Aleksander Holas (ur. 6 grudnia 1911 w Jutrosinie, zm. 27 czerwca 1993 w Poznaniu) – polski architekt, konserwator zabytków, urbanista i pedagog.
Życiorys thumb|240px|Kościół św. Marcina w Chwalborzycach thumb|240px|Kościół Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny i św. Wojciecha w Sędzinach thumb|240px|Kościół św. Bartłomieja Apostoła w Smólniku Po ukończeniu Szkoły Podstawowej w Pobiedziskach, gdzie jego ojciec był burmistrzem, kontynuował naukę w Gimnazjum w Trzemesznie. Następnie studiował na Wydziale Architektury Politechniki Lwowskiej, który ukończył w 1939.
Podczas okupacji niemieckiej przebywał w Mielcu, gdzie do końca wojny pracował jako technik budowlany w zakładch lotniczych.
Po wojnie w Trzemesznie pracował przy odbudowie macierzystego gimnazjum spalonego podczas wojny. Jednocześnie na zlecenie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków zajmował się zabezpieczeniem i odbudową zabytkowych kościołów w Trzemesznie, Strzelnie oraz Gnieźnie (katedra prymasowska). Podczas prac renowacyjnych prowadzonych w kościele dawnych kanoników regularnych w Trzemesznie dokonał odkrycia międzynawowej kolumny romańskiej. W 1946 wraz z prof. Zdzisławem Kępińskim w kościele ponorbertańskim w Strzelnie dokonali odkrycia rzeźbionych kolumn romańskich oraz obudowy romańskiego tympanonu północnego.
Od lutego 1946 był zatrudniony na stanowisku architekta w Urzędzie Miejskim w Gnieźnie. Pełnił funkcję architekta kurii metropolitalnych w Gnieźnie (1948–1986) i Poznaniu (1969–1980). W 1949 przeniósł się do Poznania, gdzie utworzył Pracownię Konserwacji Zabytków, pełniąc do 1969 funkcję jej kierownika i głównego projektanta.
Równolegle pracował jako pedagog w Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Poznaniu (1945–1951), później prowadził zajęcia na Uniwersytecie Poznańskim dla studentów historii sztuki (1953–1965).
W latach 1961–1965 pracował jako starszy projektant w biurze projektów Zakładu Projektowania i Usług Inwestycyjnych Inwestprojekt. Potem w Pracowniach Konserwacji Zabytków w Poznaniu.
W 1955 otrzymał zespołową Nagrodę Państwową II stopnia za wybitne osiągnięcia w odbudowie i wydobyciu artystycznych i historycznych wartości renesansowego Ratusza w Poznaniu.
Dwukrotnie żonaty. Po raz pierwszy ożenił się tuż przed II wojną światową, miał czterech synów. W 1967 poślubił Marię Perzyńską.
Zmarł w Poznaniu, pochowany na cmentarzu parafialnym w Luboniu (kwatera 8-3-10).
Dzieła Dzieła: odbudowa Starego Miasta w Poznaniu po zniszczeniach II wojny światowej (np. Pałac Działyńskich i Górków) – współudział, rekonstrukcja kościoła bernardyńskiego w Poznaniu – współudział, regotyzacja katedry gnieźnieńskiej – współudział, remont konserwatorski kościoła w Gieczu – współudział, 63 projekty kościołów i kaplic na terenie Polski, m.in.: Kolegiata Najświętszej Maryi Panny Wspomożenia Wiernych w Pile, kościół bł. Bogumiła w Gnieźnie, kościół Chrystusa Odkupiciela w Poznaniu, kościół Chrystusa Wieczystego Kapłana w Gnieźnie, kościół Matki Bożej Częstochowskiej w Kole, kościół Matki Bożej Częstochowskiej w Orzechowie, kościół Matki Bożej Częstochowskiej w Rosnówku, kościół Matki Bożej Szkaplerznej w Golinie, kościół Najświętszego Serca Jezusa w Śremie, kościół Najświętszego Zbawiciela w Ostrowie Wielkopolskim, kościół Najświętszej Bogarodzicy Maryi w Poznaniu, kościół Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej w Kozach, kościół Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Kaliszu, kościół Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny i św. Wojciecha w Sędzinach, kościół Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Czerwonaku, kościół Opatrzności Bożej w Stalowej Woli, kościół św. Andrzeja Boboli w Poznaniu, kościół św. Antoniego Padewskiego w Poznaniu (Starołęka) – poprawki do projektu Rogera Sławskiego, kościół św. Barbary w Rudnikach, kościół św. Bartłomieja Apostoła w Smólniku, kościół św. Brata Alberta Chmielowskiego w Częstochowie, kościół św. Izydora w Biadkach, kościół śś. Janów w Pile, kościół św. Józefa Oblubieńca NMP we Wręczycy, kościół św. Józefa Robotnika w Kraśniku, kościół św. Krzyża w Kobylnicy, kościół św. Krzyża w Poznaniu, kościół św. Maksymiliana Marii Kolbego w Częstochowie, kościół św. Maksymiliana Marii Kolbego w Koninie, kościół św. Marcina w Chwalborzycach, kościół św. Marcina w Jaksicach, kościół Świętego Krzyża w Poznaniu, kościół Wniebowstąpienia Pańskiego w Ochlach, wieża kościoła św. Trójcy w Poznaniu.
Według Izabeli Pileckiej-Lasik (historyka sztuki) realizacje Holasa były przykładem modernistycznego oderwania się od szeroko rozumianej tradycji chrześcijańskiej. Jego kościoły przypominały prostopadłościenne formy świeckie – domów jednorodzinnych, hal sportowych, czy fabrycznych i same z siebie nie tworzyły przestrzeni sakralnychIzabela Pilecka-Lasik, Poznańskie kościoły współczesne – o języku architektury sakralnej, w: Kronika Miasta Poznania, nr 3-4/1993, s.166, ISSN 0137-3552.
Galeria
Odznaczenia Krzyż Pro Ecclesia et Pontyfice (Watykan, 1968)
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Politechniki Lwowskiej Kategoria:Architekci modernizmu Kategoria:Architekci związani z Poznaniem Kategoria:Ludzie urodzeni w Jutrosinie Kategoria:Ludzie związani z Gnieznem Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Pro Ecclesia et Pontifice Kategoria:Polscy architekci Kategoria:Urodzeni w 1911 Kategoria:Zmarli w 1993