thumb|Mapa Półwyspu Krymskiego z zaznaczoną Republiką Autonomiczną Krymu i miastem wydzielonym Sewastopolem thumb|Rosyjscy żołnierze bez dystynkcji (tzw. zielone ludziki) przy ukraińskiej bazie wojskowej w Perewalne (9 marca 2014) Aneksja Krymu przez Rosję – nielegalne przyłączenie przez Federację Rosyjską terytorium Ukrainy (Autonomicznej Republiki Krymu oraz miasta wydzielonego Sewastopol, położonych na Półwyspie Krymskim) w drodze użycia siły zbrojnej w 2014 rokuZgromadzenie Ogólne ONZ potępia aneksję Krymu.Backing Ukraine’s territorial integrity, UN Assembly declares Crimea referendum invalid, UN News Centre, 27 marca 2014..
Tło konfliktu Po długotrwałych wojnach z Turcją i Tatarami Chanat Krymski został w 1783 roku zdobyty przez Imperium Rosyjskie, a jego terytorium bezpośrednio wcielone do państwa rosyjskiego. Ludność krymsko-tatarska do lat 60. XIX wieku wyraźnie przeważająca (87% w 1795 roku, 50% w 1864 roku) stopniowo traciła swoją dominującą pozycję na skutek emigracji Tatarów do Turcji, intensywnego osadnictwa rosyjskiego i w mniejszym stopniu ukraińskiego. Emigracja ludności tatarskiej wynikała w znacznej mierze z niezadowolenia z władz (zaprowadzenia nowego, nieznanego ustroju, utraty dotychczasowej pozycji społecznej i wojen z muzułmańską Turcją). Ludność rosyjska zdominowała rozwijające się miasta. W 1897 roku Tatarzy (35,5%) przeważali jeszcze nad ludnością rosyjską (33,1%) i ukraińską (11,8%). Od początku XX wieku Rosjanie stanowili najliczniejszą grupę etniczną półwyspu.
W ramach Imperium Rosyjskiego Półwysep Krymski wchodził w skład guberni rosyjskich utworzonych na ziemiach zdobytych w wojnach z Turcją, czyli tzw. Noworosji. W różnych okresach przynależał do guberni noworosyjskiej, taurydzkiej i generał-gubernatorstwa noworosyjskiego. Nie bacząc na tę tradycję, władze radzieckie w 1921 r. przyłączyły większość ziem Noworosji do Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, pozostawiając w ramach Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej wyłącznie sam półwysep z dominującą ludnością rosyjską i tworząc na terytorium półwyspu Krymską Autonomiczną Socjalistyczną Republikę Radziecką. W trakcie II wojny światowej na polecenie Józefa Stalina deportowano w 1941 roku z półwyspu większość Niemców (5% ludności) w obawie przed ich współpracą z wojskami hitlerowskimi. W 1944 r. deportowano również większość Tatarów posądzonych o kolaborację z III Rzeszą, również deportowano ludność narodowości greckiej, włoskiej, ormiańskiej oraz bułgarskiej. Wysiedlenia objęły ok. 25% całej ludności Półwyspu Krymskiego i ok. 50% ludności nierosyjskiej. W 1946 r. władze RFSRR zlikwidowały KASRR, przekształcając ją w obwód krymski w składzie Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki RadzieckiejЗакон РСФСР от 25 июня 1946 г. Об упразднении Чечено-Ингушской АССР и о преобразовании Крымской АССР в Крымскую область.. Od kiedy w 1989 umożliwiono Tatarom powrót na Krym, ludność tatarska zaczęła stopniowo powracać, wpływając na zmniejszenie odsetka ludności rosyjskiej do 60,4% w 2001 r.
W lutym 1954 r. Krym został decyzją Nikity Chruszczowa przyłączony do Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Jeszcze w ramach ZSRR Krym uzyskał ponownie status republiki autonomicznej w 1991 roku. Po uzyskaniu suwerenności przez państwo ukraińskie, prorosyjskie władze Krymu ogłosiły w 1992 roku niezawisłość od Ukrainy na podstawie wyników referendum niepodległościowego, jednak na skutek nacisków Kijowa półwysep nadal pozostawał w granicach państwa ukraińskiego. Władze ukraińskie zgodziły się w 1992 roku na autonomię półwyspu, funkcjonującego od tej pory jako Autonomiczna Republika Krymu.
Krym składa się z Autonomicznej Republiki Krymu i miasta wydzielonego Sewastopol. Według spisu powszechnego na Ukrainie z 2001 pierwszy podmiot zamieszkiwało 58,5% Rosjan, 24,4% Ukraińców, 12,1% Tatarów krymskich i 1,5% Białorusinów, a w Sewastopolu Rosjanie stanowili 71,6% populacji, Ukraińcy zaś 22,4%, Białorusini 1,6%. Łącznie Krym zamieszkiwało 60,4% Rosjan. Na półwyspie dominuje język rosyjski.
Według ankiety z czerwca 2013, przeprowadzonej przez kijowskie Centrum im. Razumkowa, tylko 31% mieszkańców Krymu opowiadało się za niezależnością od Ukrainy, 36% zaś było jej przeciwne. W skład drugiej grupy wchodzili głównie Rosjanie. Mniejszości ukraińska i tatarska z kolei w większej mierze odczuwały silniejsze związki z Ukrainą i były przeciwne separatyzmowi Krymu.
Specyficzny status Krymu związany jest także z obecnością na tym terenie rosyjskiej Floty Czarnomorskiej, która ma w Sewastopolu bazę. Reguluje to umowa międzypaństwowa między Ukrainą a Rosją, która wpierw miała obowiązywać do 2017, kiedy jednak Wiktor Janukowycz został prezydentem Ukrainy, na podstawie tak zwanej umowy charkowskiej, stacjonowanie wojsk rosyjskich przedłużono do 2042 w zamian za obniżenie cen gazu przez Rosję.
Respektowanie przez Rosję integralności terytorialnej Ukrainy, gwarantuje podpisane w grudniu 1994 w Budapeszcie przez Rosję, USA, Wielką Brytanię i Ukrainę porozumienie zwane Memorandum budapeszteńskim.
Przebieg wydarzeń thumb|Medal Ministerstwa Obrony Federacji Rosyjskiej „Za powrót Krymu”
Luty 2014 23 lutego 2014 została anulowana przez parlament w Kijowie ustawa językowa autorstwa deputowanego z prorosyjskiej Partii Regionów – Wadyma Kołeśniczenki, która faworyzowała język rosyjski. Ustawa dawała przywileje językom mniejszości narodowych w regionach Ukrainy, gdzie liczba obywateli danej mniejszości narodowej przekraczała 10%, jednak była korzystna przede wszystkim dla etnicznych Rosjan. Kołeśniczenko stwierdził, że Sewastopol, który był jego okręgiem wyborczym, „będzie się zbroił i bronił przed faszystami” (jak nazwał władze Ukrainy). Po upadku Wiktora Janukowycza, na Krym powrócili żołnierze jednostki specjalnej Berkut. Według informacji Służby Bezpieczeństwa Ukrainy znaczna część tych żołnierzy jest podejrzana o morderstwa i otwarcie ognia do demonstrantów na polecenie prezydenta Janukowycza i jego rosyjskich doradców. Podczas powitania powracających żołnierzy Berkutu 23 lutego odbyły się demonstracje w Kerczu i Sewastopolu. W obydwu miastach ściągnięto flagi ukraińskie z merostw, a na ich miejsce wywieszono rosyjskie. Na wiecu w Sewastopolu lider partii Rosyjski Blok i deputowany do rady miejskiej Giennadij Basow ogłosił początek formowania się sił samoobrony. Demonstranci pobili proukraińskich demonstrantów. Demonstrujący tłum obwołał „merem” Aleksieja Czałego, który ogłosił, że przejmuje pełnię władzy w mieście. Zgodnie z ukraińską konstytucją Sewastopol jest miastem o specjalnym statusie, wyłączonym z autonomii, podlegającym władzom centralnym Ukrainy, tak więc wybór Czałego na mera był nielegalny.
Do protestów na Krymie przeciw Euromajdanowi dochodziło jeszcze przed obaleniem Janukowycza. 25 lutego w Symferopolu odbyła się demonstracja, której uczestnicy domagali się zwołania nadzwyczajnej sesji Rady Najwyższej Republiki Autonomicznej Krymu i rozpisania referendum w sprawie niepodległości, a przewodniczący parlamentu krymskiego Władimir Konstantinow powiedział, że nie uznaje prawa stanowionego przez Radę Najwyższą w Kijowie.
Stacjonująca w Sewastopolu rosyjska Flota Czarnomorska została postawiona w stan podwyższonej gotowości bojowej. Dowódców Floty zaniepokoił fakt powołania przez ukraińską Radę Najwyższą Arsena Awakowa na p.o. ministra spraw wewnętrznych i Wałentyna Naływajczenki na szefa Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU). Obaj w ocenie dowództwa floty mogli doprowadzić do zerwania porozumienia ukraińsko-rosyjskiego w sprawie stacjonowania wojsk rosyjskich na terenie Krymu.
26 lutego 2014 do Jałty na dwóch ciężarówkach przyjechali rosyjscy żołnierze. Przyjazd został sfilmowany przez lokalnych dziennikarzy, a film został umieszczony w internecie. Dziennikarze telewizji TSN dowiedzieli się, że rosyjscy żołnierze przyjechali tam „na wszelki wypadek”. Na ulicach Symferopola pojawił się rosyjski transporter opancerzony. Przed budynkiem krymskiego parlamentu w Symferopolu doszło do dwóch demonstracji – zwolenników i przeciwników tendencji separatystycznych i przyłączenia Krymu do Rosji. W demonstracji manifestującej jedność Krymu z Ukrainą i występującą przeciwko przejawom separatyzmu na półwyspie uczestniczyło kilka tysięcy Tatarów krymskich i innych mniejszości narodowych. Skandowano: „Krym to Ukraina, Krym to nie Rosja” i znane z Majdanu hasła „Precz z bandą” i „Sława Ukrainie”. Jako że parlament Republiki Autonomicznej Krymu zdominowany był przez prorosyjską Partię Regionów, mniejszości narodowe na Krymie obawiały się, że krymski parlament zdecyduje się na oderwanie od Ukrainy. Druga demonstracja manifestowała wolę przyłączenia Krymu do Rosji, demonstranci posiadali transparenty z napisami „Krym jest rosyjski” i „Jesteśmy Rosjanami”.
W nocy z 26 na 27 lutego rosyjscy żołnierze bez dystynkcji (tzw. zielone ludziki) uzbrojeni w karabiny szturmowe i granatniki przeciwpancerne zajęli budynki parlamentu i rządu Republiki Autonomicznej Krymu w Symferopolu, po czym wywiesili na nich rosyjskie flagiНад захваченными парламентом и правительством Крыма подняты российские флаги. Интерфакс, 27.02.2014.. Napastnicy byli żołnierzami rosyjskich sił specjalnych, a rok później Władimir Putin wydał dekret o ustanowieniu 27 lutego świętem „sił operacji specjalnych” w RosjiУказ Президента Российской Федерации от 26.02.2015 № 103 «Об установлении Дня Сил специальных операций».Vladimir Putin announces official holiday to mark Crimea operation // The Telegraph, 27.02.2014.. Zielone ludziki określali się jako „przedstawiciele samoobrony rosyjskojęzycznych obywateli Krymu”. Kilka godzin później Siergiej Aksionow (lider partii „Rosyjska Jedność”) w porozumieniu z napastnikami zaczął gromadzić kworum izby, po czym został ogłoszony „premierem” Republiki Autonomicznej Krymu. W czasie „nominacji” Aksionowa Rada Najwyższa Republiki Autonomicznej Krymu była wciąż zajęta przez rosyjskich żołnierzy. Decyzji tej nie uznano w Kijowie, gdyż premier nie został powołany w porozumieniu z prezydentem Ukrainy – zgodnie z ukraińską konstytucją. Po tej decyzji pełniący obowiązki prezydenta Ukrainy Ołeksandr Turczynow, wyznaczył Serhija Kunicyna na stanowisko stałego przedstawiciela szefa państwa ukraińskiego w Republice Autonomicznej Krymu. Aksionow i przewodniczący krymskiego parlamentu Konstantinow oświadczyli, że prawowitym prezydentem Ukrainy jest nadal Wiktor Janukowycz. Aksionow został powołany bez konsultacji z władzami kraju, w związku z czym jego wybór był złamaniem prawa. Władze ukraińskie uznały to za akt terrorystyczny i postawiły w stan gotowości milicję i wojska wewnętrzne MSW Ukrainy. Deputowani rozpoczęli sesję, na której mieli zdecydować o referendum na Krymie. Wśród 64 zgromadzonych na sali deputowanych 61 zagłosowało za przeprowadzeniem referendum w dniu 25 maja 2014. Ustalono pytanie referendalne: „Republika Autonomiczna Krymu posiada niezależność państwową i wchodzi w skład Ukrainy na podstawie umów i porozumień – tak lub nie”. Decyzja o rozpisaniu referendum nie została uznana przez władze państwowe Ukrainy i ukraińską komisję wyborczą, która stwierdziła, że nie ma żadnych prawnych podstaw do przeprowadzenia takiego referendum. Następnie datę plebiscytu przeniesiono na 30 marca tego samego roku. Zgodnie z konstytucją Ukrainy lokalny krymski parlament ma prawo ogłaszać referendum tylko w sprawach lokalnych, a do takiej nie należy referendum o autonomii, a więc uchwała o referendum była nielegalna.