thumb|200px|Powiat Cieszyn w 1910 roku we wschodniej części Śląska Austriackiego (Śląsk Cieszyński) Powiat polityczny Cieszyn (niem. Politischer Bezirk Teschen) – dawny powiat (Bezirk) Cesarstwa Austrii (a od 1867 Austro-Węgier), istniejący w latach 1850-1855 i 1868-1918 na terenie przedlitawskiej prowincji Śląsk Austriacki.
Historia Wiosna Ludów w Cesarstwie Austriackim pociągnęła za sobą liczne przemiany społeczne, prawne, jak również administracyjne. Pod koniec grudnia 1849 usamodziełnił się Śląsk Austriacki jako kraj koronny. Podzielono go następnie na siedem powiatów politycznych, w tym z siedzibą w Cieszynie. Powiaty polityczne podzielono na mniejsze powiaty sądowe. Powiat cieszyński podzielono w ten sposób na frysztacki, cieszyński i jabłonkowski. W okresie rządów Aleksandra Bacha w 1855 zlikwidowano powiaty polityczne a w ich miejsce ustanowiono Urzędy Powiatowe (niem. Bezirkamt) pokrywające się terytorialnie z powiatami sądowymi. W 1863 wydano ważną dla samorządów śląską krajową ustawę gminną. W 1868 przywrócono powiaty polityczne, a do powiatu cieszyńskiego wcielono powiat sądowy frydecki z byłego powiatu politycznego frydeckiego, a wydzielono z niego powiat sądowy frysztacki w celu utworzenia powiatu politycznego Frysztat. W 1880 roku powiat polityczny liczył 101 gmin, w tym powiat sądowy cieszyński 49, frydecki 32, jabłonkowski 20. Do 1890 liczba gmin wzrosła do 102, ponieważ wcześniej z gminy Błędowice Górne wydzielono Żermanice. 1 stycznia 1890 rozdzielono gminę Łomna na Łomna Górna i Łomna Dolna. 1 października 1901 reaktywowano powiat polityczny frydecki poprzez wyłączenie obszaru powiatu sądowego frydeckiego (33 gminy) z powiatu politycznego cieszyńskiegoK. Piątkowski, 1918, s. 5. Tym samym w 1910 powiat polityczny cieszyński liczył około 730 km², 70 gmin (49 w powiecie sądowym cieszyńskim i 21 w jabłonkowskim).
Według spisów ludności przeprowadzonych w latach 1880, 1890, 1900 i 1910 powiaty sądowe Cieszyn i Jabłonków liczyły w sumieK. Piątkowski, 1918, s. 12, 72-75Powiat polityczny cieszyński do 1901 obejmował również powiat sądowy frydecki, jednak dla przejrzystości danych został tu pominięty.: 1880: 76 512 1890: 81 401 (w tym powiecie sądowym cieszyńskim ludności polskojęzycznej było 39.258, natomiast ludności czeskiej znacznie mniej - 4.912Alfons Parczewski, O zbadaniu granic i liczby ludności polskiej na kresach obszaru etnograficznego polskiego [w:] „III Zjazd Historyków Polskich w Krakowie”) 1900: 91 031 1910: 102 552
Po I wojnie światowej Śląsk Cieszyński w tym także obszaru powiatu stał się przedmiotem sporu granicznego pomiędzy Polską a Czechosłowacją, co doprowadziło do wybuchu wojny polsko-czechosłowackiej oraz do ostatecznego podziału regionu i powiatu decyzją Rady Ambasadorów z 20 lipca 1920. Większa część austriackiego powiatu cieszyńskiego znalazła się w granicach Czechosłowacji, gdzie na jego obszarze powstał powiat Czeski Cieszyn, natomiast mniejsza część powiatu która znalazła się w Polsce została powiększona o część gmin z powiatu bielskiego i przyłączona do województwa śląskiego.
Podział na gminy Stan według spisu powszechnego z 1910 roku: Powiat sądowy Jabłonków (Gerichtsbezirk Jablunkau) Bystrzyca (Bistrzitz) Boconowice (Boconowitz) Bukowiec (Bukowetz) Gródek (Grudek) Istebna Jabłonków (Jablunkau)z Pioseczną, przedmieściem Biała Zamkowa (Biala-Burgrecht) i Szygłą (Schigla) Jaworzynka (Jaworzinka) Karpętna (Karpentna) Koniaków (Koniakau) Koszarzyska (Koszarzisk) Łyżbice (Lischbitz) Łomna Dolna (Unter Lomna) Łomna Górna (Ober Lomna) Milików (Millikau) Mosty koło Jabłonkowa (Mosty) Nawsie (Nawsi) Nydek (Niedek) Oldrzychowice (Oldrzychowitz) Piosek Tyra Wędrynia (Wendrin)
Powiat sądowy Cieszyn (Gerichtsbezirk Teschen) Bażanowice (Bażanowitz) Błędowice Dolne (Nieder Bludowitz) Bobrek Brzezówka (Brzezuwka) Datynie Dolne (Nieder Dattin) Dobracice (Dobratitz) z Bukowicami (Bukowitz) Domasłowice Dolne (Nieder Domaslowitz)z Kocurowicami (Kotzurowitz) i Wołowcem (Wolowetz) Domasłowice Górne (Ober Domaslowitz) Dzięgielów (Dzingelau) Ligotka Kameralna (Kameral Ellgoth) Grodziszcz (Grodischcz) Gumna Guty (Gutty) Hażlach (Haslach) Gnojnik (Hnojnik) Kojkowice (Kojkowitz) Końska (Konskau) Kocobędz (Kotzobendz)z Ligotą Alodialną (Allodial Ellgoth) i Podoborą (Thiergarten) Krasnaz Gułdowami Leszna Dolna (Nieder Lischna) Leszna Górna (Ober Lischna) Mistrzowice (Mistrzowitz)z Koniakowem (Koniakau) Mnisztwo (Mönichhof) Mosty Niebory Ogrodzona (Ogrodzon) Pastwiska (Pastwisk)z Boguszowicami (Boguschowitz) i Kalembicami (Kalembitz) Pogwizdów (Pogwisdau)z Marklowicami (Marklowitz) Puńców (Punzau) Ropica (Roppitz) Rzeka Sibica (Schibitz)z Błogocicami (Blogotitz) Szobiszowice (Schöbischowitz)z Pitrowem (Pitrau), Szobiszowice były ponadto wewnętrznie podzielone na Dolne i Górne Szumbark (Schumbarg) Śmiłowice (Smilowitz)z Rakowcem (Rakowetz) Stanisłowice (Stanislowitz) Miasto Cieszyn (Teschen Stadt)z przedmieściami: Brandys (Brandeis), Frysztackie Przedmieście (Freischtädter Dorstadt), Młynówka (Mühlgraben), Saska Kępa (Sachsenberg), Kamieniec (Steinplatz), Górne Przedmieście (Obere Dostadt), Mała Łąka (Kleine Wiese) Cierlicko Dolne (Nieder Tieritzko) Cierlicko Górne (Ober Tierlitzko) Toszonowice Dolne (Nieder Toschonowitz) Toszonowice Górne (Ober Toschonowitz) Trzanowice (Trzanowitz)Trzanowice były podzielone wewnętrzne na Dolne i Górne Trzyniec (Trzynietz) Trzycież (Trzytiesch) Wielopole (Wielopoli) Zamarski (Zamarsk) Żuków Dolny (Nieder Zukau) Żuków Górny (Ober Zukau) Żywocice (Zywotitz)
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Historia Śląska Teschen Kategoria:Śląsk Austriacki