250px|mały|Monaster Ozren Eparchia zwornicko-tuzlańska – jedna z eparchii Serbskiego Kościoła Prawosławnego, obejmująca część terytorium Republiki Serbskiej w Bośni i Hercegowinie. Rezydencja biskupa zwornicko-tuzlańskiego czasowo znajduje się w Bijelinie. Katedralny sobór w Zworniku jest nadal w budowie. Obecnym (2017) ordynariuszem eparchii jest biskup zwornicko-tuzlański Focjusz (Sladojević).
Historia XIII–XVIII w. Źródła historyczne potwierdzają istnienie prawosławnego biskupstwa, podlegającego Serbskiemu Kościołowi Prawosławnemu, na ziemiach północno-wschodniej Bośni w II poł. XIII w. zajętych przez serbskiego króla Stefana Dragutina. Prawosławie rozwijało się na tym obszarze również za rządów Stefana Tvrtka (1377–1391), jednak kolejne informacje o istnieniu metropolii pochodzą dopiero z pierwszych dekad XV w..
Eparchia zwornicka funkcjonowała w strukturze odnowionego w 1557 Patriarchatu Serbskiego (Patriarchatu Peći). Obejmowała terytorium sandżaku zwornickiego. Okres od II poł. XVI w. do II poł. XVIII w. to czas szybkiego rozwoju życia monastycznego na jej terytorium. Budowie nowych klasztorów towarzyszył rozwój sztuki sakralnej (rzeźba, malarstwo ikonowe i freski). W monasterze Ozren od 1592, a następnie także w monasterze Lovnica, działała drukarnia.
W jurysdykcji Patriarchatu Konstantynopola Po likwidacji Patriarchatu Serbskiego w 1766 eparchia została włączona do Patriarchatu Konstantynopolitańskiego. Katedrę obejmowali od tej pory do 1873 biskupi pochodzenia greckiego, z wyjątkiem sprawującego w latach 1804–1807 urząd metropolity zwornickiego Joannicjusza – Serba z Hercegowiny. Metropolita Agatangel przeniósł w 1852 siedzibę biskupów ze Zwornika do Tuzli, co pociągnęło za sobą również zmianę nazwy administratury. W 1873 metropolitą zwornicko-tuzlańskim ponownie został Serb, Dionizy (Ilijević); od tej pory katedrę obejmowali wyłącznie hierarchowie tej narodowości, urodzeni w Austrii i wykształceni w instytucjach metropolii karłowickiej, gdzie serbskie życie religijne było bardzo ożywione. Duchowni eparchii zwornicko-tuzlańskiej walczyli w powstaniu w Hercegowinie w latach 1875–1878. Kiedy Bośnia i Hercegowina znalazła się pod kontrolą austro-węgierską, miejscowe duchowieństwo serbskie domagało się respektowania autonomii serbskich instytucji religijnych i związanych z nimi szkół. Większość kapłanów nastawiona była antyaustriacko. Po wybuchu I wojny światowej 18 duchownych serbskich zostało przez władze uznanych za nielojalnych i internowanych lub straconych bez wyroku sądowego.
W Patriarchacie Serbskim Po utworzeniu Królestwa SHS eparchia zwornicko-tuzlańska weszła w skład restaurowanego Patriarchatu Serbskiego. W czasie II wojny światowej zginęło 44 duchownych administratury, z czego czterech zamordowali Niemcy, 27 – ustasze, 12 – partyzantka socjalistyczna, a jednego – czetnicy. Obszar eparchii znalazł się w granicach Niezależnego Państwa Chorwackiego i żyjący na jej terenie prawosławni Serbowie podlegali tym samym represjom, co ich rodacy w innych częściach marionetkowego kraju. Odnową życia duchowego i zniszczonych budynków sakralnych w eparchii kierował po wojnie biskup Longin (Tomić), skierowany na katedrę zwornicko-tuzlańską w 1955. Kolejne straty materialne eparchia poniosła w czasie wojny w Bośni i Hercegowinie w latach 1992–1995. W jej rezultacie rezydencja biskupów musiała zostać przeniesiona do Bijeliny, a kilkadziesiąt świątyń i innych budynków sakralnych zostało zniszczonych. Budowle te odbudowano po zakończeniu działań wojennych lub też odbudowy trwają nadal.
Biskupi zwornicko-tuzlańscyЗворничко-Тузланская епархия Biskupi zworniccy w jurysdykcji Patriarchatu Serbskiego Domecjan, wzmiankowany 1532 Teofan, wzmiankowany 1541 Paweł, 1561–1576 Jerzy Teodozjusz, wzmiankowany 1602 Gabriel, wzmiankowany 1627 Konstantyn, wzmiankowany 1629 Awksencjusz Łukasz Paisjusz Makary Tymoteusz Beniamin Eustraty Longin Leoncjusz Izajasz Ananiasz, wzmiankowany 1679 Gerazym, wzmiankowany 1690 – po 1700
Po śmierci Gerazyma, do likwidacji Patriarchatu Serbskiego, eparchia była nieobsadzona i była zarządzana przez metropolitów Dabaru i Bośni lub innych ordynariuszy sąsiadujących administratur.
Metropolici zworniccy, następnie zwornicko-tuzlańscy (od 1852), w jurysdykcji Patriarchatu Konstantynopola Grzegorz, 1767–1773 Gerazym, 1776–1803 Joannicjusz, 1804–1807 Eugenusz, 1807–1808 Gabriel, 1808–1837 Cyryl, 1837–1848 Agatangel, 1848–1860 lub 1862 Paisjusz, 1868–1873 Dionizy (Ilijević), 1873–1892 Mikołaj (Mandić), 1892–1897 Grzegorz (Živković), 1897–1909 Hilarion (Radonić), 1909–1921
Biskupi zwornicko-tuzlańscy w jurysdykcji Patriarchatu Serbskiego Nektariusz (Krulj), 1929–1951 Longin (Tomić), 1955–1977 Bazyli (Kačavenda), 1978–2013 Chryzostom (Jević), 2013–2017 Focjusz (Sladojević), od 2017
Przypisy
!