mały|Początek hymnu prymy Iam lucis orto sidere w hiszpańskim rękopisie według obrządku rzymskiego (ok. 1575–1625; zbiory University of British Columbia) Pryma − (łac. prima – pierwsza, w domyśle godzina) jedna z godzin kanonicznych chrześcijańskiej modlitwy liturgicznej (zwanej w tradycji rzymskiej oficjum lub liturgią godzin, a w tradycji bizantyjskiej cyklem dobowym), odmawiana o pierwszej godzinie systemu rzymskiego, to znaczy o wschodzie słońca.

Obecność w różnych tradycjach

Pochodzenie Pryma jest młodsza niż inne godziny kanoniczne. Czasami przyjmuje się, że dodatkowe nabożeństwo, wprowadzone w Betlejem za czasów Jana Kasjana (zm. ok. 435), jest pierwszą wersją późniejszej prymy. Pryma na pewno istniała już za czasów Cezarego z Arles (zm. 542).

Obrządki zachodnie Pryma jest elementem tradycyjnej rzymskiej liturgii godzin, istniała w Rzymie już w V wieku, wspomina o niej także Reguła św. Benedykta (VI wiek).

Podczas reform obrządku rzymskiego po Soborze watykańskim II, kiedy dostosowywano liturgię do współczesnych realiów życia, postanowiono znieść tę godzinę kanoniczną. W Konstytucji o liturgii świętej Sacrosanctum concilium w punkcie 89 zawarto nakaz: Należy znieść prymę. Prymę zniesiono zarówno w rycie rzymskim jak i ambrozjańskim. Mimo to: prymę odmawiają nadal kartuzi oraz duchowni używający brewiarza z 1962 roku zgodnie z Summorum Pontificum; pryma istnieje także w niektórych wariantach obrządków, które opierają sprawowanie liturgii godzin na Regule św. Benedykta, monastycznego i cysterskiego. mały|Antyfony niedzielne do psalmów prymy. Widoczny koniec ostatniego wersu symbolu Quicumque oraz początek następnej godziny kanonicznej (tercji)

Obrządki wschodnie Pryma istnieje również w obrządku bizantyjskim, celebrują ją zarówno Kościół prawosławny jak i grekokatolicki. Obejmuje psalmy 45, 91 i 92, trisagion, w Wielkim Poście ponadto jedną katyzmę psałterza, modlitwę św. Efrema i dwie modlitwy św. Bazylego Wielkiego. Czasami pryma jest celebrowana wspólnie z innymi godzinami cyklu dobowego, tworząc w ten sposób ostatnią część całonocnego czuwania.

Struktura prymy w obrządku rzymskim Pryma w tradycyjnym obrządku rzymskim składa się z dwóch części. Pierwsza z nich ma strukturę taką samą jak pozostałe godziny mniejsze (hymn, psalmodia, czytanie, responsorium krótkie, modlitwa), natomiast później znajduje się część zwana officium capituli (pierwotnie osobne nabożeństwo), złożona z czytania martyrologium, modlitw o błogosławieństwo Boże w pracy rozpoczynającego się dnia oraz obrzędów zakończenia (w tym krótkiego czytania).

Przed reformami Piusa X psalmy prymy były codziennie te same: 53 oraz dwie pierwsze szesnastowersowe sekcje psalmu 118. Od 1912 ten układ zachowano w niedziele i największe święta, natomiast na pozostałe dni przewidziano inne psalmy (w liczbie trzech, do 1960 czasem czterech).

Na zakończenie psalmodii w niektóre niedziele (według rubryk z 1962 tylko w uroczystość Trójcy Świętej) odmawiano symbol atanazjański (Quicumque).

Przypisy

Bibliografia Rupert Berger, Mały słownik liturgiczny, Poznań 1990.

Kategoria:Liturgia godzin Kategoria:Psalmy