thumb Żółtaczek murowy, jaskrawiec murowy (Calogaya saxicola (Hoffm.) Nordin) – gatunek grzybów z rodziny złotorostowatych (Teloschistaceae). Ze względu na współżycie z glonami zaliczany jest do porostów.
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Caloplaca, Teloschistaceae, Teloschistales, Lecanoromycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1790 r. Georg Franz Hoffmann, nadając mu nazwę Psora saxicola. W 1972 r. Ingvar Nordin przeniósł go do rodzaju Caloplaca, w 2016 r. Jan Vondrák do rodzaju Calogaya. Niektóre synonimy naukowe:
Miał polską nazwę jaskrawiec murowy, ale po przeniesieniu do rodzaju Calogaya stała się niespójna z nazwą naukową. W 2022 r. polscy lichenolodzy nadali mu nazwę żółtaczek murowy.
Morfologia Plecha skorupiasta z glonami protokokkoidalnymi, tworząca rozetki o średnicy do 1,5 (2) cm. Rozetki występują pojedynczo lub łączą się w większe grupy. Nie tworzy przedplesza, na obwodzie rozetki plecha nagle kończy się płaskimi lub nieco wypukłymi odcinkami. Mają długość 1–2 mm, szerokość ok. 1 mm, ściśle przylegają do siebie i są głęboko wcinane. Zewnętrzna powierzchnia jest barwy od żółtej poprzez pomarańczową i czerwoną do brunatnożółtej. W środkowej części rozetka jest brodawkowana lub podzielona na areolki.
Kora plechy ma grubość 15–50 μm, rdzeń jest prosoplektenchymatyczny i bez granulek. Epihymenium ma złoty kolor. Reakcje barwne: apotecja K+ czerwony, H –, 10% N –, CN –, C –, rdzeń K + czerwony, H, 10% N –, CN – .
Tworzy owocniki typu apotecjum lekanorowego o średnicy 0,5–1 mm i tarczkach płaskich lub wypukłych. Ich brzeżek plechowy początkowo jest dobrze widoczny, gdyż jest wzniesiony, później zrównuje się z tarczką apotecjum i zanika. Hymenium jest bezbarwne. Znajdują się w nim 2-3- komórkowe wstawki o wysokości 70–85 μm i zakończeniach niepogrubionych i niepodzielonych. Hypotecjum jest bezbarwne. W jednym worku powstaje po 8 dwukomórkowych askospor. Są dwubiegunowe, bezbarwne i mają rozmiar 11–14 × 5,5–7 μm. Ich czołowe ściany są cienkie. Przegroda ma grubość 0,2–0,6 μm i kanalik w środku. W plesze występują całkowicie zagłębione pyknidia z pomarańczowymi ostiolami.
Występowanie i siedlisko Jest szeroko rozprzestrzeniony. Najwięcej jego stanowisk podano w Ameryce Północnej i Europie, ale poza Afryką występuje także na wszystkich pozostałych kontynentach (również na Antarktydzie). W Polsce jest to gatunek pospolity. Rośnie w dobrze oświetlonych miejscach na wapieniach, betonie, cemencie, cegłach i innych podobnych podłożach. Często występuje razem z jaskrawcem zwodniczym (Caloplaca decipiens).
Przypisy
Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Porosty Kategoria:Złotorostowate