Stanisław Niger Chrościejewski, inne formy nazwiska: Chrosceius; Chroscesius; Chroscewski; Chroszlewski; Chrościejewski; Chrościejowski; Chrościewski; Croscesius; de Czichanowo; z Ciechanowa. Przydomki: Czerny; Niger (ur. ok. 1515, zm. po 1583) – polski doktor filozofii i medycyny, pisarz medyczny i wierszopis (poeta).

Życiorys Stanisław Chrościejewski urodził się w Ciechanowie. Jego ojcem był Jan Chrościejewski, z rodziny drobnej szlachty herbu Łabędź. W młodości pomógł mu w karierze kanonik gnieźnieński i płocki Stanisław Kilowski. Prawdopodobnie uczył się w kolegium Lubrańskiego. Chrościejewski studiował filozofię na Uniwersytecie Lipskim, gdzie odnotowano go w 1534 roku. Jego studia zapewne trwały z przerwami do połowy roku 1538. Podobno studiował także w Wittenberdze. Jednak już w połowie 1536 roku razem z przyjacielem Klemensem Janickim otrzymali naganę za pisanie i rozpowszechnianie pamfletów („famosi libelli”) przeciwko kanonikom poznańskim; był wówczas pisarzem konsystorza poznańskiego i plebanem w Koszutach. Wiadomo, że do Poznania powrócił w końcu 1538 roku. Jeszcze w tym samym roku został oskarżony przed konsystorzem o sprzyjanie reformacji. Dyplom Zygmunta Augusta nadany Stanisławowi Chrościejewskiemu w 1566 roku podaje, że do 1541 roku nauczał on w Poznaniu młodych członków najprzedniejszych rodzin wielkopolskich. Po zebraniu środków zimą 1541/42 rozpoczął studia na Uniwersytecie w Padwie, które ukończył w 1544 roku uzyskując stopień doktora filozofii i medycyny. Jeszcze w 1542 roku zrzekł się beneficjum w Koszutach. Po studiach zamieszkał w Poznaniu i rozpoczął w tym mieście praktykę lekarską. Był także lekarzem rodziny Górków. Cieszył się wielkim uznaniem jako lekarz. Jednym z jego pacjentów był sam Zygmunt August. Król ten nadał Chrościejewskiemu w 1549 roku przywilej, potwierdzony w 1578 roku przez Stefana Batorego, który wyłączał go wraz z żoną spod jurysdykcji miejskiej, a jego domy zwalniał od wszelkich podatków. Chrościejewski cieszył się przyjaźnią zarówno patrycjatu miejskiego jak i szlachty wielkopolskiej. W latach 1557 i 1577 był wybierany na rajcę miejskiego. Dwukrotnie pełnił urząd burmistrza Poznania: w 1558 roku samodzielnie oraz 1567 roku wspólnie z Józefem Strusiem. Otrzymał od władz Poznania kilka działek w obrębie miasta, jak też poza jego murami. Stał się majętnym człowiekiem: był właścicielem 2 kamienic murowanych przy ul. Wronieckiej, dworku na Rybakach oraz znacznych zasobów w postaci klejnotów, łańcuchów, pasów i naczyń. Występował jako partner w interesach wobec duchowieństwa, szlachty, a nawet możnowładców: pożyczał im pieniądze i handlował z nimi gruntami. Był ewangelikiem oraz, razem z doktorem K. Lindnerem, podporą gminy wyznaniowej.

Ożenił się z Ewą z Lutosławskich h. Jelita. Małżonkowie mieli córki Teodozję, Zofię i Łucję oraz synów Łukasza i Jana. Szlachectwo Chrościejewskiego, jego żony i dzieci potwierdził Zygmunt August dyplomem z 10 sierpnia 1566. Stanisław Chrościejewski zmarł po 1583 roku.

Twórczość Był autorem wierszy łacińskich oraz traktatów lekarskich. Wiadomo, że w 1538 roku jako student w Lipsku prezentował publicznie poemat na cześć poetów oraz mowę przeciwko zawiści. W tymże roku wydrukowano napisane przez niego łacińskie epitafium biskupa poznańskiego Jana Lubrańskiego. Z jego dzieł zachowały się „Elegia elegans laudem thermarum Carolinarum...” i traktaty: „Libellus de humoribus" (Kraków 1570) oraz „Libellus de usu ligni Guaiaci” (Kraków 1576). Tylko z tytułu znane jest jego dzieło medyczne „Liber de odore”.

In mortem immaturam... Joannis... praesulis posnaniensis... epicedion Lipsk 1538, drukarnia: W. Schumann. Z odpisu egz. (unikatu) Biblioteki Petersburskiej, wyd. L. Ćwikliński: Żywot i pisma S. Nigra Chrościeskiego. Księga pam. Uniw. Lwowskiego ku uczczeniu... Uniw. Krakowskiego t. 1, Lwów 1900, s. (15)-(22) Epitafium dla Jana Thomasa z 1538 wyd. w zbiorze: Hodoeporicon D. Victorii Plebei Itineris Embecensis authore Cypriano Yommelio Phrysio... Epitaphia aliąuot gravium virorum Lipsk 1538, drukarnia: M. Wolrab, przedr. K. Miaskowski: Z teki bibliograficznej. Pam. Lit R. 6 (1907), s. 373 Libellus de humoribus Kraków (1570), drukarnia: A. Piotrkowczyk Libellus de usu ligni Guaiaci Kraków 1576, drukarnia: A. Piotrkowczyk Libellus de odore (zaginiony traktat lekarski; wymienił go J. J. Schenck w dziele: Bibliotheca iatrica sive Bibliotheca medica Frankfurt 1609, s. 483) Elegia elegans in laudem thermarum Carolinarum (utwór zaginiony; wymienił go J. J. Schenck w dziele: Bibliotheca iatrica sive Bibliotheca medica Frankfurt 1609, s. 483)

Listy i materiały Listy do S. Kilowskiego, datowane: (prawdopodobnie w Poznaniu) 1 stycznia 1539; w Poznaniu 7 listopada 1541; wyd. L. Ćwikliński Fragment dyplomu królewskiego, datowany w Lublinie 10 sierpnia 1566; wyd. L. Ćwikliński

Opracowania nt. Chrościejewskiego źródło: J. J. Schenckius: Bibliotheca iatrica sive Bibliotheca medica Frankfurt 1609, s. 483 J. C. Arnold: De monumentis historiae naturalis polonae literaris usque ad finem saeculi XVI editis Warszawa 1818, s. 66 J. D. A. Janocki: Janociana t. 3, Warszawa 1819, s. 33 J. Łukaszewicz: Obraz historyczno-statystyczny miasta Poznania w dawniejszych czasach t. 2, Poznań 1838, s. 188-189 L. Gąsiorowski: Zbiór wiadomości do historii sztuki lekarskiej w Polsce t. 1, Poznań 1839 C. B. (Biernacki): Chrościewski (Stanisław). Encyklopedia powszechna Orgelbranda t. 5 (1861)

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Lipsku Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Padwie Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Wittenberdze Kategoria:Burmistrzowie Poznania (I Rzeczpospolita) Kategoria:Członkowie stanu rycerskiego I Rzeczypospolitej Kategoria:Filozofowie I Rzeczypospolitej Kategoria:Lekarze I Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie urodzeni w Ciechanowie Kategoria:Polscy pisarze nowołacińscy XVI wieku Kategoria:Polscy poeci nowołacińscy XVI wieku Kategoria:Polska szlachta Kategoria:Urodzeni w 1015