Theodoxus (Rozdepka) – jeden z rodzajów w rodzinie rozdepkowatych, obejmujący liczne gatunki małych, skrzelodysznych, słodko- i słonawowodnych ślimaków. W faunie Polski reprezentowany przez jeden gatunek: rozdepkę rzeczną.
Cechy morfologiczne i anatomiczne thumb|Osobnik Theodoxus prevostianus, Bad Vöslau, Austria. thumb|Tarka T. fluviatilis. Muszla stosunkowo grubościenna, półkolista lub łódkowata, zbudowana z niewielu skrętów, z których ostatni jest rozdęty i obejmuje skręty poprzedzającePiechocki A. 1979. Mięczaki (Mollusca), Ślimaki (Gastropoda) W: Fauna słodkowodna Polski 7. PWN, Warszawa; str. 163.. Bez dołka osiowego i przegród wewnętrznych, które są resorbowane w trakcie wzrostu. Powierzchnia muszli gładka lub delikatnie prążkowana, zwykle żywo ubarwiona, duży polimorfizm barwWąsowski R. 2000. Przewodnik: muszle. Multico Oficyna Wydawnicza Sp. z o.o., Warszawa, Zettler M. L., Frankowski J., Bochert R. & Röhner M. 2004. "Morphological and ecological features of Theodoxus fluviatilis (Linnaeus, 1758) from Baltic brackish water and German freshwater populations". J. Conchology 38(3): 305-316.. Otwór muszli półkolisty, płytka parietalna (przy brzegu kolumienkowym) szeroka, perłowa. Wieczko wapienne, o budowie spiralnej, z błoniastym brzegiem zewnętrznym, zaopatrzone w wyrostek wewnętrzny służący jako miejsce przyczepu mięśnia. Radula typu rhipidoglossa, ząb środkowy drobny, zęby boczne silnie zróżnicowane (1. i 4. bardzo duże, 2. i 3. bardzo małe), zęby brzeżne liczne. Rozdzielnopłciowe. Samica posiada dwa otwory płciowe i złożony, dwudzielny układ rozrodczy. Pomiędzy jajowodem a jelitem tylnym znajduje się woreczek krystaliczny, w którym gromadzone są drobne cząstki stałe (pancerzyki okrzemek, ziarenka mineralne), wyłapywane z mas kałowych. Służą one do wzmacniania kokonów jajowych. U samców prącie leży u podstawy prawego czułkaGlöer P. 2002. Die Süßwassergastropoden Nord- und Mitteleuropas. Die Tierwelt Deutschlands, ConchBooks, Hackenheim, 326 pp., ..
Występowanie Przedstawiciele rodzaju występują w Europie, zachodniej Azji i północnej Afryce. W Europie reprezentowane przez około 20 gatunków, z których w Polsce występuje tylko jeden: rozdepka rzeczna (Theodoxus fluviatilis).
Biologia i ekologia Zamieszkują litoral różnych typów słodkowodnych i słonawowodnych zbiorników wodnych i cieków. Najczęściej występują na i pod kamieniami, na zanurzonych przedmiotach, podwodnych częściach budowli hydrotechnicznych, rzadziej na hydrofitach. Zdrapywacze, są roślinożerne, żerują na peryfitonie. Rozwój prostyGlöer P., V. Pešić. 2012. The freshwater snails (Gastropoda) of Iran, with descriptions of two new genera and eight new species. ZooKeys 219: 11–61 doi: 10.3897/zookeys.219.3406.
Taksonomia Cechą odróżniającą od pokrewnego rodzaju Nerita jest brak larwy pelagicznej w rozwoju ontogenetycznym. Do rodzaju Theodoxus zaliczane są następujące gatunki:
Theodoxus altenai Schütt, 1965Gatunki w rodzaju Theodoxus. AnimalBase, dostęp 24 maja 2014. Theodoxus baeticus (Lamarck, 1822) Theodoxus danubialis (Pfeiffer, 1828) Theodoxus elongatulus (Morelet, 1845) Theodoxus euxinus (Clessin, 1886) Theodoxus fluviatilis (Linnaeus, 1758) - gatunek typowyAnistratenko V. V. (2005). "Lectotypes for Tricolia pullus, Gibbula divaricata and Theodoxus fluviatilis (Mollusca, Gastropoda) revisited". Vestnik zoologii 39(6): 3-10. PDF. synonimy: Theodoxus brauneri (Lindholm, 1908) Theodoxus lutetianus Montfort, 1810, Theodoxus velox Anistratenko, 1999Anistratenko O. Y., Starobogatov Y. I. & Anistratenko V. V. (1999). "Mollusks of the genus Theodoxus (Gastropoda, Pectinibranchia, Neritidae) from the Black and the Azov seas basin". Vestnik Zoologii 33: 11-19. Theodoxus heldreichi (Martens, 1879) Theodoxus hispalensis (Martens, 1879) Theodoxus meridionalis (Philippi, 1836) Theodoxus pallasi Lindholm, 1924 Theodoxus prevostianus (Pfeiffer, 1828) Theodoxus saulcyi (Bourguignat, 1852) Theodoxus subthermalis (Issel, 1865) Theodoxus transversalis (Pfeiffer, 1828) Theodoxus valentinus(Graells, 1846) Theodoxus anatolicus (Récluz, 1841) Theodoxus niloticus (Reeve, 1856) - synonim: Theodoxus africanus (Reeve, 1856) Theodoxus subterrelictus Schütt, 1963 Theodoxus varius (Menke, 1828) Theodoxus astrachanicus Starobogatov, 1994Kantor Yu I., Vinarski M. V., Schileyko A. A. & Sysoev A. V. 2010. "Catalogue of the continental mollusks of Russia and adjacent territories". Ruthenica, Version 2.3.1. Theodoxus danasteri (Lindholm, 1908) Theodoxus marteli (Pallary, 1920) Theodoxus milachevitchi Golikov & Starobogatov, 1966 Theodoxus numidicus (Récluz, 1841) Theodoxus pilidei (Tournouêr, 1879) Theodoxus sarmaticus (Lindholm, 1901) Theodoxus schultzii (Grimm, 1877)Zettler M. L. 2007. "A redescription of Theodoxus schultzii (Grimm, 1877), an endemic neritid gastropod of the Caspian Sea". Journal of Conchology 39(3): 245-252. streszczenie. † Theodoxus serratiliniformis Geyer, 1914 Theodoxus velascoi (Graëlls, 1846)
Pozycja systematyczna wielu z wymienionych wyżej gatunków są niepewne, ze względu na dużą zmienność morfologiczna w obrębie poszczególnych gatunków z tego rodzaju i tendencje do opisywania jako osobne gatunki form ekologicznych, bez szczegółowej analizy relacji filogenetycznych i natury morfologicznego i anatomicznego zróżnicowania.
Wykorzystanie thumb|Potrawa przygotowana z przedstawicieli rodziny rozdepkowatych, złowionych w rzece Rajang na Malezji. Niektóre gatunki są poławiane i wykorzystywane gospodarczo, w celach konsumpcyjnych. Muszle wykorzystywane są do produkcji ozdób.
Przypisy
Linki zewnętrzne Theodoxus sp. w Fauna Europaea, dostęp 24 maja 2014. Theodoxus sp. w bazie NCBI, dostęp: 24 maja 2014
Kategoria:Rozdepkowate