mały|Nastoletni Józef W. Furmanek z rodziną. mały|Kpt. Józef W. Furmanek w mundurze komendanta wojsk granicznych. Józef Walenty Furmanek (ur. 1 lutego 1894 w Pszczewie, zm. 10 marca 1969 w Międzyrzeczu) – polski działacz społeczny, powstaniec wielkopolski i śląski, kapitan Wojska Polskiego.
Życiorys Młodość i rodzina Urodził się w niezwykle patriotycznej, polskiej rodzinie, żyjącej na terenach utraconych przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów na rzecz Królestwa Prus w wyniku II rozbioru, jako siódme z dziewięciorga dzieci nauczyciela pszczewskiej szkoły powszechnej Wiktora Furmanka i Marty Furmankowej zd. Kaczmarek. Jego pradziadek służył w Legionach Polskich Jana Henryka Dąbrowskiego i walczył w powstaniu listopadowym, dziadek brał udział w powstaniu styczniowym, natomiast ojciec był cenionym pedagogiem, działaczem społeczno-narodowym, który około 1885 r. powrócił z Westfalii, Nadrenii i wschodnich kresów zaboru pruskiego (gdzie pracował jako nauczyciel) w rodzinne strony – do gospodarstwa w Szarczu koło Pszczewa. Józef Furmanek wykształcenie zdobywał w szkołach w Pszczewie, Międzyrzeczu oraz GościkowieW wielu publikacjach widnieje informacja, że miejscem zdobywania wykształcenia przez Józefa Furmanka był Głogów. Jest to pomyłka, prawdopodobnie wynikająca z podobieństwa określeń „w Gościkowie” i „w Głogowie”. Błąd został popełniony w Lubuskim Słowniku Biograficznym z 1984 r., a następnie był powielany w kolejnych opracowaniach., w której w 1914 r. zdał maturę.
Służba mundurowa 2 sierpnia 1914, tuż po wybuchu I wojny światowej, został - jako poborowy - wcielony do kontyngentu pruskiego armii Cesarstwa Niemieckiego. Początkowo walczył na froncie w Prusach Wschodnich, gdzie w październiku 1914 r. po raz pierwszy został ranny. Po wyzdrowieniu skierowano go do dalszej służby frontowej w Karpatach i Galicji. W grudniu 1915 r. ukończył szkołę oficerską w Biedrusku z nominacją na stopień sierżanta (feldfebel) i aspiranta oficerskiego. 22 maja 1917 otrzymał stopień podporucznika (leutnanta). Walczył zarówno na froncie zachodnim (w Republice Francuskiej oraz w Belgii), jak i wschodnim (pod Dzwińskiem i Rygą). We wrześniu 1918 r. został odkomenderowany na kurs oficerski w Berlinie, po ukończeniu którego nie wrócił na front, bowiem 2 października 1918 - pamiętając o swoim pochodzeniu - zdezerterował z armii niemieckiej i w Wielkopolsce dołączył do tworzącego się ruchu niepodległościowego. Sąd wojenny Rzeszy Niemieckiej w Lipsku skazał go zaocznie na karę śmierci za dezercję i zdradę stanu. Początkowo ukrywał się w lasach w okolicach Kościana, a następnie krótko w Berlinie i Magdeburgu.
Od listopada 1918 r. uczestniczył w przygotowaniach do powstania wielkopolskiego w Kościanie, 8 stycznia 1919 zostając komendantem nowo utworzonego I Polskiego Batalionu Kościańskiego. Po jego wybuchu walczył pod Lesznem, Boguszynem, Starym Bojanowem, Górką Duchowną, Żakowem, Mórkowem, Lipnem i Osieczną. W 1919 r. jako podporucznik dowodził 2 kompanią I batalionu OW I w Kopanicy. Kiedy jego ojczyste strony przyłączono do Niemiec (Republiki Weimarskiej) próbował przywrócić je Polsce orężem. W rejonie Zbąszynia dowodzony przez niego oddział powstańczy zaatakował znienacka Grenzschutz, lecz po godzinnej walce został zmuszony do wycofania się na wschodnią stronę linii demarkacyjnej. Po zakończeniu powstania w lutym 1919 r. pozostał w polskiej armii, walcząc w latach 1919–1920 na wschodnich rubieżach w wojnie polsko-bolszewickiej, najpierw jako dowódca kompanii w 1 pułku strzelców wielkopolskich, a następnie jako dowódca kompanii i batalionu w 155 pułku piechoty wielkopolskiej. W marcu 1921 r. dowodzony przez niego batalion 155 pułku piechoty wielkopolskiej bronił odcinka granicznego pod Kępnem. W maju 1921 r. uczestniczył w III powstaniu śląskim, walcząc przeciwko Niemcom pod Kluczborkiem. Był trzykrotnie ciężko ranny podczas walk na frontach I wojny światowej i w czasie powstań. Z powodu odniesionych obrażeń, w sierpniu 1921 r. został urlopowany, a 10 lutego 1922 odszedł do rezerwy w randze porucznika. Za służbę w Wojsku Polskim oraz zasługi bojowe, podczas weryfikacji w 1923 r. awansował na stopień kapitana ze starszeństwem wstecz od 1 czerwca 1919. W latach 1923–1924 był oficerem rezerwowym 73 Pułku Piechoty w KatowicachRocznik Oficerski 1923, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 335, 481.Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 295, 422..
21 października 1921 otrzymał nominację na komisarza Straży Celnej w Rawiczu i kierownika Komisariatu Straży Celnej „Rawicz”. 1 lutego 1928, z uwagi na antysanacyjne przekonania polityczne, został przymusowo przeniesiony na emeryturę. Rządowe represje wzmocniły w nim wolę walki z Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem Józefa Piłsudskiego, do tego stopnia że w kwietniu 1939 r. był zagrożony zsyłką do obozu pracy przymusowej i miejsca odosobnienia w Berezie Kartuskiej (uratowało go zgłoszenie się - jako ochotnika–oficera - do służby liniowej na wypadek wybuchu wojny).
Po odejściu ze służby w straży celnej nadal mieszkał w Rawiczu. Współzałożyciel Towarzystwa Powstańców i Wojaków w Rawiczu i jego pierwszy prezes. Prezes koła rodzicielskiego przy seminarium nauczycielskim, a później prezes koła rodzicielskiego przy gimnazjum państwowym. Działacz rawickiego oddziału Polskiego Związku Zachodniego.
25 sierpnia 1939 został zmobilizowany. Podczas kampanii wrześniowej 1939 r. był dowódcą batalionu, osłaniającym sztab DOK VII Poznań, walcząc na odcinku Poznań – Września – Kłodawa – Kutno. Został ranny i trafił do niewoli niemieckiej, z której uciekł w połowie września 1939 r., a do 1945 r. - wraz z rodziną - ukrywał się na Kielecczyźnie, walcząc w oddziałach partyzanckich Armii Krajowej oraz Batalionów Chłopskich.
Późniejsze lata W marcu 1945 r. powrócił do Rawicza, a 8 maja 1945 wraz z rodziną przyjechał do Międzyrzecza na Ziemiach Odzyskanych. Od 1 lipca 1945 do 1 czerwca 1946 był kierownikiem Referatu Wojskowego Starostwa Powiatowego oraz czasowo pełnił obowiązki cywilnego komisarza wysiedleńczego. Od 1 lipca 1954 był rencistą. Zasłużony działacz ZBoWiD, długoletni sekretarz zarządu powiatowego Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich i członek Plenum Wojewódzkiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. Działał w oddziale powiatowym stowarzyszenia „Pax”. Zasłużył się w konkursie „Ziemia Lubuska piękna, gospodarna i kulturalna”. Był inicjatorem i realizatorem różnych przedsięwzięć społecznych, historycznych oraz kulturalno-oświatowych w ramach międzyrzeckiego Klubu Inteligencji.
W styczniu 1924 r., w kościele pw. św. Andrzeja Apostoła w podrawickiej Sarnowej wziął ślub z Marią zd. Sobańską (1899–1989). Miał czwórkę dzieci – dwie córki i dwóch synów. Był pasjonatem szachówPowiatowa, marzec 2017, rok XVIII nr 03/213, „O nich nie można zapomnieć – Józef Furmanek”, s. 6–7. Potrafił grać na instrumentach klawiszowych (m.in. organach, fortepianie i pianinie).
Zmarł 10 marca 1969 w Międzyrzeczu i został pochowany na tamtejszym cmentarzu komunalnym; jego pogrzeb zgromadził tłum osób, stając się wielką manifestacją patriotyczną.
Józef Furmanek jest patronem jednej z ulic w Karninie (dzielnicy Gorzowa Wielkopolskiego).
Publikacje Z zapomnianych kart historii Pszczewa, cz. I i II („Katolik” 1958 nr 40 i 41) Powrót, w: Mój dom nad Odrą, LTK, Zielona Góra 1961, s. 28–30 (także w: E. Paukszta, Odzyskane gniazda, Poznań, 1963, s. 282–283) Moje wspomnienia z powstania wielkopolskiego na odcinku Kościan – Leszno i spod Zbąszynia (rkps, 1958) Z zapomnianych kart historii Szarcza i Pszczewa (rkps z 1959. Praca ta zawiera m.in. ciekawe wiadomości o kontaktach Polaków z Pszczewa, Szarcza i Stołunia z jeńcami wojennymi radzieckimi, francuskimi i angielskimi) Początki władzy ludowej w powiecie międzyrzeckim (rkps, 1966)
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych Krzyż Partyzancki Wielkopolski Krzyż Powstańczy Śląski Krzyż Powstańczy Medal 3 Maja Medal Zwycięstwa i Wolności Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego Odznaka Pamiątkowa Wojsk Wielkopolskich Odznaka Honorowa „Za zasługi w rozwoju województwa zielonogórskiego” Złota Odznaka Lubuskiego Towarzystwa Kultury. 12 czerwca 1935 Komitet Krzyża i Medalu Niepodległości odrzucił wniosek o nadanie mu tego odznaczenia „z powodu braku pracy niepodległościowej”.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Członkowie Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich Kategoria:Członkowie Wojewódzkich Komitetów Frontu Jedności Narodu Kategoria:Członkowie ZBoWiD Kategoria:Funkcjonariusze Straży Celnej Kategoria:Ludzie urodzeni w Pszczewie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim Kategoria:Odznaczeni Medalem 3 Maja Kategoria:Odznaczeni Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 Kategoria:Odznaczeni Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego Kategoria:Odznaczeni Śląskim Krzyżem Powstańczym Kategoria:Odznaczeni Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym Kategoria:Oficerowie 73 Pułku Piechoty (II RP) Kategoria:Pochowani na cmentarzu komunalnym w Międzyrzeczu Kategoria:Polacy – oficerowie armii Cesarstwa Niemieckiego Kategoria:Polacy – żołnierze Armii Cesarstwa Niemieckiego w I wojnie światowej Kategoria:Powstańcy wielkopolscy (1918–1919) Kategoria:Uczestnicy II powstania śląskiego Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1894 Kategoria:Zmarli w 1969