ogrodowej 7/13.
We wrześniu 1895 roku w pasażu zostało założone uliczne oświetlenie elektryczne. Wtedy też rozpoczęła się sprzedaż pustych placów przy pasażu z przeznaczeniem pod budowę fabryk i kamienic.
Aleja została wybrukowana prawdopodobnie w 1905 roku – wówczas władze miasta przeznaczyły na ten cel 14 000 rubli. W niewielkiej monografii-przewodniku po Łodzi z 1909 roku pasaż został już wymieniony wśród ulic pryncypalnych, choć autor mylnie twierdził, że biegła nim trasa tramwajowa.
W latach 1908–1912 (do czasu powstania boiska przy ul. Srebrzyńskiej 37/39) na boisku przy pasażu Szulca rozgrywała mecze piłkarskie drużyna Łódzkiego Klubu Sportowego (początkowo pod nazwą Łodzianka). Od nazwy pasażu pochodzi pierwszy historyczny przydomek drużyny ŁKS – Szulcowi.
Kilka lat przed I wojną światową pasaż – na odcinku od skrzyżowania z ul. Zakątną (ob. ul. kpt. Stefana Pogonowskiego) do końca – został zadrzewiony kasztanowcami.
Podczas niemieckiej okupacji miasta w latach 1915–1918 nosiła nazwę Schulz Zeile.
Lata 1919–1945 W 1919 roku nazwę zmieniono na aleję 1 Maja. W okresie międzywojennym w kamienicy pod numerem 20 mieścił się żydowski Łódzki Dom Sierot, którego prezesem zarządu był najprawdopodobniej Chaim Rumkowski. W alei miało też swe siedziby kilka szkół: pod numerem 11 – prywatna, koedukacyjna i freblowska szkoła Idy Janowskiej, pod numerem 12 – cheder Nusena Sendowskiego, pod numerem 20 – prywatna szkoła żydowska „Orchot-No-am II”, pod numerem 25 – polska, żeńska Miejska Szkoła Elementarna nr 23, kierowana przez Marię Kędzierską, pod numerem 37 – prywatna szkoła żydowska „Jesodej Hatora” nr 4, pod numerem 50 – polska, koedukacyjna Miejska Szkoła Elementarna nr 2, kierowana przez Ludwika Gidyńskiego, pod numerem 52 – elementarna, męska Szkoła Polska nr 6 dla dzieci świętujących sabat, kierowana przez Szymzę Sznappera, pod numerem 87 – publiczna Szkoła Powszechna nr 11 i publiczna Szkoła Powszechna nr 15. W kamienicy pod numerem 22 funkcjonowała przychodnia Towarzystwa „Kropla Mleka”, założonego w 1904 roku jako pierwsza w Polsce sekcja oddziału Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego.
Jesienią 1931 roku dokończono zadrzewianie alei – ówczesny Wydział Plantacyj Miejskich posadził klony od początku alei do skrzyżowania z ul. Zakątną (ob. ul. kpt. Stefana Pogonowskiego). Danuta Mniewska-Dejmek, która w dzieciństwie (w latach 1927–1939) mieszkała z rodzicami i siostrą przy al. 1 Maja 71 w kamienicy w sąsiedztwie koszar 28 Pułku Strzelców Kaniowskich (należącej do Żyda Moszka Zdanowskiego), w wywiadzie udzielonym w marcu i kwietniu 2006 roku wspominała aleję jako bardzo piękną ulicę – z rzędami wspaniałych kasztanowców. Zapamiętała także to, że w pobliżu mieszkało wielu oficerów. I wielu Niemców.
Pod koniec września 1932 roku w fabryce wyrobów wełnianych pod numerem 121, należącej do Cudka Herszenberga i Wolfa Halberstadta, wybuchł konflikt między zwolnionymi z niej robotnikami a właścicielami, którzy zamierzali ponownie zatrudnić jedynie co czwartego robotnika tkalni i co drugiego robotnika przędzalni. 11 października tegoż roku tłum robotników oczekujących przed fabryczną bramą na zakończenie sporu został rozpędzony przez policję.
W latach 1932–1937 aleja została skanalizowana na całej długości. Podczas II wojny światowej aleja nosiła nazwę Scharnhorststraße, ku czci pruskiego generała Gerharda von Scharnhorsta.
Lata 1945–1989 Po zakończeniu wojny powrócono do przedwojennej nazwy, wygodnej dla władz komunistycznych, choć w istocie wprowadziły ją przedwojenne władze miasta związane z PPS, upamiętniając obchodzone 1 maja międzynarodowe święto klasy robotniczej.
17 grudnia 1967 roku aleją 1 Maja przejechały pierwsze autobusy komunikacji miejskiej nowo uruchomionej linii „74”, która połączyła wówczas pl. Norberta Barlickiego z Teofilowem. W późniejszych latach aleją skierowano kolejne linie – łącznie w latach 1967–2024 aleją 1 Maja przebiegały trasy 17 linii autobusowych, w tym 16 obsługiwanych przez MPK – Łódź (zobacz »).
Od roku 1989 W zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego w latach 2011–2013 aleja znalazła się na 86. miejscu wśród 362 łódzkich ulic, na których doszło do wypadków (hierarchia malejąca – od ulic z największą liczbą zdarzeń). W tym okresie wydarzyło się na niej 14 wypadków, w których 18 osób zostało rannych, w tym 6 ciężko.
W ramach łódzkiego budżetu obywatelskiego na rok 2015 do zadań ogólnomiejskich został zgłoszony projekt pod nazwą „Przywróćmy świetność Pasażu Szulca – przebudowa alei 1 Maja na odcinku pomiędzy ulicami Wólczańską i Gdańską”, którego założenia wzbudziły wśród mieszkańców skrajne emocje – od zachwytu do stanowczego sprzeciwu. Projekt zdobył 2138 głosów, co nie okazało się wystarczające, by został zakwalifikowany do realizacji. W 2016 roku, w ramach programu „Zielone Polesie”, władze miasta zaplanowały przekształcenie części alei (odcinka między ulicami Wólczańską a Stefana Żeromskiego) w ulicę-ogród. 10 sierpnia 2017 roku rozpoczęto prace nad przebudową początkowego odcinka alei (między ulicami Wólczańską a Gdańską), które ukończono w ostatniej dekadzie maja 2018 roku. Z końcem kwietnia 2020 roku zakończono przebudowę odcinka między ulicami Gdańską a Stefana Żeromskiego.
Sporządzony w drugiej dekadzie XXI w. projekt budowy kolejowego tunelu średnicowego przewidywał, że trasa tunelu łączącego dworzec Łódź Fabryczna z dworcami Łódź Kaliska i Łódź Żabieniec będzie przebiegała ukośnie (z południowego wschodu na północny zachód) pod aleją 1 Maja na wysokości posesji pod numerami 14, 19 i 21. Podczas pracy maszyny drążącej na głębokości 17 m p.p.t. doszło wskutek wibracji gruntu do ciągu katastrof budowlanych, co po drugim zdarzeniu spowodowało wstrzymanie dalszych robót: 6 września 2024 roku nastąpiło zapadnięcie się podłogi w mieszkaniu na parterze bocznej oficyny kamienicy przy al. 1 Maja 23, 7 września 2024 roku zawaliła się część zewnętrznej ściany tego budynku na wysokości trzech kondygnacji, 14 września 2024 roku zawalił się nawis części dachu i część stropów tej samej kamienicy. Drążenie tunelu wznowiono 31 października 2024 roku, lecz kolejne incydenty spowodowały tym razem długotrwałe wstrzymanie prac od chwili wykrycia drugiego zapadliska: 30 września 2024 roku pojawiło się zapadlisko w podwórzu przy al. 1 Maja 23, 10 listopada 2024 roku pojawiło się zapadlisko w prześwicie bramowym w kamienicy przy al. 1 Maja 21.
Jesienią 2024 roku dokonano rozbiórki opuszczonej kamienicy pod numerem 16, której zły stan techniczny groził kolejną katastrofą i zamknięto dla ruchu odcinek alei od ul. Gdańskiej do ul. Stefana Żeromskiego.
W latach 2023–2025 pod numerem 123 firma Murapol S.A. wybudowała osiedle Faktoria, które tworzą dwa czteropiętrowe bloki z 265 mieszkaniami łącznie. Budynki wyposażone są w system automatyki domowej (umożliwiający mieszkańcom m.in. sterowanie oświetleniem, ogrzewaniem czy zaworami wody przy użyciu aplikacji mobilnej), filtry antysmogowe, oświetlenie LED, stację ładowania samochodów elektrycznych i stojaki rowerowe.
Sławni mieszkańcy Julian Tuwim – pasaż Szulca 5 m. 13, w latach 1896–1902 lub 1903, Irena Tuwim – pasaż Szulca 5 m. 13, od 22 sierpnia 1898 lub 1899 do 1902 lub 1903, Maurycy Hertz z żoną Aleksandrą, synem Ignacym Leonem i córką Julią Renatą – al. 1 Maja 6, od 26 kwietnia 1921 roku (po przeprowadzce z Ogrodzieńca), mjr rez. Władysław Sikorski, kawaler Orderu Virtuti Militari – al. 1 Maja 34 m. 7, od lat 20. do września 1939 roku, Danuta Mniewska-Dejmek, pierwotnie Gusta (vel Guta) Mniewska – al. 1 Maja 71 m. 71, w latach 1927–1939, Franciszek Józef Szwankowski – al. 1 Maja 87, od lat 20. (wzniesienie kamienicy) do śmierci 23 lutego 1936 roku, Bogusław „Idol” Michalonek, polski wokalista punk rockowy – początek lat 80. XX w. .
Kalendarium zmian nazwy ulicy thumb|Al. 1 Maja 6 – część dawnej rezydencji Karola Poznańskiego (wrzesień 2011) okresobowiązywania nazwa ok. 1893–1915 Pasaż (vel Aleja) Szulca / Пассажъ Шульца 1915–1918 Schulz Zeile 1918–1919 Pasaż Szulca 1919–1940 aleja 1 Maja (Aleja 1-Go Maja) 1940–1945 Scharnhorststraße od 1945 aleja 1 Maja
Aleja 1 Maja w filmie thumb|Wejście do pałacu Karola Poznańskiego (ul. Gdańska 32) od strony al. 1 Maja (luty 2015) Aleja 1 Maja kilkukrotnie stanowiła plener filmowy. Zrealizowano tu: niektóre sceny uliczne filmu Awantura o Basię w reż. Marii Kaniewskiej (1959) przed podjazdem do dawnego pałacu Karola Poznańskiego – w filmie mieściła się w nim kawiarnia, do której często zachodził Stanisław Olszowski, końcowe sceny odc. 3 serialu telewizyjnego Niewiarygodne przygody Marka Piegusa (Przygoda trzecia, czyli nieprawdopodobne spiętrzenie wypadków, wokół akcji „Flaszka”, czyli pierwsze spotkanie ze złodziejem tornistrów) w reż. Mieczysława Waśkowskiego (1967) – w okolicach skrzyżowania al. 1 Maja z ul. Lipową znajdowała się jedna z kryjówek gangu Alberta Flasza i Szkoła Tańców Towarzyskich, scenę przy podjeździe do pałacu Hermana Buchholza (w rzeczywistości do dawnego pałacu Karola Poznańskiego – obecnej siedziby Akademii Muzycznej) w filmie (i serialu) Ziemia obiecana w reż. Andrzeja Wajdy (1974, 1975) – Karol Borowiecki (Daniel Olbrychski) doprowadza tam do przytomności pijanego Moryca Welta (Wojciech Pszoniak) i przekazuje mu wiadomość o planowanej podwyżce ceł na bawełnę, sceny przed wejściem do hotelu „Europa” (w rzeczywistości przed głównym wejściem do dawnego pałacu Karola Poznańskiego – obecnej siedziby Akademii Muzycznej) w serialu telewizyjnym Kariera Nikodema Dyzmy w reż. Jana Rybkowskiego i Marka Nowickiego (1980),