Monaster Nowy Neamț, pełna nazwa monaster Wniebowstąpienia Pańskiego Nowy Neamț (rum. Mănăstirea Înălțarea Domnului Noul Neamț, rus. Ново-Нямецкий монастырь) – prawosławny klasztor męski w Chițcani w Mołdawii, faktycznie na terenie kontrolowanym przez władze nieuznawanego międzynarodowo Naddniestrza, w jurysdykcji eparchii kiszyniowskiej Mołdawskiego Kościoła Prawosławnego. Największy kompleks architektury religijnej w Mołdawii, największy klasztor Mołdawskiego Kościoła Prawosławnego pod względem liczby mnichów, a równocześnie jeden z najważniejszych zabytków i nieoficjalnych symboli NaddniestrzaP. Oleksy, Wspólnota z przypadku. Studium tożsamości mieszkańców Naddniestrza, Instytut Kultury Europejskiej, Gniezno 2016, s. 287 i 57..
Monaster powstał w 1864 po tym, gdy część mnichów klasztoru Neamț w Mołdawii opuściła wspólnotę z powodu konfliktu z władzami świeckimi; jego przyczyną była konfiskata dóbr monasterskich oraz odgórne wprowadzenie do nabożeństw języka rumuńskiego w miejsce cerkiewnosłowiańskiego. Duchowni udali się do rosyjskiej guberni besarabskiej i za zgodą Świątobliwego Synodu Rządzącego utworzyli monaster, w którym miała obowiązywać ta sama reguła modlitewna, co w macierzystej wspólnocie. Początkowo mnisi żyli przy cerkwi św. Mikołaja w Kickanach (Chițcani), następnie w jej sąsiedztwie wzniesiono rozbudowany kompleks zabudowań klasztornych z soborem Wniebowstąpienia Pańskiego (budowany w latach 1867–1878), cerkwiami Podwyższenia Krzyża Pańskiego (1875–1876) i Zaśnięcia Matki Bożej (1902–1905), nadbramną dzwonnicą oraz obiektami mieszkalnymi i użytkowymi.
Po przejściu Besarabii w granice Rumunii monaster został podporządkowany Rumuńskiemu Kościołowi Prawosławnemu i został do niego wprowadzony liturgiczny język rumuński. Gdy obszar dzisiejszej Mołdawii został przyłączony do ZSRR, wspólnota ponownie znalazła się w jurysdykcji Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Przetrwała do 1962; w tym roku klasztor został zamknięty, a jego zabudowania zaadaptowane na szpital gruźliczy, halę sportową, klub i muzeum wojskowe. W 1989 Rosyjski Kościół Prawosławny otrzymał zgodę na ponowne otwarcie cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej, zaś rok później na restytucję monasteru Nowy Neamț. W latach 1991–2001 przy klasztorze działało seminarium duchowne, przeniesione następnie do Kiszyniowa.
Położenie Monaster znajduje się przy ulicy Lenina w Chițcani, na niewielkim wzniesieniu w centralnej części wsiMănăstirea Înălțărea Domnului Noul Neamț Chițcani – Свято-Вознесенский Ново-Нямецкий Кицканский монастырь – 150 ani * лет (1864–2014), Editura Mănăstirii Noul Neamț „Cuv. Paisie Velicicovski”, Chițcani 2014, s. 18.. Położony jest na prawym brzegu Dniestru, 14 km na południowy wschód od Bender i 7 km na południe od Tyraspola.
Historia Powstanie monasteru Monaster został założony przez mnichów z jednego z ważniejszych ośrodków monastycznych Mołdawii – Ławry Neamț, którzy sprzeciwiali się konfiskacie dóbr klasztornych i wprowadzeniu języka rumuńskiego w miejsce cerkiewnosłowiańskiego w monasterach na terenie zjednoczonej Rumunii. Grupa mnichów na czele ze spowiednikiem wspólnoty, schiarchimandrytą Andronikiem, opuściła Rumunię i udała się w październiku 1861 do Besarabii, która od 1812 należała do Imperium Rosyjskiego, by tam powołać do życia nowy klasztor. Początkowo razem z Andronikiem macierzysty klasztor opuściło 10 mnichów, następnie dołączyło do nich kolejnych dwudziestu dwóch.
Ziemie, na które przybyli mnisi, dobra Chițcani i Copanca, stanowiły własność ich macierzystego monasteru nadaną mu jeszcze w 1429 przez hospodara mołdawskiego Aleksandra Dobrego, następnie zarekwirowaną przez władze tureckie i ponownie przekazaną klasztorowi przez władze rosyjskie w 1860. Początkowo duchowni zamieszkali w wiosce Niemceń (Nemțeni), gdzie zajęli dwa domy przy cerkwi św. Jana Chryzostoma. Przed Bożym Narodzeniem r. 1862 przenieśli się do Kickan. Schiarchimandryta Andronik i mnich Teofan (do tej pory zarządzający besarabskimi posiadłościami klasztoru) zwrócili się do arcybiskupa kiszyniowskiego Antoniego z prośbą o zgodę na utworzenie wspólnoty monastycznej, o nazwie odwołującej się do macierzystego monasteru, w jurysdykcji Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Równocześnie zwrócili się w tej sprawie osobiście do cara Aleksandra IIMănăstirea Înălțărea Domnului Noul Neamț Chițcani – Свято-Вознесенский Ново-Нямецкий Кицканский монастырь – 150 ani * лет (1864–2014), Editura Mănăstirii Noul Neamț „Cuv. Paisie Velicicovski”, Chițcani 2014, s. 19.. Mnich Teofan, przedstawiając szczegółowy projekt przyszłego funkcjonowania wspólnoty, ubiegał się o nadanie jej statusu ławry, jak również o zachowanie ścisłych związków z macierzystym monasterem w Rumunii oraz związanym z nim monasterem Secu. Zasugerował, by nowy monaster otrzymał wezwanie Wniebowstąpienia Pańskiego oraz nazwę Nowy Neamț. Pragnął również, by wszystkie trzy wspólnoty porozumiewały się przy wyborze przełożonych: miał tego dokonywać w każdym klasztorze sobór mnichów, po czym kandydaturę wskazanego mnicha miałyby opiniować pozostałe dwa monastery, dopiero później miała być ona przedstawiana odpowiednio metropolicie Mołdawii lub rosyjskiemu Świątobliwemu Synodowi Rządzącemu. Teofan chciał, by liczba mieszkańców Nowego Neamțu nie przekroczyła 50 mnichów i posłuszników. Równocześnie w jego zamyśle duchowni oraz kandydaci do życia mniszego przybywający z klasztorów Secu i Neamț mieliby pierwszeństwo wstępowania do wspólnoty przed mężczyznami pochodzącymi z Imperium Rosyjskiego. Mnich szacował, że utrzymanie wspólnocie zapewni roczny dochód z posiadanych dóbr w Besarabii, szacowany na 12 500 rubli srebrem. Państwo rosyjskie miało dodatkowo wesprzeć budowę kompleksu monasterskiego. Z kolei w dalszej perspektywie mnisi zamierzali z uzyskiwanych dochodów fundować stypendia dla słuchaczy seminarium duchownego w Kiszyniowie oraz słuchaczek żeńskiego instytutu w tym samym mieście, jak również wspierać finansowo macierzysty klasztor w Mołdawii i monaster Secu.
17 lutego 1864 Świątobliwy Synod Rządzący odniósł się przychylnie do ich prośby. Zaakceptowano zarówno proponowaną nazwę klasztoru, jak i samą koncepcję zachowania ścisłych związków z macierzystą wspólnotą, w tym opiniowania osoby kandydata na przełożonego przez metropolitę Mołdawii. Synod odrzucił sugestię metropolity moskiewskiego Filareta, którego zdaniem utrzymywanie kontaktów z metropolitą Mołdawii było niecelowe, a klasztor powinien podlegać, zgodnie ze zwyczajem, jedynie biskupowi miejscowej eparchii (tj. kiszyniowskiej). Monasterowi nie nadano natomiast statusu ławry. Na pierwszego przełożonego klasztoru mnisi wybrali 26 kwietnia tego samego roku mnicha Teofana. Rosja odrzuciła przy tym apele władz rumuńskich o skierowanie mnicha Teofana z powrotem do Rumunii i niewyrażenie zgody na założenie nowego monasteru przez mnichów, którzy opuścili Neamț. Teofan nie otrzymał jednak godności archimandryty ani oznak przełożonego, w dokumentach cerkiewnych początkowo nazywano go jedynie „zarządzającym monasterem”. mały|Tablica na cerkwi św. Mikołaja w kompleksie klasztornym informująca o jej wzniesieniu w latach 1830–1834 i o jej przejęciu przez mnichów Konkretne miejsce pod budowę klasztoru wybrał schiarchimandryta Andronik, który zdecydował, że mnisi przejmą parafialną cerkiew św. Mikołaja w Kickanach, zbudowaną w latach 1830–1834. Nastąpiło to w 1865, natomiast w 1867 rozpoczęli prace przy wznoszeniu obok niej nowego soboru Wniebowstąpienia Pańskiego, który po wyświęceniu w 1878 przejął funkcje głównej świątyni wspólnoty monastycznej. Przełożony wspólnoty wielokrotnie udawał się do Petersburga i innych miast rosyjskich, z powodzeniem poszukując ofiarodawców, którzy wspierali rozbudowę besarabskiego monasteru. Część mieszkańców wsi stawiała opór budowie monasteru, który miał zająć część wsi razem z ich domami. Na prośbę mnichów gubernator besarabski siłą wysiedlił tych mieszkańców i zniszczył ich domy.
Mnisi z Nowego Neamțu utrzymywali kontakty z prawosławnymi patriarchatami starożytnymi oraz z klasztorami Athosu (reguła monasteru była wzorowana na tej, którą opracował dla klasztoru Neamț św. Paisjusz w oparciu o tradycję greckiej Świętej Góry). W 1881 otrzymali w darze od patriarchy konstantynopolitańskiego Joachima III relikwiarz z cząsteczkami relikwii różnych świętych. Pięć lat później emerytowany patriarcha jerozolimski Cyryl II podarował im cząstkę kamienia z Grobu Pańskiego, cząstki relikwii świętych Charalampiusza i Modesta oraz srebrno-złoty krzyż z cząstką Krzyża PańskiegoMănăstirea Înălțărea Domnului Noul Neamț Chițcani – Свято-Вознесенский Ново-Нямецкий Кицканский монастырь – 150 ani * лет (1864–2014), Editura Mănăstirii Noul Neamț „Cuv. Paisie Velicicovski”, Chițcani 2014, s. 20.. mały|Główny sobór Wniebowstąpienia Pańskiego W 1875 Teofan formalnie został zwolniony z urzędu przełożonego klasztoru, jednak pozostał w nim i pozostawał największym autorytetem dla wspólnoty monastycznej, którą oficjalnie kierowali kolektywnie najstarsi mnisi Izaak, Sebastian, Andronik oraz Antym. Publicysta Zamfir Arbore, który odwiedził i opisał monaster, pisał, że ihumen Teofan, który przed 1864 był wielkim rusofilem, stracił złudzenia co do Imperium Rosyjskiego, gdy tylko zamieszkał w tym kraju i lepiej zorientował się w miejscowych realiach. Przyczyną jego usunięcia z urzędu było przekonanie Świętego Synodu, iż duchowny źle gospodarował środkami przeznaczonymi na rozbudowę monasteru. W 1875 ihumen zwrócił się bowiem do Ministerstwa Spraw Zagranicznych o umorzenie długów klasztoru, na co nie zgodzono się. Mimo odsunięcia od zarządzania klasztorem Teofan mógł nadal jeździć do Petersburga i starać się o dary pieniężne dla wspólnoty, a arcybiskup kiszyniowski Paweł nieoficjalnie tytułował go ihumenem mimo decyzji Synodu. W 1882 rosyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych przekazało mnichom 20 tys. rubli na budowę muru wokół kompleksu klasztornego. Zbudowano go w ciągu roku.
Ihumen Teofan zmarł w 1884 i został pochowany w soborze Wniebowstąpienia Pańskiego; po nim przełożonym monasteru został dotychczasowy spowiednik wspólnoty, archimandryta Andronik.
Monaster w Imperium Rosyjskim mały|Cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej wzniesiona w latach 1902–1905 Archimandryta Andronik kontynuował rozbudowę monasterskiego kompleksu. W okresie kierowania przez niego klasztorem wzniesiona została cerkiew refektarzowa Podwyższenia Krzyża Pańskiego, budowaną od 1885 do 1886. Zbudowano także szpital i nowy budynek klasztornej biblioteki. Archimandryta czynił szczególne starania na rzecz rozwoju jej księgozbioru. W 1884 biblioteka posiadała 2272 książki drukowane w różnych językach oraz 146 rękopisów cerkiewnosłowiańskich, mołdawskich (rumuńskich) i greckich. Andronik spisał również kronikę monasteru, pozostawił opis pielgrzymek do Ziemi Świętej i na Athos, opracował historię monasterów Neamț i Secu; łącznie jest autorem ponad 60 prac. Dalsza rozbudowa klasztoru była możliwa dzięki wsparciu finansowemu ze strony arcybiskupa kiszyniowskiego Pawła, który wydzielił mnichom 93 013 rubli na budowę ww. obiektów, a także na doprowadzenie wody. mały|Dzwonnica monasteru