Mistrz Jakuba IV Szkockiego (ur. ok. 1485, zm. ok. 1526/1530 Gandawa) – holenderski malarz iluminator, identyfikowany z Gerardem Horenboutem.

Artysta działał w Gandawie w latach 1500-1530Według Thomasa Krena, pierwsze ślady jego młodzieńczego stylu można znaleźć w Brewiarzu z Manchesteru, datowanym na rok 1487, podczas których stworzył wiele iluminowanych miniatur. Uważany jest za czołowego przedstawiciela niderlandzkiego przedostatniej generacji iluminatorów. Swój przydomek zawdzięcza karcie z Godzinek Jakuba IV Szkockiego, na której sportretował modlącego się króla Jakuba IV w towarzystwie św. Andrzeja.

Twórczość thumb|left|160px|Karta z Godzinek Spinola z linijkami tekstu umieszczonymi na iluzyjnych tablicach pośrodku thumb|left|160px|Karta z nowojorskich Godzinek - bordiura stanowi tu uzupełnienie miniatury głównej

Po raz pierwszy jego działalność została zidentyfikowana przez niemieckiego historyka sztuki Friedricha Winklera (1888-1965) w 1925 rokuFriedrich Winkler, Die flämische Buchmalerei des XV und XVI Jahrunderts: Künstler und Werke von den Brüdern van Eyck bis zu Simon Bening, Leipzig 1925.

Jak twierdzi polski historyk Antoni Ziemba, artysta wprowadził do iluminatorstwa gandawsko-brugijskiego:

Miniatury artysty charakteryzowały się nieidealizowanymi postaciami ukazywanymi na tle barwnych krajobrazów lub szczegółowo odtworzonych wnętrz. W swoich pracach Mistrz Jakuba IV Szkockiego wykorzystywał historie biblijne, kompozycję scen układając w czytelny, narracyjny sposób. Sceny z życia codziennego wyróżniały się dużą żywiołowością ruchu i scen zbiorowych. Z biegiem lat począł eksperymentować z kompozycją miniatur i treścią. W Godzinkach Spinoli linijki tekstu umieścił symetrycznie pośrodku karty na iluzyjnych tablicach na tle miniatur. Podobnie czynił w innych kodeksach, gdzie tekst umieszczał na różnych planszach, banderolach czy arkuszach. Całostronicowe miniatury, pierwotnie otaczane bordiurą, tematycznie niepowiązaną ze środkową grafiką, zaczęły wchłaniać je do tego stopnia, że sama bordiura, wydzielona wąską jedynie linią, stawała się dopełnieniem przestrzeni lub jej kontynuacją narracyjną, powiązaną ze sceną główną. Taki układ kompozycyjny można zauważyć w nowojorskich Godzinkach. W swojej twórczości współpracował z iluminatorami z Bruges, m.in. z Mistrzem Modlitewnika Drezdeńskiego, czy z Gerardem Davidem oraz pracował wspólnie z Mistrzem Pierwszego Modlitewnika Maksymiliana I.

Godzinki Jakuba IV Szkockiego - Wiedeń, Austriacka Biblioteka Narodowa (trzy karty): Portret Jakuba IV - fol. 24v Odpoczynek w czasie ucieczki do Egiptu - fol. 104v Jezus wśród mędrców żydowskich - fol. 109v Godzinki Joanny I Kastylijskiej - (Godzinki, Londyńskie godzinki Rothschilda, Modlitewnik Rothschilda) ok. 1500 (Add. ms 35313)British MuseumGodzinki on-line Godzinki - Metropolitan Museum of Art Nowy Jork Adoracja Marii - ok. 1520, tusz i tempera, 16,9 x 12,4 cm, (inv.hb. 48.149.15)Metropolitan Museum of Art Święty Jan Chrzciciel - ok. 1520, tusz i tempera, 16,9 x 12,4 cm (inv.hb. 48.149.16)Metropolitan Museum of Art Godzinki Spinoli - ok. 1510-1520, J. Paul Getty Museum Ms.83MuseumGodzinki Spinoli on -line Brewiarz Grimani - ok. 1510-1520, Biblioteca Marciana, Wenecja, ms. lat. I. 99 miniatury do Speculum humanae salvationis - Bibliothèque du Musée Condé, Chantilly, (ms. franc. 1363)Speculum humanae salvationis on-line

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Jakuba Kategoria:Niderlandzcy iluminatorzy Jakuba