Conchita Wurst – austriacka drag queen i zwyciężczyni 59. Konkursu Piosenki Eurowizji (2014), w rolę której wciela się Thomas Neuwirth (ur. 6 listopada 1988 w Gmunden), piosenkarz wykonujący muzykę pop, jazzową, soulową, R&B i elektroniczną, aktywista społeczny i działacz na rzecz społeczności LGBT. Jak zaznacza w wywiadach, kiedy występuje jako Conchita Wurst, posługuje się żeńską formą czasowników, natomiast prywatnie używa męskiej formy. Nie jest też, wbrew niektórym opiniom, transkobietąConchita Wurst: Some people think I’m a trans woman.
Życiorys Thomas Neuwirth urodził się 6 listopada 1988 w Gmunden jako syn Siegfrieda i Helgi Neuwirthów. Ma brata Andreasa. Wychowywał się i dorastał na terenach wiejskich Styrii. W wieku 14 lat wyjechał do Grazu, gdzie do 2011 studiował modę na Graz School of Fashion. Po zakończeniu edukacji przeprowadził się do Wiednia.
Kariera W 2006 wziął udział w trzeciej edycji talent show ORF Starmania. Zakwalifikował się do odcinków na żywo, a 26 stycznia 2007 wystąpił w odcinku finałowym programu i zajął drugie miejsce, przegrywając z Nadine Beiler. Również w 2007 był współzałożycielem boys bandu Jetzt Anders!, którego był jednym z wokalistów. Zespół istniał od lutego do listopada 2007. thumb|Neuwirth (2007) W 2011 stworzył sceniczne alter ego, które nazwał Conchita Wurst. Z nowym wizerunkiem, przedstawiającym kobietę z brodą, zadebiutował publicznie udziałem w pierwszej edycji talent show Die große Chance. Wurst ostatecznie awansowała do finału programu i zajęła w nim szóste miejsce, zdobywając 7,91% głosów telewidzów. W listopadzie wydała debiutancki singiel, „Unbreakable”, który dotarł do 32. miejsca na liście Ö3 Austria Top 40. Pod koniec 2011 zgłosiła się z utworem „That’s What I Am” do programu Österreich rockt den Song Contest stanowiącego krajowe eliminacje do 57. Konkursu Piosenki Eurowizji, 24 lutego 2012 zajęła drugie miejsce w finale selekcji. Z singlem dotarła do 12. miejsca listy przebojów w Austrii. Po występie w selekcjach wzięła udział w dwóch programie telewizyjnym The Hardest Jobs of Austria i reality show telewizji Wild Girls w RTL, w którym wraz z grupą kandydatek trafiła do rdzennych plemion w Namibii. thumb|Wurst ze statuetką zwycięzcy 59. Konkursu Piosenki Eurowizji We wrześniu 2013 została ogłoszona reprezentantką Austrii w 59. Konkursie Piosenki Eurowizji w 2014. Zapewniła, że występ będzie przygotowany profesjonalnie i zostanie zachowany w dobrym guście. 18 marca 2014 zaprezentowała swój konkursowy utwór – „Rise Like a Phoenix”. 8 maja wystąpiła z szóstym numerem startowym w drugim półfinale konkursu i zakwalifikowała się do sobotniego finału, który odbył się 10 maja. Wystąpiła w nim jako jedenasta w kolejności i wygrała, zdobywając łącznie 290 punktów od telewidzów i jurorów. Podczas odbierania statuetki zwycięstwa oznajmiła: Jesteśmy jednością, jesteśmy nie do powstrzymania, co – jak później wytłumaczyła – skierowane było do polityków, którzy sprzeciwiają się społeczności LGBT, wprowadzając prawa ograniczające wolność mniejszościom seksualnym (m.in. w Rosji). Swoje zwycięstwo skomentowała słowami: To nie tylko wygrana dla mnie, ale także dla tych wszystkich, którzy wierzą w przyszłość bez objawów dyskryminacji; w przyszłość, która będzie opierała się na tolerancji i szacunku do drugiego człowieka. Po zwycięstwie w konkursie gościła na paradach równości w Londynie, Dublinie, Manchesterze, Amsterdamie, Madrycie, Innsbrucku i Sztokholmie. W lipcu zamknęła pokaz mody haute couture Jeana-Paula Gaultiera. W październiku wystąpiła przed siedzibą Parlamentu Europejskiego oraz na Esplanadzie Solidarności przed Parlamentem, gdzie zaśpiewała m.in. utwór „Rise Like a Phoenix” oraz cover przeboju Cher „Believe”. Na początku listopada na zaproszenie Ban Ki-moona gościła w siedzibie Organizacji Narodów Zjednoczonych. thumb|Wurst na gali wręczenia Austriackich Nagród Muzycznych „Amadeusz” (2015) Od stycznia do marca 2015 występowała gościnnie podczas finałów eurowizyjnych eliminacji w: Szwajcarii (Die Große Entscheidungsshow), Niemczech (Unser Song für Österreich), Szwecji (Melodifestivalen) i Austrii (Wer singt für Österreich?) oraz w finale Festiwalu Piosenki Włoskiej w San Remo. W marcu wydała książkę autobiograficzną pt. „Ich, Conchita”, która w maju ukazała się w wersji anglojęzycznej („Being Conchita”). 29 marca odebrała trzy statuetki Amadeusza podczas ceremonii wręczania Austriackich Nagród Muzycznych w za wygraną w kategoriach: Artysta roku, Teledysk roku (za klip do „Heroes”) i Piosenka roku (za „Rise Like a Phoenix”). Dwa dni później wystąpiła z piosenką „Rise Like a Phoenix” jako gość muzyczny podczas koncertu jubileuszowego Eurovision Song Contest’s Greatest Hits przygotowanego przez brytyjską telewizję BBC z okazji 60-lecia istnienia Konkursu Piosenki Eurowizji. W maju odsłoniła swoją figurę woskową w wiedeńskim Muzeum Figur Woskowych Madame Tussaud oraz współprowadziła 60. Konkurs Piosenki Eurowizji w Wiedniu jako gospodyni kulis; zaśpiewała także jako gość muzyczny Eurowizji: na otwarcie pierwszego półfinału wykonała utwór „Rise Like a Phoenix”, a w finale – hymn konkursu „Building Bridges” z prowadzącymi i chórem oraz piosenkę „You Are Unstoppable” i singiel „Firestorm”. 15 maja wydała debiutancki album studyjny, zatytułowany po prostu Conchita. Umieściła na nim 12 utworów, w tym m.in. single „Rise Like a Phoenix”, „Heroes” i „You Are Unstoppable”. Album dotarł do pierwszego miejsca na liście Ö3 Austria Top 40 oraz uzyskał status platynowej płyty w Austrii. 27 czerwca wystąpiła podczas koncertu Sabat Czarownic w Kielcach, gdzie wykonała utwory „Rise Like a Phoenix”, „River Deep – Mountain High” i „You Are Unstoppable”. W listopadzie wzięła udział w Feast Fest, corocznej imprezie społeczności LGBT odbywającej się w Adelaide.
W 2017 prowadziła program It Takes Two w RTL oraz wydała singel „Heast as net”, który nagrała z Iną Regen. W październiku 2018 wydała drugi album studyjny pt. From Vienna with Love, na którym zamieściła 12 piosenek nagranych wraz z Wiedeńską Orkiestrą Symfoniczną, w tym m.in. covery przebojów „Writing’s on the Wall”, „(Where Do I Begin?) Love Story” i „All by Myself”, a także piosenkę „Rise Like a Phoenix”. W wywiadzie udzielonemu serwisowi Plejada.pl zapowiedziała wyruszenie w europejską trasę koncertową, którą odbyła od 1 marca do 19 października 2019. thumb|Conchita Wurst na paradzie równości w Kolonii (2019) W 2019 ogłosiła zmianę wizerunku i stylu muzycznego. Nowy projekt zapowiedziała utrzymanymi w stylistyce muzyki elektronicznej singlami: „Trash All the Glam”, „Hit Me” i „See Me Now”, które znalazły się albumie pt. Truth Over Magnitude, wydanym 25 października 2019. W 2020 wydała nagrany z gościnnym udziałem Lou Asril singel „Lovemachine”, a także nagrany w duecie z Ricky Merino singel „Smalltown Boy”. W 2021 opublikowała kolejne single: „Malebu” oraz „Bodymorphia”, a w 2022 single „All I Wanna Do”, „Ich weiß, was ich will”, „Car (Idhlargt)”, „Paris (Savoir-Vivre)”, „Erstmal Pause” oraz „All That I Wanted”.
Wizerunek thumb|left|Wurst w talk-show Wetten, dass..? (2014) Thomas Neuwirth stworzył postać Conchity Wurst w 2011 podczas górskiej wycieczki do Kolumbii. Wykreował alter ego, by zwrócić uwagę na problem dyskryminacji oraz braku tolerancji i akceptacji, których sam doznał. Imię drag queen zaczerpnął od imienia swojej kubańskiej koleżanki, a nazwisko (w języku niemieckim oznaczające dosł. kiełbasę) – z niemieckiego powiedzenia Das ist mir doch alles Wurst (pol. To wciąż to samo, to nieistotne). Tworząc wizerunek kobiety z brodą chciał udowodnić, że „można osiągnąć wszystko bez względu na wygląd”. Swoją działalność porównuje do używania przez amerykańską wokalistkę Beyoncé jej alter ego Sashy Fierce czy prezentowania się w kontrowersyjnych strojach przez Lady Gagę, co ma służyć oddzielaniu życia prywatnego od występów scenicznych. Według historii stworzonej przez Neuwirtha artystka wyszła za mąż za tancerza burleski Jacques’a Patriaque'a, prywatnie przyjaciela wokalisty.
Po wygranej w konkursie Wurst została okrzyknięta „ikoną środowiska LGBT w Europie”. Jej wizerunek został wykorzystany na wiedeńskich tablicach turystycznych, co miało zachęcić m.in. homoseksualnych turystów do odwiedzania miasta. Brytyjski tygodnik The Week stwierdził, że drag queen została „poważną oznaką nadziei” dla ludzi ze środowiska LGBT żyjących w cieniu „oficjalnie usankcjonowanej nietolerancji” w niektórych krajach. Brytyjski aktywista Paris Lees wyznał, że postać Wurst inspiruje „miliony ludzi i stoi w obronie każdego, kto kiedykolwiek czuł się zawstydzony lub zlękniony z powodu bycia innym”.
Postać Wurst stała się tematem sztuki francuskiego artysty ulicznego, Surianiego, który umieścił wizerunek Conchity na kilku paryskich ulicach. Wizerunek Conchity stał się także inspiracją dla amerykańskiej drag queen RuPaul, która przygotowała specjalny odcinek swojego show RuPaul’s Drag Race prezentujący modelki z brodami.
W 2014 fraza „Conchita Wurst” była jednym z najczęściej wyszukiwanych haseł w Internecie w międzynarodowym podsumowaniu wyszukiwarki Google.
W kwietniu 2018 Neuwirth ujawnił w mediach społecznościowych, że jest nosicielem wirusa HIV.
Krytyka Przed zwycięstwem w konkursie thumb|Wurst podczas koncertu na Ballhausplatz, 2014 Tuż po ogłoszeniu przez austriackiego nadawcę Conchity Wurst jako reprezentantki kraju w 59. Konkursie Piosenki Eurowizji część fanów konkursu, głównie z grup konserwatywnych z krajów Europy Wschodniej (zwłaszcza Armenii, Białorusi i Rosji) wysłała petycję, w której domagała się wycofania Conchity z konkursuBearded Austrian drag queen to take on Eurovision. W tym samym czasie na Facebooku powstał specjalny fan page NIE dla Conchity Wurst w Konkursie Piosenki Eurowizji, który polubiło wówczas ponad 31 tys. osób. Do Białoruskiego Ministerstwa Informacji, sprawującego kontrolę nad państwową telewizją BTRC, złożona została petycja o zakaz emisji występu wokalisty podczas transmisji koncertu półfinałowego, zachęcano także do bojkotu imprezy. Ministerstwo nie zareagowało na petycję, a sam wniosek podpisało niewiele ponad 2300 osób. Podobne pismo zostało wystosowane w Rosji, petycja podpisana przez ok. 400 osób opisywała wówczas konkurs jako „siedlisko sodomii o wszczęciu liberałów europejskich”. Rosyjski polityk partii konserwatywnej, Witalij Milonow, nawoływał do bojkotu konkursu, opisując występ Wurst jako „rażącą propagandę homoseksualizmu i upadku duchowego”, a samą postać nazywając „zboczeńcem z Austrii”. Jakiekolwiek próby manipulacji transmisją byłyby potępione przez państwa uczestniczące, a organizująca konkurs Europejska Unia Nadawców (EBU) nałożyłaby wówczas karę na nadawców.
Wizerunek wokalisty skrytykował w żartach także Aram Mp3, reprezentant Armenii podczas Konkursu Piosenki Eurowizji. Piosenkarz uznał sposób życia Neuwirtha za „nienaturalny” i zasugerował mu zdecydowanie się, czy chce być mężczyzną, czy kobietą. W odpowiedzi Wurst stwierdziła: Nie chcę być kobietą. W pracy jestem królową, a w domu rozleniwionym chłopakiem.
Po zwycięstwie w konkursie thumb|Wurst podczas 59. Konkursu Piosenki Eurowizji (2014)