Augusto Righi (ur. 27 sierpnia 1850 w Bolonii, zm. 8 czerwca 1920 tamże) – włoski fizyk, jeden z pionierów badań fal elektromagnetycznych i nad fizyką ciała stałego, związany z Uniwersytetem Bolońskim, wyróżniony w roku 1905 przez Royal Society – jako jeden z pierwszych – przyznaniem Hughes Medal.
Życiorys Urodził się w Bolonii, gdzie ukończył studia na Uniwersytecie Bolońskim, uzyskując w roku 1872 stopień BS inżynierii lądowej. W następnych latach pracował jako: wykładowca fizyki w Istituto Tecnico di Bologna (1873–1880), profesor fizyki na Uniwersytecie w Palermo (Università degli Studi di Palermo, 1880–1885), profesor fizyki na Uniwersytecie w Padwie (1885–1889), profesor fizyki na Uniwersytecie Bolońskim (1889–1920). Jednym z jego uczniów na Uniwersytecie w Bolonii był Guglielmo Marconi – młody pasjonat elektryczności i elektromagnetyzmu. Gdy Marconi nie zdał wstępnych egzaminów na uniwersytet, szanowany już wówczas prof. Augusto Righi umożliwił mu wysłuchanie swoich wykładów, korzystanie z uniwersyteckiej biblioteki i udział w badaniach laboratoryjnych (lata 1892–1895).
Badania naukowe i wynalazki W ramach pracy dyplomowej, wykonywanej w Bolonii, Augusto Righi wybudował maszynę elektrostatyczną (elettrometro ad induzione di Righi), która bywa uznawana za przodka akceleratora Van de Graaffa. W następnych latach podejmował badania w wielu obszarach fizyki.
W roku 1878 przedstawił na Wystawie Światowej w Paryżu swoją modyfikację telefonu Alexandra G. Bella, którego prototyp został przedstawiony do opatentowania w roku 1876A.G. Bell otrzymał patent w okolicznościach budzących poważne kontrowersje (zob. przypis „Aleksander Graham Bell kontra Elisha-Gray”).. Righi w istotnym stopniu zmodyfikował konstrukcję głośnika, jednak urządzenie nie odniosło spodziewanego sukcesu komercyjnego.
Kierunek badań naukowych, uznawanych za najbardziej doniosłe, Augusto Righi wybrał pod wpływem fascynacji pracami Heinricha Hertza, który w latach 1886–1888 doświadczalnie potwierdził istnienie fal elektromagnetycznych (wskazując możliwości ich wytwarzania i odbierania) oraz słuszność równań Maxwella, opisujących właściwości i oddziaływanie pola elektrycznego i magnetycznego. Korzystając ze zmodyfikowanego przez siebie oscylatora Hertza A. Righi wykonał eksperymenty potwierdzające elektromagnetyczny charakter światła oraz umożliwiające pierwsze obserwacje efektów fotoelektrycznych – zauważył, że płyta naświetlana wiązką promieniowania ultrafioletowego jest naładowana dodatnio, a więc promieniowanie ogranicza emisję elektronów z powierzchni metaluW roku 1897 Joseph John Thomson opisał promieniowanie katodowe jako strumień cząstek o określonym ładunku ujemnym i masie. Nazwę elektron wprowadził George Johnstone Stoney w roku 1891 (zob. też Hendrik Lorentz, Joseph John Thomson, Pieter Zeeman, William Crookes)..
thumb|240px|Guglielmo Marconi z nadajnikiem thumb|240px|Grupa uczestników Wikiraduno Bologna 2006, przy Via Augusto Righi
Istotnym wkładem, jaki wniósł A. Righi w poznanie istoty promieniowania elektromagnetycznego, było rozszerzenie zakresu badań wykonanych przez Hertza (przedwcześnie zmarłego w roku 1894) za pomocą promieniowania o długości fali nieco poniżej jednego metra. Righi skonstruował urządzenia umożliwiające badania z zastosowaniem promieniowania o długości fali poniżej 2,5 cm, co utorowało drogę do badań w dziedzinie mikrofal (zob. widmo fal elektromagnetycznych). Nowy rodzaj oscylatora umożliwił badania podstawowe – obserwacje właściwości fal elektromagnetycznych (odbicie, załamanie, interferencja, dyfrakcja, polaryzacja). Wyniki badań A. Righi opublikował w książce Ottica delle oscillazioni elettriche (1897). Opisał również sposoby otrzymywania fal o różnej długości i określonym zasięgu (przypuszcza się, że ograniczenie badań do zasięgu 25 metrów było związane z długością korytarza w laboratorium). W roku 1900 rozpoczął również badania promieniowania X. W roku 1903 napisał pierwszą pracę na temat telegrafu bezprzewodowego.
Oscylator, który skonstruował A. Righi, został wykorzystany komercyjnie w nadajnikach radiowych przez Marconiego.
Augusto Righi należał do grupy założycieli naukowego stowarzyszenia Società Italiana di Fisica (SIF), które utworzono w roku 1897. Był jego wiceprezesem w latach 1899–1900 i prezesem przez kolejne dwa lata.
Publikacje Tłumaczono i wznawiano wydania książek: Die Optik der elektrischen Schwingungen Experimental-Untersuchungen uber elektromagnetische Analoga zu den wichtigsten Erscheinungen der Optik (1898), Modern Theory of Physical Phenomena, Radio-Activity, Ions, Electrons (1904).
Wyróżnienia i upamiętnienie Augusto Righi był kilkakrotnie nominowany do Nagród Nobla w dziedzinie fizyki, jednak jej nie otrzymał. Jego istotny wkład w rozwój tej nauki trzykrotnie wspominali inni laureaci, w czasie uroczystości wręczania nagród za: 1902 – badania nad wpływem magnetyzmu na zjawisko promieniowania (Hendrik Lorentz i Pieter Zeeman), 1905 – prace dotyczące promieni katodowych (Philipp Lenard), 1909 – wkład w rozwój telegrafii bezprzewodowej (Karl Ferdinand Braun i Guglielmo Marconi). W biogramie zamieszczonym w Notable Names Database wymieniono: Hughes Medal (1905), Matteucci Medal (1882), członkostwo rady miasta Modena, Emilia-Romania, nazwanie Asteroidy (16766) Righi. Wśród innych dowodów pamięci znajduje się m.in.: nazwanie Via Augusto Righi jednej z ulic w Bolonii, nadanie jego imienia Instytutowi Fizyki na Uniwersytecie Bolońskim, wydanie znaczka pocztowego Augusto Righi, physicist z okazji 100-lecia urodzin.
Uwagi
Przypisy , s.2, s.3
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Bolonii Kategoria:Inżynierowie elektrycy Kategoria:Laureaci Medalu Hughesa Kategoria:Pionierzy radia Kategoria:Urodzeni w 1850 Kategoria:Włoscy fizycy XIX wieku Kategoria:Włoscy fizycy XX wieku Kategoria:Nauczyciele akademiccy uczelni we Włoszech Kategoria:Zmarli w 1920 Kategoria:Ludzie urodzeni w Bolonii