Strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza Hel/Jastarnia – zlikwidowany podstawowy pododdział graniczny Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę graniczną na granicy morskiej.

Strażnica Straży Granicznej w Jastarni – zlikwidowana graniczna jednostka organizacyjna Straży Granicznej realizująca zadania bezpośrednio w ochronie granicy morskiej.

Formowanie i zmiany organizacyjne

Strażnica została sformowana w 1945 w strukturze 20 komendy odcinka Sopot jako 96 strażnica WOP (Hel) o stanie 56 żołnierzy. Kierownictwo strażnicy stanowili: komendant strażnicy, zastępca komendanta do spraw polityczno-wychowawczych i zastępca do spraw zwiadu. Strażnica składała się z dwóch drużyn strzeleckich, drużyny fizylierów, drużyny łączności i gospodarczej. Etat przewidywał także instruktora do tresury psów służbowych oraz instruktora sanitarnego.

Sformowane strażnice 4 oddziału morskiego OP nie przystąpiły bezpośrednio do objęcia ochrony granicy morskiej. Odcinek dawnej granicy polsko-niemieckiej sprzed 1939 od Piaśnicy, aż do lewego styku z 4 Oddziałem OP ochraniany był przez radziecką straż graniczną wydzieloną ze składu wojsk marszałka Rokossowskiego. Pozostały odcinek granicy od rzeki Piaśnica, aż po granicę z ZSRR zabezpieczała Morska Milicja Obywatelska.

96 strażnica WOP zamiast w Helu zorganizowana była w Jastarni i bez objęcia służby. W Helu w owym czasie stacjonowały jednostki radzieckie.

7 lipca 1947 strażnica nr 96 Hel została włączona do sytemu ochrony granicy państwowej w strukturach 20 komendy odcinka WOP, a 31 sierpnia 1947 nastąpiło przeniesienie strażnicy z Jastarni do HeluPołożenie strażnicy w Helu → .

W związku z reorganizacją oddziałów WOP, 24 kwietnia 1948 96 strażnica OP Hel została włączona w struktury 8 batalionu Ochrony Pogranicza, a 1 stycznia 1951 162 batalionu WOP w Sopocie.

Od 15 marca 1954 wprowadzono nową numerację strażnic. Strażnica WOP Jastarnia I kategorii otrzymała numer 92 w skali kraju.

1 lipca 1956 rozformowano dowództwo i sztab 162 batalionu WOP Sopot. Strażnice nr 92–96 podporządkowano pod względem operacyjnym i zaopatrzenia bezpośrednio pod sztab 16 Brygady WOP. Celem kierowania i nadzoru nad strażnicami powołano „oficerów kierunkowych”.

Jesienią 1956 rozpoczęto numerować strażnice w systemie brygadowym. Podległa bezpośrednio brygadzie strażnica Jastarnia otrzymała numer 2.

Latem 1957, po przekazaniu 161 batalionu WOP 15 Brygadzie WOP, zmieniono po raz kolejny numerację strażnic w systemie brygadowym. Strażnica Jastarnia otrzymała numer 2.

Wiosną 1958 strażnice podporządkowane 163 batalionowi podporządkowano bezpośrednio pod sztab 16 Brygady WOP (Jastarnia, Władysławowo, Babie Doły, Sopot, Sianki, oraz dotychczasowe strażnice 161 batalionu WOP: Sobieszewo, Jantar, Sztutowo, Krynica Morska)Rozkaz dowódcy WOP nr 05/org.mob. z 21.04.1958 ()..

1 stycznia 1960, pozostając nadal w systemie brygadowym, odwrócono numerację. Strażnica WOP Jastarnia otrzymała numer 6.

1 stycznia 1964, strażnica WOP nr 3 Jastarnia uzyskała status strażnicy lądowej i zaliczona została do III kategorii.

1 lipca 1971 Strażnica WOP Jastarnia była w strukturach Kaszubskiej Brygady WOP

Zarządzeniem dowódcy WOP z 17 lutego 1976 16 Kaszubska Brygada WOP 1 czerwca 1976 przeszła na dwuszczeblowy system dowodzenia podporządkowując strażnice bezpośrednio pod sztab brygady. Z kolei na podstawie zarządzenia dowódcy WOP z 25 lipca 1976 brygada otrzymała nazwę Kaszubska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza.

Ochrona granicy Do 1948, czyli do czasu powołania placówek kontroli ruchu rybackiego (PKRR), strażnica zajmowała się także kontrolą kutrów rybackich.

W roku 1958 wprowadzono do ochrony granicy lornety dalekiego zasięgu o 40-krotnym powiększeniu i na całym wybrzeżu powstało wówczas kilkadziesiąt puntów obserwacyjnych umieszczonych na wieżach drewnianych, które przystosowano do tego celu. Umożliwiło to objęcie obserwacją od świtu do nocy obszaru wód terytorialnych wzdłuż całego wybrzeża. Zorganizowano przy tym sprawnie działający system informacji o wykrytych celach, funkcjonujący zarówno między punktami obserwacyjnymi i strażnicami, jak i sztabami brygad.

Na odcinku strażnicy WOP Jastarnia w październiku 1964 został uruchomiony system obserwacji r./lok, po zakończeniu budowy i wyposażeniu w odpowiedni sprzęt technicznyDo podstawowych zadań realizowanych przez żołnierzy WOP pełniących służbę na POWT należało : Nieprzerwane obserwowanie wyznaczonych odcinków brzegu i morza przy wykorzystaniu do tego celu posiadanych środków obserwacji technicznej i optycznej Wykrywanie na wodach morza terytorialnego nierozpoznanych celów pływających Ujawnianie wykroczeń i przestępstw na morzu terytorialnym w zakresie prowadzonej obserwacji Ujawnianie i meldowanie o przelotach samolotów i innych aparatów latających na niskich wysokościach (do 500 m) Przekazywanie sąsiednim POWT danych o ruchu jednostek pływających przechodzących i prowadzonych w zasięgu ich obserwacji Meldowanie dyżurnym–operacyjnym strażnic o stwierdzonych wydarzeniach na POWT..

W pierwszej połowie lat 60. POWT WOP posiadały na swoim wyposażeniu stacje r./lok. polskiej konstrukcji (początkowo t. RO–231 a następnie RN–231), a także lunety i środki łączności przewodowej. Na odcinku od Dziwnowa do Ustki wieże obserwacyjne były konstrukcji stalowej. W latach 1963–1964 w punktach obserwacyjnych znalazły się lunety dalekiego zasięgu, radiotelefony, stoły dyspozytorskie i inne urządzenia techniczne.

Strażnica WOP Jastarnia w połowie stycznia 1965 miała na swoim odcinku 3 POWT WOP wykorzystywane do ochrony granicy państwowej.

15 sierpnia 1967 wprowadzona została zmiana numeracji POWTPismo szefa Sztabu KBWOP płk. J. Nikiforowa do dowódców strażnic w sprawie zmiany numeracji POWT z 5.08.1967 ().: POWT Kuźnica, dotychczasowy nr 47 – nowy nr 51 POWT Jastarnia, dotychczasowy nr 48 – nowy nr 52 POWT Hel, dotychczasowy nr 49 – nowy nr 53.

Strażnica WOP Jastarnia w 1969 miała na swoim odcinku 3 POWT WOP wykorzystywane do ochrony granicy państwowejAMW w Gdyni, Akta DMBOP, sygn. nr 3541/75, t. 120, Zał. nr 1 do Instrukcji o współdziałaniu MW z WOP z 1969 ()..

13 grudnia 1981–22 lipca 1983 – (stan wojenny w Polsce), normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Patrole wysyłane w teren zostały wzmocnione. Wyeliminowano służby składające się z jednego żołnierza. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną, a ruch w strefie nadgranicznej został znacznie ograniczony. W stan gotowości były postawione wszystkie pododdziały odwodowe. Wzmocniono kontrolę ruchu jednostek pływających. Mimo utrudnionych warunków nie zaprzestano współpracy z ludnością pogranicza.

Na początku marca 1984 dowódca WOP wyraził zgodę na wprowadzenie m.in. następujących zmian w systemie r./lok. Zatoki Gdańskiej: Utrzymać w dotychczasowym miejscu dyslokacji POWT-53 do zabezpieczenia wyjścia z Portu Hel oraz dozoru r./lok. Zatoki Puckiej. thumb|Podoficer łączności WOP przy agregacie prądotwórczym PAD 8-3/400 (1990) Na wyposażeniu POWT znajdowały się również środki łączności przewodowej i bezprzewodowej oraz agregaty prądotwórcze t. PAD–8–3/400, zasilające urządzenia podczas ewentualnych wyłączeń energii elektrycznej. W celu dalszego usprawnienia funkcjonowania łączności przewodowej na POWT WOP w roku 1988 opracowano w ramach prac badawczo-rozwojowych komutator dyspozytorski t. KD–20NN. W drugiej połowie lat 80. wszystkie trzy nadmorskie brygady WOP posiadały wymagane ilości komutatorów, które sukcesywnie instalowano na POWT i w strażnicach nadmorskich.

Wykaz punktów obserwacji wzrokowo-technicznejKażdy POWT posiadał 2 stanowiska bojowe, na których pełniono służbę: SB-1 i SB-2. Pierwsze z nich wyposażone w aparaturę r./lok. było stanowiskiem obserwacji technicznej. Z drugiego stanowiska bojowego, znajdującego się na wieży o wysokości ok. 18 m, w ciągu dnia prowadzono obserwację wzrokową za pomocą lunety lub lornetki (). Do pełnienia służby na POWT WOP kierowano żołnierzy służby zasadniczej po przeszkoleniu w Ośrodku Szkolenia Podoficerów i Młodszych Specjalistów BBWOP w Koszalinie (). na odcinku strażnicy WOP Jastarnia wg stanu z 1990Biblioteka MOSG w Gdańsku, Przepisy o pływaniu i postoju okrętów Marynarki Wojennej (wydawnictwo DMW), Gdynia 1972, s. 52–53; oraz ASG w Szczecinie, Akta DWOP, sygn. nr 2884, t. 251, Opracowanie DWOP z 12.10.1990 r., s. 1 ().: POWT nr 52 Kuźnica (bliski dozór – 4 Mm)Wyposażone w radary nowej generacji t. ORS–754 pracujące w zakresie 4 Mm (). 27px|alt=POWT WOP 52, wieża w Kuźnicy Helskiej (1990) POWT nr 53 Jastarnia (bliski/daleki dozór – 16 Mm)Wyposażone w radary t. ORS–754, które pracowały na podstawowym zakresie 16 Mm (). 27px|alt=POWT WOP nr nr 53 w Jastarni (1990) POWT nr 54 Góra Szwedów (bliski/daleki dozór – 16 Mm) 27px|alt=POWT WOP nr 54, wieża Góra Szwedów (1990).

W końcu 1990 na wyposażeniu większości POWT WOP znajdowały się stacje r./lok. nowej generacji t. ORS-754. Stacje te wprowadzono do służby w latach 1985–1990. Tylko na wyposażeniu POWT nr 55 i 62 na odcinku Kaszubskiej Brygady WOP znajdowały się urządzenia t. TRO-534.

Wydarzenia 1965 – w dobie z 10 na 11 sierpnia podczas ćwiczeń sprawdzających, organizowanych przez KB WOP sprawdzano skuteczność funkcjonowania nowego systemu r./lok. Ćwiczenie takie przeprowadzono na tzw. „prostej” Hel – Jantar, a jego celem było zabezpieczenie „prostej” Hel – Jantar przez POWT Hel i okręty dOP w Gdańsku. Podczas ćwiczenia zamierzano przekroczyć „prostą” w zasięgu stacji r./lok. POWT Hel, przy wykorzystaniu jednostki pływającejArchiwum SG w Szczecinie, Akta KBWOP, sygn. nr 1627, t. 141, Notatka służbowa mjr. Z. Majewskiego z przeprowadzonego ćwiczenia zabezpieczenia prostej Hel – Jantar w dniu 10/11.08.1965 z 16.08.1965, s. 1.. W ćwiczeniu wykorzystano jacht „ATOL” ośrodka żeglarskiego LOK w Jastarni z załogą i oficerami wydziału operacyjnego KBWOP. Jacht wypłynął 10 sierpnia 1965 o godz. 22.20 z portu Jastarnia. Ok. godz. 0.30 w odległości 2 Mm od „prostej” jacht został zauważony na ekranie stacji r./lok. POWT Hel i był prowadzony przez załogę POWT do zakończenia ćwiczenia. Ok. godz. 0.30 jacht został oświetlony przez reflektor włączony na polecenie dowódcy elementu służby granicznej z POWT Hel i był oświetlony do chwili podpłynięcia okrętu KP–120 pełniącego służbę na tzw. „prostej”. O godz. 0.50 okręt KP–120 na polecenie żołnierzy z POWT Hel zatrzymał ww. jacht w celu rozpoznania w czasie gdy jacht przekroczył „prostą”. Na podstawie przeprowadzonego ćwiczenia oceniono, że działanie służby POWT Hel i okrętu było właściwe. 1976 – wycofano z granicy rowery, zastępując je motocyklami małolitrażowymi; WSK-175 dla kadry i WSK-125 dla żołnierzy służby zasadniczej (5–13 motocykli w zależności od obsady i na jakiej granicy). Wyposażone w łączność radiową motocykle stały się podstawowym środkiem transportu w służbie patrolowej i rozpoznawczej.

Strażnice sąsiednie thumb 4 strażnica WOP Hallerowo ⇔ 95 strażnica WOP Puck – 1946 4 strażnica OP Hallerowo ⇔ 95 strażnica OP Puck – 1949 91 strażnica WOP Władysławowo I kat. ⇔ 92 strażnica WOP Puck II kat. – 15.03.1954 1 strażnica WOP Władysławowo ⇔ 3 strażnica WOP Puck – jesień 1956 7 strażnica WOP Władysławowo IV kat. ⇔ 5 strażnica WOP Sopot IV kat. – 1.01.1960 Strażnica WOP Władysławowo ⇔ Strażnica WOP Jantar − 1.07.1971.

Komendanci/dowódcy strażnicy por. Adam Choma Andrzej Bielawski (4.12.1951–9.04.1952)Andrzej Bielawski 10.04.1952 został d-cą 102 strażnicy WOP w Babich Dołach. ppor. Stanisław Zdziechowski (1952) ppor. Henryk Rejowski (od 1952) mjr Łapeta (był w 1986–1991).

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Fotopolska: Strażnica WOP Jastarnia

Kategoria:Formacje graniczne w Helu Kategoria:Polskie jednostki graniczne utworzone w 1945 Kategoria:Strażnice Bałtyckiej Brygady WOP Kategoria:Strażnice Kaszubskiej Brygady WOP Hel Kategoria:Strażnice WOP rozmieszczone na granicy morskiej Kategoria:Wojsko Polskie w Helu Kategoria:Wojsko Polskie w Jastarni