(z łac. „uświęcenie, zaprzysiężenie, zobowiązanie”)Wyraz sacramentum pochodzi od sacer “święty”, przymiotnik używany także eufemistycznie w znaczeniu „przeklęty”. Ustawa XII Tablic głosi („patron krzywdzący swego klienta będzie poświęcony bogom”, to znaczy wyjęty spod ochrony prawa i na skutek tego bezkarnie zabity). Wiesław Litewski Rzymskie prawo prywatne, Warszawa 1994, s. 28n i 122. – w prawie rzymskim instytucja zakładu procesowego.
W postępowaniu legisakcyjnym każda z procesujących się stron przy składała do depozytu w świątyni określoną sumę pieniędzy (pierwotnie zapewne zwierzę ofiarne)Kazimierz Kolańczyk („Prawo rzymskie”, Warszawa 1996, s. 120) przypuszcza że było nazwą przysięgi składaną przez każdą ze stron (że uważa swoje stanowisko za uzasadnione), następnie przeniesioną na przedmiot zakładu traktowany jako ofiara przebłagalna za krzywoprzysięstwo.. Strona przegrywająca proces traciła ją tytułem kary (początkowo na rzecz świątyni, później ), wygrywająca odzyskiwała. Z czasem wymogi te złagodzono przez zobowiązanie wpłacenia kary dopiero po przegranej sprawie, w tym celu strony musiały przedstawić ręczycieli ()Litewski, op. cit., s. 360..
Wysokość była wedle tablicy 2 Prawa XII Tablic uzależniona od wartości przedmiotu sporu: 50 asów dla przedmiotu o wartości poniżej 1000 asów oraz 500 asów dla cenniejszego od 1000. W sporach o wolność stosowano 50 asówInstytucje Gajusza 4,14..
Sztywność stawek mogących przekraczać wartość przedmiotu sporu wraz ze skrajnym formalizmem procesu powodowała szereg niedogodności. Stopniowo została wyparta przez w której zamiast żądano złożenia (przyrzeczenie zapłaty drobnej sumy w razie przegranej)Litewski, op. cit., s. 361..
Zobacz też kaucja wadium kara umowna
Przypisy
Kategoria:Prawo rzymskie