Mecidiye – turecki krążownik pancernopokładowy z początku XX wieku, wodowany w 1903 roku, zbudowany w amerykańskiej stoczni Crampa. Należał kolejno do flot: tureckiej (Imperium Osmańskiego), rosyjskiej (Rosji carskiej) pod nazwą Prut i znowu tureckiej (Republiki Turcji). Był półbliźniaczą jednostką krążownika „Hamidiye”. Służył aktywnie w marynarce Imperium Osmańskiego podczas I wojny bałkańskiej i w początkowym okresie I wojny światowej na Morzu Czarnym. 3 kwietnia 1915 roku zatonął na minie pod Odessą, po czym został podniesiony i wcielony do floty rosyjskiej, lecz nie był intensywnie wykorzystywany bojowo. Po wojnie zwrócony Turcji, wycofany z czynnej służby w 1947 roku, został złomowany w latach 50.
Budowa Okręt został zamówiony w ramach programu modernizacji floty Imperium Osmańskiego z 1897 roku, powstałego na skutek słabości działań floty w wojnie grecko-tureckiej. Program zakładał modernizację starszych okrętów i budowę nowych, w tym dwóch pancerników, dwóch krążowników pancernych, dwóch krążowników pancernopokładowych o wyporności 5000 ton i dwóch małych o wyporności 2500 ton. Plany te w realizacji zostały jednak znacznie okrojone z przyczyn finansowych i podjęto decyzję o zamówieniu tylko jednego mniejszego krążownika pancernopokładowego. Okręt ten, późniejszy „Hamidiye”, zamówiono w 1900 roku w brytyjskiej firmie Armstrong Whitworth w Elswick, która opracowała plany w 1897 roku. Jego koszt wyniósł 456 tysięcy lir w złocie. Nieoczekiwanie marynarka osmańska wzbogaciła się jednak także o drugi podobny krążownik, zbudowany w USA. Przyczyną jego zamówienia stały się roszczenia rządu amerykańskiego, w wysokości początkowo 22 tysięcy lir z tytułu kompensacji mienia obywateli amerykańskich utraconego podczas rozruchów w Armenii w latach 1894-96, poparte groźbą wysłania eskadry okrętów amerykańskich do Stambułu. Strony doszły ostatecznie do porozumienia, obejmującego zamówienie w stoczni amerykańskiej krążownika dla floty osmańskiej, zbudowanego w oparciu o plany brytyjskie. Po negocjacjach, przy początkowej ofercie 585 tysięcy lir, 25 grudnia 1900 roku doszło do podpisania kontraktu ze stocznią William Cramp and Sons w Filadelfii na budowę krążownika za 355 tysięcy lir w złocie.
Proces projektowania i budowy obu krążowników nie jest dobrze ustalony w źródłach. Oba okręty bywały traktowane jako jeden typ, ale ostatecznie były odmienne. Według niektórych publikacji, angielski projekt został nieco pomniejszony i zmieniony przez amerykańską stocznię, dla obniżenia ceny. Z informacji z epoki wynika jednak, że pierwotne zamówienie dotyczyło obu krążowników o wyporności 3250 ton. Ostatecznie zbudowany przez Armstronga okręt został powiększony w stosunku do pierwotnego projektu i jego wyporność sięgnęła 3904 ton. Krążowniki miały takie same uzbrojenie i podobne parametry, lecz „Mecidiye” był mniej udany – borykał się z problemami ze statecznością, wymagającymi stałej kontroli napełnienia zbiornikówPublikacje przypisują wady „Mecidiye” brakowi doświadczenia stoczni amerykańskiej (np. ), jednakże nie wiadomo, w jakim stopniu odpowiadają za nie oryginalne plany, biorąc pod uwagę, że drugi bardziej udany okręt został przeprojektowany i powiększony..
Stępkę pod budowę krążownika położono 7 listopada 1901 roku. Prowadzono ją pod numerem stoczniowym 315. Okręt wodowano 25 lipca 1903 roku, a rozpoczęto w październiku tego roku. Nadano mu początkowo przy wodowaniu imię „Abdül Mecid” lub „Abdül Mecidiye” na cześć sułtana AbdülmecidaTakże w publikacjach w formie anglojęzycznej „Abdul Medjidieh” (). Okręt wszedł do służby 19 grudnia 1903 roku. Nazwę zmieniono na „Mecidiye” po rewolucji młodotureckiej w 1908 rokuWedług , okręt wszedł już do służby w 1903 roku pod nazwą „Mecidiye”., przy czym nazwa ta również pochodziła od imienia sułtana Abdülmecida.
Opis Opis ogólny i konstrukcja thumb|Model krążownika „Mecidiye” Okręt był typowym krążownikiem średniej wielkości przełomu wieków. Kadłub był gładkopokładowy, z dziobnicą taranową. Zastosowanie konstrukcji gładkopokładowej zamiast stosowanego często w krążownikach tego okresu obniżenia pokładu na śródokręciu wpłynęło na lepszą dzielność morską. Na pokładzie dziobowym i rufowym ustawione były pojedyncze działa głównego kalibru, a pozostała artyleria rozmieszczona była na sponsonach burtowych na śródokręciu, osłoniętym podwyższonym nadburciem. Stewa rufowa miała formę nachyloną do przodu, symetryczną do dziobnicy. Krótka nadbudówka dziobowa była stosunkowo rozbudowana, z szerokimi skrzydłami mostka i przeszkloną kabiną nawigacyjną na najwyższej kondygnacji. Sylwetkę uzupełniały dwa maszty palowe, w tym dziobowy tuż za nadbudówką, i trzy cienkie kominy w równomiernych małych odstępach na śródokręciu. Najbardziej zauważalną różnicę w wyglądzie w stosunku do „Hamidiye” stanowiły znacznie większe wysokie nawiewniki między kominami. Zdjęcia wskazują, że „Mecidiye” miał też mostek z czterema oknami z przodu, a „Hamidiye” – z trzema (z czterema dopiero od lat 20.).
Kadłub był stalowy, wykonany w poprzecznym systemie wiązań z 84 głównymi wręgami co 1,22 m. Był podzielony grodziami poprzecznymi poniżej pokładu pancernego na 10 głównych przedziałów wodoszczelnych i miał dno podwójne. Okręt miał trzy ciągłe pokłady: pancerny, mieszkalny i górny. Większość blach poszycia miała grubość 9,5 mm.
Pomimo niezwiększenia wymiarów, okręt był przeciążony o 150 ton w stosunku do projektu i wyporność normalna wynosiła 3450 ton, a pełna 4030 ton. Według innych danych, wyporność normalna wynosiła 3485 ton, a pełna: 3967 ton. Po zbudowaniu zaś wyporność była podawana jako 3432 tony. Długość całkowita wynosiła 102,35 m, a długość na linii wodnej, zarazem między pionami – 100,5 m. Szerokość kadłuba wynosiła 12,84 m, a średnie zanurzenie 4,9 m, natomiast przy wyporności pełnej: 5,3 m. Na dziobie wysokość burt wynosiła 5,45 m, a na śródokręciu 4,45 m, lecz łącznie z nadburciami – 5,6 m. Niekorzystna była mała wysokość metacentryczna, wynosząca 0,1 m dla pustego okrętu i 0,31 m dla wyporności pełnej. Po remoncie w Rosji i dodaniu dodatkowego balastu, wysokość metacentryczna dla maksymalnej wyporności 4166 ton wzrosła do 0,61 m, aczkolwiek malała do 0,18 m po zużyciu paliwa i wody kotłowej.
Załoga etatowo liczyła początkowo 302 osoby, w tym 22 oficerów. Oficerowie tradycyjnie mieli kajuty na rufie, marynarze kubryki na dziobie. Podczas I wojny światowej, w 1915 roku załoga uległa zwiększeniu do 355 osób.
Uzbrojenie thumb|Schemat rozmieszczenia uzbrojenia i opancerzenia i uproszczona sylwetka krążowników „Hamidiye” i „Mecidiye” Uzbrojenie artyleryjskie było pod względem kalibrów i liczby dział takie samo jak w „Hamidiye”, lecz wyprodukowane przez amerykańską firmę Bethlehem Steel. Artyleria główna była mieszana, a jej rdzeń stanowiły dwie pojedyncze armaty kalibru 152 mm Mk 2 o długości L/45 (45 kalibrów), ustawione na pokładzie dziobowym i rufowym w osi podłużnej okrętu, uzupełniane przez osiem pojedynczych armat kalibru 120 mm L/50 ustawionych po cztery na burtę. Wszystkie działa były umieszczone w płytkich maskach ochronnych. Długość przewodu lufy dział 152 mm wynosiła 6,71 m (L/44). Działa te były typu szybkostrzelnego (QF – quick firing) – z zamkiem śrubowym i amunicją rozdzielnego ładowania z ładunkami prochowymi z prochu bezdymnego w metalowych łuskach. Masa pocisku wynosiła 45,3 kg, prędkość wylotowa 793 m/s. Kąt ostrzału stanowisk na dziobie i rufie obejmował zakres 270°. Długość luf dział 120 mm wynosiła 5,82 m (L/48,5), a strzelały one amunicją zespoloną z pociskami o masie 20,4 kg. Zapas amunicji wynosił ogółem 300 pocisków 152 mm (150 na lufę) i 1400 kalibru 120 mm (175 na lufę) w dziobowych i rufowych komorach amunicyjnych. Amunicję z komór pod pokładem pancernym podawano ręcznie na pokład mieszkalny, a dopiero stamtąd dostarczały ją na pokład górny windy amunicyjne (dla dział 120 mm mieściły się pod skrzydłami dziobowego i rufowego mostka). Salwę burtową tworzyły dwie armaty 152 mm i cztery 120 mm.
Uzbrojenie pomocnicze do odpierania ataków torpedowców stanowiło 6 dział kalibru 47 mm i 6 działek kalibru 37 mm systemu Hotchkissa, z zapasem amunicji odpowiednio 1500 i 3000 nabojów. Z tego dwie armaty 47 mm były na skrzydłach rufowego mostka, dwie armaty 37 mm na skrzydłach dziobowego mostka, po jednej armacie 37 mm na marsach masztów, a pozostałe były umieszczone na burtach na śródokręciu. W 1914 roku zdjęto lekkie działka, w celu redukcji wysoko położonych mas, montując dwa karabiny maszynowe, w tym jeden na lawecie przeciwlotniczej.
Uzbrojenie uzupełniały dwie nadwodne ruchome wyrzutnie torpedowe kalibru 457 mm, z zapasem sześciu torped. Były one zamontowane w burtach pod nadbudówką dziobową i dysponowały kątem obrotu o 65° w kierunku dziobu. Stosowano torpedy C 45/91S o długości 5,1 m, masie 550 kg, w tym 98 kg materiału wybuchowego, o zasięgu 1200 m przy prędkości 27 węzłów. Wyrzutnie torped zostały również usunięte podczas remontu w 1914 roku, dla poprawy stateczności.
Po podniesieniu okrętu i jego remoncie wykonanym przez Rosjan, artylerię główną wymieniono na 10 dział kalibru 130 mm L/55. Długość lufy wynosiła 7,02 m. Używane były tylko pociski wybuchowe o masie 36,86 kg, a donośność maksymalna wynosiła 15 364 m przy kącie podniesienia 25°. Były to działa konstrukcji rosyjskiej Zakładów Obuchowskich, lecz z uwagi na przeciążenie zakładów, wyprodukowano je dla Rosji w brytyjskich zakładach Vickersa. Zapas amunicji wynosił 1600 nabojów rozdzielnego ładowania. Uzbrojenie uzupełniały cztery karabiny maszynowe Maxim kalibru 7,62 mm.
Opancerzenie Opancerzenie stanowił typowy dla krążowników pancernopokładowych wewnętrzny pokład pancerny w formie skorupy żółwia, chroniący magazyny amunicji, maszyny i kotły, umieszczony nieco ponad linią wodną i schodzący pod nią na dziobie i rufie. Po bokach pokład schodził skosami pod kątem 35° do burt, łącząc się z nimi na głębokości 1,22 m pod linią wodną. Jego grubość wynosiła 51 mm w płaskiej części środkowej i 102 mm na bocznych skosach. Ponadto działa kalibru 152 mm miały maski ochronne o grubości 25,4 mm, a działa 120 mm lekkie maski przeciwodłamkowe. Najgrubszy pancerz miała u podstawy nadbudówki dziobowej – grubość jej ścian wynosiła 114 mm, a dachu 51 mm, natomiast szyb komunikacyjny pod wieżą nie był opancerzony.
W rosyjskiej służbie zmieniono jedynie opancerzenie artylerii: działa 130 mm na dziobie i rufie otrzymały ważące 4,5 t głębokie maski z pancerzem grubości 76 mm od przodu, 25,4 mm z boków i 15 mm od góry. Pozostałe działa otrzymały tylko lekkie tarcze przeciwodłamkowe.
Napęd Napęd stanowiły dwie pionowe czterocylindrowe maszyny parowe potrójnego rozprężania, produkcji zakładów Crampa, napędzające dwie trójłopatowe śruby. Maszynownia miała łączną moc nominalną 12 000 KM (według innych źródeł, moc indykowaną 12 500 KM). Maszyny były umieszczone w jednym przedziale wodoszczelnym, podzielonym podłużną przegrodą. Parę dostarczało 16 kotłów wodnorurkowych typu Niclausse′a, produkcji zakładów należących do stoczni Crampa. Kotły umieszczone były w dwóch kotłowniach, w trzech grupach, z których spaliny odprowadzały osobne kominy: w dziobowej grupie cztery kotły, w środkowej sześć kotłów (rozdzielonych grodzią pomiędzy dwie kotłownie) i w rufowej sześć kotłów. W każdej grupie kotły były ustawione z dwóch stron, tyłami do siebie. Kotły miały ciśnienie robocze 18,7 atmosfer. Podczas prób okręt rozwinął prędkość 22,29 węzła. W 1913 roku był zdolny do rozwijania 18 węzłów. Normalny zapas paliwa wynosił 610 ton węgla, a maksymalna pojemność zasobni węglowych wynosiła 732 ton.
W 1917 roku po remoncie zamontowano na okręcie 10 kotłów wodnorurkowych produkcji zakładów Babcock & Wilcox, o łącznej powierzchni ogrzewalnej 2299,4 m² i ciśnieniu roboczym 18,7 atmosfer, zapewniających taką samą moc maszynowni 12 500 KM.
Wyposażenie