Opactwo Cystersów w Zemsku–Bledzewie – dawne opactwo, początkowo w Zemsku, następnie w Bledzewie, około 25 km na południe od Gorzowa Wielkopolskiego i 10 km na południowy zachód od Skwierzyny.

Początki klasztoru Pojawienie się cystersów w okolicach Zemska wiąże się z nadaniem dóbr nad rzeką Ponikwą i koło Sokolej Dąbrowy przez księcia Władysława Odonica zakonnikom z łużyckiego klasztoru Dobrilugk. Osoba fundatora i przedmiot nadania znana jest ze wzmianki w dokumencie Bolesława Pobożnego z 1259 roku. W dokumencie tym zatwierdza on nadanie Władysława Odonica i dodatkowo wyraża zgodę, aby wymieniona wieś była lokowana na prawie niemieckim. Datę nadania dóbr cystersom przez Władysława Odonica umiejscawia się między 1232 a 1235 rokiem. Tradycja klasztorna mówi natomiast, że pierwotna fundacja nastąpiła w 1232 r.

W opinii historyków należy sądzić, że po wcześniejszych próbach sprowadzenia cystersów przez Odonica proces fundacyjny związany z lokacją opactwa w Zemsku należy datować dopiero od około 1260 roku, to jest od wystawienia dokumentu Eustachego i Wojciecha, do około 1280/1281 r., tj. do inkorporacji zakonu. Zapewne w momencie inkorporacji do zakonu, w Zemsku musiały istnieć już przynajmniej podstawowe (choćby prowizoryczne) zabudowania sakralne i klasztorne, w których zakonnicy mogliby wypełniać regułę, a także i to, że byli tam już pierwsi zakonnicy cysterscy.

Tymczasem okres wznoszenia danego opactwa nie pokrywał się zwykle z datą jego fundacji. Równolegle z wielkopolskimi wznoszono pierwsze obiekty klasztorne w Małopolsce. Okres intensywnych prac budowlanych przypada tu na końcowe lata XII wieku oraz I połowę XIII wieku.

Tradycja klasztorna fundacji i lokacji Tradycja klasztorna spisana w XVIII w., a więc pięć wieków później, mówi jakoby pierwsza siedziba cystersów fundowana przez Władysława Odonica w 1232 r. w tej okolicy znajdowała się w zakolu Obry około 0,5 km na wschód od młyna należącego do wsi Stary Dworek (1944 Althöfer Ober Mühle), a 2 km na N od tejże wsi, w miejscu oznaczonym na mapie topograficznej z 1894 r. jako „Klosterwinkel”.

Leo Hertel, autor monografii Geschichte des ehemaligen Zisterzienser–Klosters Blesen wydanej w 1928 przytacza z nieznanych źródeł dalsze daty i fakty dotyczące tej osady zwanej Mały albo Nowy Dobry Ług (Neu-Dobrilugk): 1238 – trwa budowa kościoła klasztornego św. Henryka, 1265 – odnotowano powódź – poziom wody w kościele klasztornym na 1 1/2 łokcia, przed rokiem 1287 – następuje przeniesienie klasztoru do Zemska.

Prawdopodobną przyczyną przenosin były zalewy, bowiem pierwsza lokacja powstała na terenie zalewowym a powódź z roku 1265 nie była jedyną.

Nadania ziem w Wielkopolsce dla cystersów z klasztoru Dobrilugk na Łużycach Przed rokiem 1239, natomiast wzmianka o tym w 1259, Władysław Odonic nadał cystersom z klasztoru Dobrilugk 500 łanów koło rzeki Ponikwa i koło (lasu? – nie ma co do tego pewności) Sokola Dąbrowa, 1259 – Bolesław Pobożny potwierdza darowiznę ojca i zezwala cystersom na lokowanie osady targowej i innych wsi, 1259 – Bodzanta i Nasił, synowie Jana kasztelana w Międzyrzeczu, nadają cystersom z Dobrilugk dziedzinę Maszkowo oraz całą dąbrowę należącą do niej, Bolesław Pobożny potwierdza te nadania i zezwala na lokowanie na tym terenie wsi na prawie niemieckim, 1260 – komes Eustachy z bratem Wojcieszkiem nadają cystersom z Dobrilugk swoją dziedzinę Ząbrsko (obecnie Zemsko), 1260 – Bolesław Pobożny zatwierdza powyższe nadanie, 1269 – Mikołaj biskup poznański nadaje cystersom z Dobrilugk, którzy chcą założyć opactwo w diecezji poznańskiej, dziesięcinę ze wsi Ząbrsko oraz 50 (lub 500) łanów koło gaju zwanego Sokola Dąbrowa(M. Bielińska, Kancelarie i dokumenty wielkopolskie XIII wieku, Wrocław 1967.)..

Opactwo cystersów w Ząbrsku (obecnie Zemsko) 1287 – Przemysł II zatwierdza na prośbę opata Teodoryka z Ząbrska nadania Władysława Odonica i Bolesława Pobożnego dla cystersów z Dobrilugk, przeniesione obecnie na opata i klasztor w Ząbrsku: 500 łanów nad rzeką Ponikwa i w Sokolej Dąbrowie oraz nadaje klasztorowi w Ząbrsku młyn nad rzeką Lubniewicy (Lubniewiz), do którego należy 1/2 sadzawki, 2 brzegi wspomn. rzeki i 2 morgi roli wraz z czynszem rocznym 2 grzywny, który to czynsz cystersi wykupili od księcia za 15 grzywien; 1293 – tenże Przemysł II zatwierdza opatowi Mikołajowi i cystersom w Ząbrsku nadanie Jana zwane Mascove i syna jego Jakuba, obejmujące część Maszkowa przyległą do wsi Templewo; 1299 – Albert margrabia branderburski potwierdza, że opat Konrad z Nova Doberow, czyli z Ząbrska, kupił młyn Vogelsangk pod Landsbergiem (obecnie Gorzów Wielkopolski); 1309 – Andrzej biskup poznański nadaje Konradowi opatowi i cystersów w Ząbrsku dziesięciny ze wsi Ponikwa zwanej Nowa Wieś, 1312 – komes Wojciech Kyrszonoviz (syn Krzczona?) zwany de Stancik (niezidentyfikowany według wydawcy słownika: Szczaniec) daje klasztorowi w Ząbrsku 5 łanów w Cieślach (powiat pyzdrski) jako odszkodowanie za szkody wyrządzone klasztorowi; 1312 – Waldemar margrabia brandenburski nadaje opatowi i cystersów w Ząbrsku wsie Bledzew i Sokola Dąbrowa i opisuje ich zewnętrzne granice z Bledzewem – miasto; 1312 – tenże nadaje opatowi Tyderykowi i cystersom w Ząbrsku wieś Popowo, opisuje jej granice i kwituje odbiór pieniędzy od klasztoru po 5 grzywien za każdą część własności (pro quolibet frusto proprietatis); 1313 – sąd polubowny rozgranicza posiadłości miasta Skwierzyny i klasztoru w Ząbrsku: klasztorowi przyznaje się rzekę Obrę aż do Warty z wyłącznym prawem łowienia ryb i stawiania młynów, łąkę Mniska Łąka nad Obrą, 1 łan w obrębie dóbr miasta Skwierzyny w kierunku wsi Drahim oraz teren ograniczony bagnem i lasem Krowica, strugą Lacha w lesie Buchwałt, dębem na granicy osady Kijewice oraz rzeką Wartą, dojazd do tego terenu prowadzi przez dobra miasto Skwierzyna, 1315 – Jan margrabia brandenburski (po dojściu do lat sprawnych uzupełniając nadania Waldemara) daje opatowi Maciejowi i cystersom w Ząbrsku wsie Bledzew i Sokola Dąbrowa oraz Popowo, 1320 – świadkiem owego nadania był Maciej opat w Ząbrsku, 1325 – Ludwik margrabia brandenburski potwierdza, że mieszczanie z Landsbergu (obecnie Gorzów Wielkopolski) kupili od opata i cystersów z Ząbrska młyny pod Landsbergiem: Linde, z którego dochód wynosi 4 korce (chorus), oraz Vogelsangk, z którego dochód wynosi 3 korce (chorus) i 8 korczyków (modius), 1327 – Władysław Łokietek bierze pod swoją opiekę klasztory w Paradyżu, Ząbrsku i Obrze z powodu ich zniszczenia i spustoszenia, 1335 – Dytmar opat w Ząbrsku wyjaśnia, że klasztor był winien 4 grzywny srebra Mikołajowi Scularis, niegdyś mieszczaninowi z Drzenia (obecnie Drezdenko) i dotąd spłacał je z młyna zwanego Vogelsangk, dopóki można było w nim mleć, obecnie prosi, aby pretensje jego zaspokoili mieszczanie z Landsbergu, 1360 – występuje jako świadek Jakub przeor w Ząbrsku, 1360 – Andrzej opat i cystersi z Ząbrska nabywają od braci stryjecznych Tomasza oraz Tomasza Hericha i Ebla zwanego Hokemanne mieszczanina z Frankfurtu nad Odrą 1/2 Osiecka za 66 kop groszy szerokich,

1361 – brat Herman z Werborge w imieniu zakonu joannitów oświadcza, że Osiecko, które znajduje się w posiadaniu Andrzeja opata i cystersów z Ząbrska, będzie mogło przejść na wieczne czasy w posiadanie wspomnianych cystersów, jeżeli joannici nie wykupią go w ciągu 5 lat za 100 kop szerokich groszy, 1370 – Kazimierz Wielki potwierdza wcielenie do dóbr klasztoru w Ząbrsku wsi Osiecko, kupionej za 100 kop groszy od mieszczan z Frankfurtu nad Odrą, 1374 – opat z Ząbrska, a następnie w 1376 klasztor w Ząbrsku na mocy wyroku sądu polubownego ma otrzymać od rady miejskiej w Landsbergu 100 grzywien zwanych Finkenaugen oraz zwolnienie od cła w Landsbergu dla wsi Bledzew i Sokola Dąbrowa (zapewne tytułem jakiegoś odszkodowania tytuł którego nie jest znany), 1378 – Mikołaj z Bytynia kasztelan starogrodzki daje Mikołajowi opatowi i cystersom w Ząbrsku wieś Rokitno w zamian za wsie klasztorne Muchocin i Radgoszcz, 1385 – świadkiem jest Mikołaj, opat w Ząbrsku (jaki jest przedmiot sprawy nie wiadomo), 1390 – Wincenty z Chyciny, rycerz (armiger), za zgodą synów Dzierżka, Teodoryka i Mikołaja sprzedaje za 300 grzywien Janowi opatowi w Ząbrsku opustoszałe dziedziny Rojewo i Kalsko wraz z jeziorami: Głębokie, Głęboczek, Kalsko, Grosgense i Żabno, 1400 – Piotr przeor z Ząbrska wygrywa proces o Osiecko z Wojciechem Barklińskim, 1407, 1409 – Jan jest opatem w Ząbrsku,

Opactwo cystersów w Bledzewie thumb|left|Klasztor i kościół w Bledzewie w 1843 r. W 1312 roku margrabia brandenburski, Waldemar nadał cystersom w Zemsku między innymi wieś Bledzew. Nadanie to miało duże znaczenie, albowiem przekazany wówczas Bledzew w początku wieku stał się nową siedzibą klasztoru. Po odzyskaniu tych terenów w 1326 roku przez Władysława Łokietka, w roku 1327 król nadał przywilej dla klasztorów w Paradyżu, Zemsku i Obrze z powodu ich zniszczenia i spustoszenia. Wyłączył wymienione klasztory spod władzy urzędników i wziął je pod swoją opiekę. Od 1376 roku Bledzew stawał się znaczącym ośrodkiem gospodarczym.

Przyczyny tej translokacji nie są bliżej znane. Upatrywać jej należy w kilku czynnikach, m.in. w trudnościach wynikających z braku wody w tamtejszym klasztorze, zarówno dla potrzeb socjalnych, konsumpcyjnych, jak i liturgicznych. Oprócz tego należy mieć na uwadze czynniki gospodarcze, w tym między innymi zbliżenie do szlaków komunikacyjno–handlowych, a tym samym szerszy udział w wymianie handlowej, w której Bledzew pod koniec XIV i w XV w. miał znacznie lepszą pozycję niż Zemsko. W momencie translokacji nie wszyscy zakonnicy od razu przenieśli się do Bledzewa. Część z nich nadal pozostawała w Zemsku. Ostatecznie cały konwent zamieszkał w Bledzewie prawdopodobnie do 1578–1579 r.

Kalendarium opactwa w Bledzewie 1412 – przeniesienie opactwa z Ząbrska do Bledzewa, 1414 – Jan opat z Bledzewa wydaje przywileje dla Hoffmanna w Chełmsku, 1418 – tenże rozgranicza Bledzew z Gorzycą a Bledzewem miasto, 1421 – Jakub opat z Bledzewa rozgranicza Ząbrsko ze Skwierzyną (równocześnie anuluje się postanowienia wyroku z 1313 r.), 1423 – tenże nabywa za 200 grzywien od szlachetnego Ulryka Vkrow 1/4 Osiecka (Ossyeczno!), Prawdopodobnie w latach (1412?–1448) wzmianka o tym w roku 1448, Michał opat z Bleszewa odnawia przywileje na sołectwo w Rokitnie, 1433 – wójt Nowej Marchii w dniu 6 maja zdobył i spalił miasto Bledzew wraz z klasztorem i okolicznymi wsiami, 1448 – Piotr opat z Bledzewa odnawia przywileje dla sołectwa w Rokitnie, 1457 – Jan opat z Bledzewa rozgranicza wsie Rokitno i Kalsko z Lubikowem, 1460 – Kazimierz IV Jagiellończyk z powodu sporów, wynikłych między Janem opatem w Bledzewie a Niemierzą z Lubosza tenutariuszem w Międzyrzeczu, ustala wymiar ciężarów i robocizny należnych zamkowi w Międzyrzeczu z dóbr klasztornych: 2 kmiecie (jeżeli każdy z nich jest osadzony na 1 łanie osobno) powinni razem: zaorać 1 morgę pod jarzynę i 1 morgę pod oziminę oraz obsiać je zbożem zamkowym, skosić 1 morg [łąki], zebrać i siano zwieźć do zamku, co kwartał zwieźć do zamku 1 wóz drzewa na opał i 1 dąb na budowę, raz w roku przez 2 dni w roku wozić i rozrzucać mierzwę, ponadto mają płacić po 3 wiardunku wieprzowego z każdej wsi według starego zwyczaju; zagrodnicy z tych wsi mają pracować po 2 dni w roku lub dać daninę w zbożu lub pieniądzach; sołtysi służą zamkowi tylko w czasie wojny; wsie Ząbrsko, Popowo i Chełmsko mają pracować w takim wymiarze dla zamku jak wsie klasztor w ParadyżuMatricularum Regni Poloniae summaria, t. 1–4, 5/1, wyd. T. Wierzbowski, Warszawa 1905–1919; t. 5/2, wyd. J. Płocha, A. Rybarski, I. Sułkowska, Warszawa 1961. 1463 – klasztor w Bledzewie zostaje patronem parafii w OsieckuJ. Nowacki, Dzieje archidiecezji poznańskiej, t. 1–2, Poznań 1959–1964. 1466 – klasztor w Bledzewie otrzymuje od Mikołaja Kurskiego czynsz roczny 2 zł węgierskie z prawem odkupu za 24 zł węgierskich na karczmie w Kursku(APP, Poznań – księgi grodzkie 6, 236).,