Władysław Kowalenko (ur. w Mińsku Litewskim, zm. 15 czerwca 1966 w Poznaniu) – historyk, archeolog, marynista.
Życiorys Życie prywatne Władysław Kowalenko urodził się 9 września 1884 w Mińsku Litewskim w rodzinie urzędnika bankowego Franciszka i Heleny z Brzozowskich. Od 1918 był żonaty z Józefą Maculewicz (1° voto Szrejber, 1884–1966Informacja na podstawie danych z miejsca pochówku [dostęp: 14 VI 2017 r.]). Pozostawił córki: Halinę (ur. 1922Wg informacji portalu lokalizującego groby – Halina żyła w latach 1919–1996 [dostęp: 14 VI 2017 r.]) i Krystynę (ur. 1929).
Edukacja i praca zawodowa W Wilnie spędził dzieciństwo. Wydalony przez władze carskie z wilczym biletem z gimnazjum w Wilnie maturę uzyskał jako ekstern w 1908, gimnazjum w Rosławlu, gub. smoleńskiej. Był oficerem armii rosyjskiej w latach 1904–1917 (brał m.in. udział w wojnie rosyjsko-japońskiej)M. Fąka, Dole i niedole profesorów Uniwersytetu Poznańskiego w okresie okupacji hitlerowskiej, "Poznańskie Studia Teologiczne", 20, 2006, s. 245.. W 1913 na uniwersytecie w Petersburgu rozpoczął studia na wydziale historyczno-filologicznym. W 1918 zorganizował polskie gimnazjum w Święcianach, a we wrześniu 1920 roku został z nim ewakuowany do Torunia. W 1921 roku osiadł w Poznaniu, gdzie na Uniwersytecie Poznańskim kontynuował studia historyczne. W 1925 doktoryzował się u Kazimierza Tymienieckiego na podstawie rozprawy pt. Geneza udziału stołecznego miasta Wilna w sejmach Rzeczypospolitej, a następnie pod kierunkiem Józefa Kostrzewskiego habilitował się z zakresu archeologii na podstawie pracy Grody i osadnictwo grodowe Wielkopolski wczesnohistorycznej w VII–XII w.Kowalenko zaliczany jest do "prehistorycznej szkoły Józefa Kostrzewskiego", D. Minta-Tworzowska, W. Rączkowski, Archeologia uniwersytecka w Poznaniu. Jej wczoraj i dziś. Prahistoria i archeologia na uniwersytecie w Poznaniu – wczoraj i dziś, "Folia Praehistorica Posnaniensia", 18, 2013, s. 15.. Uczył historii w gimnazjum Ignacego Paderewskiego (1921–1926), a później do 1939 w gimnazjum Gotthilfa Bergera oraz w Liceum Handlowym i na Wyższym Kursie Nauczycielskim. Od 1925 działał również w Lidze Morskiej i Kolonialnej. Na okręg poznański był w jej zarządzie, a później wszedł do Zarządu Głównego, w którym do 1939 stał na czele Sekcji Wychowania Młodzieży (m.in. obok generała Mariusza Zaruskiego). Politycznie był związany z narodową demokracjąM. Fąka, Dole i niedole profesorów Uniwersytetu Poznańskiego w okresie okupacji hitlerowskiej, "Poznańskie Studia Teologiczne", 20, 2006, s. 252..
W latach 1932–1936 prezes Zarządu Okręgu Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych na województwo bydgoskie i poznańskie.
Okres II wojny światowej i czasy powojenne Podczas okupacji przebywał w Warszawie, gdzie był współzałożycielem Tajnego Uniwersytetu Ziem Zachodnich (1940)Z. Brocki, "Tajny Uniwersytet Ziem Zachodnich – Uniwersytet Poznański 1940–1945", Władysław Kowalenko, Poznań 1961, "Kwartalnik Historii Nauki i Techniki", 10, 1965, 1–2, s. 164. oraz w jego ramach organizatorem Tajnego Instytutu Morskiego (1942)Sekretarką była jego córka Halina pod pseudonimem Zofia Szrejberówna, K. Nowak-Kluczyński, Pedagogika na poznańskim uniwersytecie 1919-1993, dysertacja doktorska, Poznań 2014, s. 245.W.A. Drapella, Uroczystość nadania auli Wydziału Ekonomiki Produkcji Uniwersytetu Gdańskiego imienia profesora Władysława Kowalenki, Sesja Naukowa nt. 40-lecia Instytutu Morskiego przy Tajnym Uniwersytecie Ziem Zachodnich, "Kwartalnik Historii Nauki i Techniki", 32, 1987, 2, s. 505.. W Warszawie nauczał również w tajnym III gimnazjum miejskim oraz walczył w powstaniu warszawskim. W marcu 1945 po powrocie do Poznania uczestniczył w odbudowie UP i prowadził na nim w latach 1945–1948 wykłady z zakresu historii żeglugi morskiej, a później był do 1950 kontraktowym profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem jedynej w Polsce katedry zajmującej się tymi zagadnieniami. W latach 1945–1948 kierował równocześnie Wyższą Szkołą Handlu Morskiego w Gdyni i SopocieZ. Pełczyński, WSHM - ukoronowanie działalności prof. Władysława Kowalenki (1945–1948), "Progress. Journal of Young Researches", 1, 2017, s. 96., która została założona z jego inicjatywy, a w 1950 przeszedł do pracy w Instytucie Zachodnim w Poznaniu. Kontynuował badania nad żeglugą Słowian i portami wczesnośredniowiecznymi Słowiańszczyzny Zachodniej, które publikowane były w latach 1950–1955 w „Przeglądzie Zachodnim”. W 1954 objął kierownictwo sekretariatu naukowego Słownika starożytności słowiańskich i włożył ogromny wysiłek organizacyjny w to wydawnictwo. W 1960 przeszedł na emeryturę, ale pełnił nadal funkcję jednego z głównych redaktorów Słownika.
Zmarł 15 czerwca 1966 w Poznaniu i został pochowany 18 czerwca 1966 na cmentarzu Junikowskim (pole 20-7-4).
Odznaczenia Medal 10-lecia Polski Ludowej (22 lipca 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 22 lipca 1955 r. nr 0/1375 – na wniosek Polskiej Akademii Nauk.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Absolwenci Wydziału Historycznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Członkowie Ligi Morskiej i Kolonialnej (1930–1939) Kategoria:Członkowie Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych Kategoria:Ludzie urodzeni w Mińsku (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Nauczyciele II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Pochowani na Cmentarzu na Junikowie Kategoria:Polacy – oficerowie Imperium Rosyjskiego Kategoria:Polacy w wojnie rosyjsko-japońskiej Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Urodzeni w 1884 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Ziem Zachodnich Kategoria:Zmarli w 1966