6 Wileńska Brygada (WiN)

thumb|240px|Zygmunt Szendzielarz ps. Łupaszkathumb|200px|Kpt. Władysław Łukasiuk „Młot”,„Młot II”, dowódca 6 Wileńskiej Brygady w okresie od października 1946 roku do czerwca 1949 roku thumb|300px|Zaświadczenie wystawione 1 września 1948 roku przez Władysława Łukasiuka „Młota”, dowódcę 6 Wileńskiej Brygady (WiN) o awansowaniu Lucjana Niemyjskiego „Krakusa” na stopień starszego sierżanta thumb|300px|Zaświadczenie wystawione przez Władysława Łukasiuka „Młota”, dowódcę 6 Wileńskiej Brygady (WiN) o odznaczeniu sierżanta Eugeniusza Tymińskiego „Rysia” Krzyżem Walecznych 11 listopada 1948 roku thumb|200px|Kpt. Kazimierz Kamieński „Huzar”, ostatni dowódca6 Wileńskiej Brygady thumb|240px|Kadra oddziału „Huzara”. Od lewej: Lucjan Niemyjski „Krakus”, Józef Brzozowski „Hanka”, „Zbir”, Wacław Zalewski „Zbyszek”, Witold Buczak „Ponury”, Józef Gontarczuk „Korsarz”" „Jurek”, Stanisław Łapiński „Orzełek”. Zdjęcie wykonano prawdopodobnie w 1951 roku 6 Wileńska Brygada – jeden z większych oddziałów partyzanckich działających w strukturze Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość w latach 1946–1952.

Historia Geneza Po demobilizacji 5 Brygady Wileńskiej AK, która nastąpiła 4 października 1945 roku, dotychczasowy dowódca jej 1 szwadronu Lucjan Minkiewicz „Wiktor”, na własną prośbę, wraz ze swoim oddziałem partyzanckim pozostał w terenie. Jego zamierzeniem było doprowadzenie do zakończenia walk oddziałów w zorganizowany, godny sposób.

W ostatnim kwartale 1945 roku w strukturach poakowskich Okręgu Wileńskiego (działającego już wtedy w granicach powojennej Polski) obowiązywał zakaz tworzenia większych oddziałów partyzanckich. W 2. połowie stycznia 1946 roku mjr Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka”, pełniąc funkcję dowódcy partyzantki Komendy Okręgu Wileńskiego AK, uzyskał od ostatniego komendanta Okręgu Wileńskiego AK-DSZ ppłk. Antoniego Olechnowicza „Pohoreckiego” zgodę na utworzenie większego oddziału bojowego. Rozkazem nr 1 z 26 lutego 1946 roku powołał do życia 6 Brygadę Wileńską (rejon działalności: Białostocczyzna i Podlasie) na bazie szwadronu Minkiewicza, natomiast rozkazem nr 2 z 14 kwietnia odtworzył 5 Wileńską Brygadę pod swoim dowództwem, mającą działać na obszarze Pomorza oraz Warmii i Mazur. Zwierzchnikiem obu brygad pozostawał „Łupaszka”. W rozkazie nr 1 pisał: * pseudonim Lucjana Minkiewicza

Nazwa 6 Brygady nawiązywała do 6 Wileńskiej Brygady AK.

Struktura Ppor. Lucjan Minkiewicz pełnił rolę dowódcy 6 Wileńskiej Brygady do 19 października 1946 roku, operując na Białostocczyźnie i Podlasiu. W październiku „Łupaszka” bezterminowo urlopował „Wiktora”, mianując na stanowisko dowódcy Brygady dotychczasowego I zastępcę „Wiktora” Władysława Łukasiuka „Młota II”, „Młota”.

W 1946 roku w skład Brygady wchodziły początkowo trzy drużyny, przekształcone następnie w kadrowe szwadrony: pierwszym z nich dowodził pochodzący z Wileńszczyzny kpr. Janusz Rybicki „Kukułka” (szwadron rozwiązano jesienią 1946 roku), drugim – były członek Obwodu Wysokie Mazowieckie AK st. sierż./ppor. Walerian Nowacki „Bartosz”, trzecim – również pochodzący z kresów północno-wschodnich st. sierż. Józef Babicz „Żwirko” (od 5 maja 1946 roku); po jego śmierci 17 lutego 1947 roku w Kiełpińcu, dowództwo tego szwadronu przejął sierż./ppor. Antoni Borowik „Lech”.

Ponadto w strukturze Brygady działał także kilkuosobowy patrol żandarmerii dowodzony początkowo przez sierż./ppor. Władysława Wasilewskiego „Grota”, później przez sierż./ppor. Antoniego Borowika „Lecha”. Patrol ten miał za zadanie zwalczanie bandytyzmu i agentów resortu bezpieczeństwa. Wreszcie zwiadem konnym dowodził sierż. Wacław Michniewicz „Zagłoba”.

Funkcje sztabowe w Brygadzie pełnili: drugi zastępca dowódcy (ds. organizacji terenu) był (do marca 1947 roku) sierż./ppor. Władysław Wasilewski oficer do zadań specjalnych i kurier ppor. Antoni Wodyński „Odyniec”.

W połowie sierpnia 1946 roku mjr Szendzielarz, w wyniku coraz silniejszego nacisku sił komunistycznych na 5 Brygadę na Pomorzu, podjął decyzję przejścia w rejon Białegostoku w celu połączenia się z 6 Brygadą. Udało mu się to dopiero w połowie października i tylko z siłami szwadronu Henryka Wieliczko „Lufy”. Pozostałe dwa szwadrony 5 Brygady pozostały na miejscu i rozformowały się w połowie listopada 1946 roku.

Dowództwo 6 Brygady nie zdecydowało się na ujawnienie się po amnestii z 22 lutego 1947 roku: podjęto decyzję, że szeregowi oddziału będą mogli się ujawnić, natomiast Lucjan Minkiewicz próbował bezskutecznie negocjować warunki ujawnienia się dowództwa (co nie było bezzasadne, ponieważ Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego próbowało wcześniej nawiązać kontakt z „Łupaszką”; tym razem jednak list Minkiewicza pozostał bez odpowiedzi).

W tej sytuacji dowództwo Brygady zdecydowało się na kontynuację walk, poszerzając obszar działania (po obu stronach Bugu) i przyłączając kolejne dotychczas samodzielnie działające oddziały. Przyłączyli się m.in.: por. Józef Ludwik Małczuk „Brzask” – jako dowódca rezerw w Obwodzie Sokołów Podlaski (razem z patrolami dywersyjnymi dowodzonymi przez Kazimierza Wyrozębskiego „Sokolika”) plut. Eugeniusz Korzeniewski „Ryg” – jako dowódca rezerw w Obwodzie Bielsk Podlaski ppor. Czesław Skup (albo Skupa) „Szpieg” – jako dowódca rezerw w powiecie siedleckim ppor. Janusz Kotowski „Mściciel” – jako dowódca rezerw w powiatach węgrowskim i mińskim „resztki” oddziału partyzanckiego WiN por./kpt. Kazimierza Kamieńskiego „Huzara” z Obwodu Wysokie Mazowieckie.

Po rozbudowie Brygady, jej skład był następujący: dowódca: por./kpt. Władysław Łukasiuk „Młot”,„Młot II” zastępca dowódcy: kpt. Kazimierz Kamieński „Huzar” kurier i oficer dyspozycyjny: ppor. Antoni Wodyński „Odyniec” dowódca żandarmerii: ppor. Antoni Borowik „Lech” oficerowie sztabu bez przydziału: ppor. Henryk Wieliczko „Lufa”, ppor. Witold Buczak „Wujo”, „Ponury” (skierowany w grudniu 1947 roku z oddziału „Huzara”) dowódca rezerw w Obwodzie Sokołów Podlaski: ppor. Józef Małczuk „Brzask” dowódca rezerw w Obwodzie Bielsk Podlaski: plut. Eugeniusz Korzeniewski „Ryg” dowódca rezerw w powiecie siedleckim: ppor. Czesław Skup „Szpieg” (w 1947 roku) dowódca rezerw w powiatach węgrowskim i mińskim: ppor. Janusz Kotowski „Mściciel” (w 1947 roku) oficer ds. łączności z siatką terenową w powiecie siedleckim i mińskim: ppor. Mieczysław Moskwiak (albo Moskowiak) „Szofer” dowódca 2 szwadronu: ppor. Walerian Nowacki „Bartosz” (szwadron został rozbity w czerwcu – lipcu 1948 roku) dowódca 3 szwadronu: ppor. Antoni Borowik „Lech” (szwadron został rozbity w maju 1948 roku) dowódca oddziału „Huzara”: kpt. Kazimierz Kamieński „Huzar” dowódcy patroli Obwodu „Jezioro”: plut. Kazimierz Wyrozębski „Sokolik” (patrol rozbity w połowie 1948 roku), Czesław Marciniak „Szary” z Patrykoz (patrol przyboczny por. „Brzaska” w 1947 roku) dowódca patrolu siedleckiego: ppor. Janusz Kotowski „Mściciel” (grupa ta samowolnie oddzieliła się od Brygady i działała niezależnie, została rozbita przez UBP 7 października 1947 roku)

Wyżej wymieniony pododdział „Mściciela” walczył wcześniej w składzie oddziału partyzanckiego o kryptonimie „Pogoń” dowodzonego przez kpt. Henryka Hebdę „Korwina”. W połowie 1947 roku oddział ten został rozwiązany, a pluton „Mściciela” podporządkował się dowództwu 6 Brygady. W skład tego pododdziału wchodzili m.in.: ppor. Janusz Jerzy Stoiński „Jur”, plut. Stanisław Abramowski „Bury”, „Partyzancik”, strz. Czesław Chrzanowski „Kwiatek”.

W 1948 roku w skład 2 szwadronu 6 Brygady Wileńskiej wchodzili m.in.: ppor. Walerian Nowacki „Bartosz”, dowódcy drużyn: 1 – st. sierż. Witold Goldzisz „Radio” (przeszedł do 3 szwadronu), 2 – sierż. Mieczysław Magadzia „Wilan”, sierż. Józef Adamowicz „Szpak”, plutonowi: NN „Mściciel”, Rejtan Mickiewicz „Wichura”, Józef Oksiuta „Pomidor”, NN Marian „Pogrom” vel „Maniuś”, kaprale: Adam Ratyniec „Lampart”, Kazimierz Ilczuk „Sęp”, Franciszek Biercewicz „Franek Wileńszczak”, Stanisław Boś „Skoczek” vel „Młody”, Stanisław Kobyliński „Migdał”, Marian Giereło „Puszkin” vel „Pszczółka”, Jan Czajka „Znicz”, Aleksander NN „Marynarz”, NN „Antoś”, NN „Akacja”, NN „Adam”, NN „Brzoza”, NN „Błyskawica”, NN „Michał”, NN „Wilja”, NN „Żubr”, st. strzelcy i strzelcy: Zygmunt Szmurło „Kogut”, NN „Jasio”, NN „Kazio”, NN „Jeleń”, NN „Badyl”.

Do 2 szwadronu dołączali okresowo por. Józef Ludwik Małczuk „Brzask” oraz plut. Kazimierz Wyrozębski „Sokolik” z kilkoma żołnierzami patroli sokołowskich.

W 3 szwadronie służyli: ppor. Antoni Borowik „Lech”, kpr. pchor. Stanisław Bogdaniuk „Ostoja”, kpr. pchor. Eugeniusz Daniluk „Dąbek”, sierż. Kazimierz Szuligowski „Tygrys”, plut. Stanisław NN „Wilk”, plut. Rajmund Drozd „Mikrus”, kpr. Jerzy Ostaszewski „Szarak”, kpr. Antoni Plewko vel Stanisław Karpiński „Węgorz” (zdrajca), strzelcy: Józef Klimiuk „Kuba”, NN „Orzełek”, NN „Śmiały”, od marca 1948 roku st. sierż. Witold Goldzisz „Radio” i Czesław Pilecki „Jaskółka”, a także NN „Fredek” z oddziału „Huzara”.

W grupie „sztabowej” znajdowali się kpt. Władysław Łukasiuk „Młot”, ppor. Witold Buczak „Wujo”, „Ponury” (z oddziału „Huzara”), ppor. Henryk Wieliczko „Lufa”, ppor. Antoni Wodyński „Odyniec”.

Według niektórych źródeł oddział „Huzara” został przemianowany na 1 szwadron, a sokołowski patrol „Sokolika” – na 4 szwadron. Od lata 1948 roku por. Kazimierz Kamieński „Huzar” pełnił oficjalną funkcję zastępcy dowódcy 6 Brygady Wileńskiej. Kapitan Władysław Łukasiuk „Młot” był dowódcą 6 Brygady Wileńskiej do 27 czerwca 1949 roku, gdy zginął na kolonii wsi Czaje-Wólka, zastrzelony przez swojego podkomendnego Czesława Dybowskiego „Rejtana”. „Młot” zastrzelił młodszego brata Czesława – Leopolda, ponieważ nie wykonał on zleconego przez „Młota” wyroku śmierci na cywilach (podejrzewanych o współpracę z UB). Widząc to, „Rejtan” zastrzelił „Młota”.

Po śmierci Łukasiuka ostatnim dowódcą 6 Brygady był kpt. Kazimierz Kamieński.

Dowódca Brygady używał okrągłej pieczęci z orłem w koronie i otaczającym go napisem: 6-TA PARTYZANCKA BRYG. WILEŃSKA.

Operacje Wkrótce po utworzeniu Brygada przeszła z rejonu lewobrzeżnego rzeki Bug w rejony północne powiatu sokołowskiego. Pod dowództwem „Młota” przeprowadziła wiele akcji zbrojnych i likwidacyjnych przeciwko oddziałom pacyfikacyjnymi NKWD, UB, MO, KBW. „Łupaszka” kilkakrotnie osobiście dowodził działaniami 6 Brygady Wileńskiej – miało to miejsce zwłaszcza zimą 1947 roku (między innymi w zwycięskich walkach pod Olszewem, Tosiami i Wólką Okrąglikiem).

Do najpoważniejszych operacji bojowych oddziałów „Młota” należały ciężkie walki prowadzone wspólnie z oddziałem PAS NZW „Burego” w powiecie wysokomazowieckim w kwietniu 1946 roku (Muzyły, Śliwowo – Czochania Góra), opanowanie Łosic i ciężkie walki z operacją przeciwpartyzancką w rejonie tego miasteczka w lipcu 1946 roku, rozbicie szeregu posterunków MO jesienią 1946 roku (m.in. Sterdyń, Kosów Lacki, Prostyń, Łapy, Łosice), likwidację 8 tzw. „robotników z Chodakowa” i 2 żołnierzy KBW w grudniu 1946 roku (wszyscy oni byli oddelegowani do pracy w PUBP Sokołów Podlaski przy fałszowaniu wyborów), rozbicie posterunków MO w Międzylesiu, Brańsku, Wyszkach, Klukowie i Nurze zimą i wiosną 1947 roku, rozbicie garnizonu ochraniającego most na Bugu w marcu 1947 roku, opanowanie Wisznic i Rossoszy oraz walkę pod Utrówką w czerwcu 1947 roku oraz rozbicie grupy operacyjnej KBW pod Krynicami w lipcu 1947 roku. W 1948 roku oddziały „Młota” stoczyły szereg ciężkich i krwawych walk z obławami i grupami operacyjnymi UB i KBW, podczas których poległo wielu partyzantów, a kilka oddziałów uległo zniszczeniu.

6 Brygada Wileńska stała się w latach 1947–1948 dominującym oddziałem niepodległościowego podziemia na prawo- i lewobrzeżnym Podlasiu.