Prawo Bartholomaego – prawo głosowe sformułowane w 1885 roku przez niemieckiego indoeuropeistę i indologa Christiana Bartholomaego, opisujące rozwój sekwencji dźwięcznej spółgłoski przydechowej (aspirowanej) [] i bezdźwięcznej spółgłoski nieprzydechowej [] w sekwencję dźwięcznej spółgłoski nieprzydechowej [] i dźwięcznej spółgłoski przydechowej []. Przyjmuje się, że rozwój ten składa się z dwóch stadiów: W pierwszym stadium bezdźwięczna spółgłoska nieprzydechowa zostaje zasymilowana z poprzedzającą ją dźwięczną spółgłoską przydechową pod względem dźwięczności i przydechu, tak że dwie dźwięczne spółgłoski przydechowe występują po sobie. W drugim stadium pierwsza dźwięczna spółgłoska przydechowa traci przydech.
Zapis formalny: DʰT > DʰDʰ > DDʰ
Gdzie: Dʰ = spółgłoska dźwięczna przydechowa; D = spółgłoska dźwięczna nieprzydechowa; T = spółgłoska bezdźwięczna nieprzydechowa
Prawo Bartholomaego zachodzi w językach indoirańskich.
Proces opisany przez Bartholomae’a nie jest wyjątkiem w rozwoju zbitek zwartych, lecz regularnym procesem wpływającym na oryginalne spółgłoski szczelinowe, przy czym spółgłoski zwarte w zbitkach wynikowych są pochodzenia wtórnego.
Przykład Od staroindyjskiego rdzenia czasownikowego labh- „pojmać” tworzony jest imiesłów przymiotnikowy przeszły bierny (dawny indoeuropejski przymiotnik odczasownikowy) przez dodanie przyrostka -ta-. Forma tego imiesłowu brzmi labdha- „pojmany”, gdzie -t- w sufiksie upodobniło się do bʰ pod względem dźwięczności i przydechu, a bʰ w rdzeniu straciło przydech.
Przypisy
Bibliografia Helmut Glück (red.): Metzler Lexikon Sprache. Wyd. J. B. Metzler, Stuttgart, Weimar, wydanie trzecie, 2005.
Kategoria:Procesy fonetyczne