Zygmunt Bieszczanin ps. „Zyga”, „Adam” (ur. 23 grudnia 1923 w Radagoszczy, pow. Pińsk, zm. 11 września 1998) – dowódca oddziału Armii Ludowej, dowódca kompanii w 1 Brygadzie AL Ziemi Krakowskiej, obrońca tzw. Republiki Pińczowskiej, autor kilku książek.

Życiorys Od 1935 r. mieszkał w Krakowie. Był uczniem Gimnazjum im. Jana Sobieskiego. Od 1937 r. uczył się w szkole zawodowej i pracował w warsztacie ślusarsko-mechanicznym. We wrześniu 1939 r. wyjechał do Brzeżan. Jesienią 1939 r. wrócił do Krakowa. 28 grudnia 1939 r. wyjechał pociągiem do Sanoka. Przeszedł do Cisnej z zamiarem przekroczenia granicy węgierskiej. Został zatrzymany przez Ukraińców w drodze nad granicę w rejonie Cisnej i przekazany policji niemieckiej w Baligrodzie. Był bity w czasie przesłuchań. Zbiegł z aresztu w Baligrodzie. Pieszo dotarł do Sanoka i pociągiem wrócił do Krakowa. W kwietniu 1940 r. został wywieziony na roboty przymusowe do Hamburga, skąd zbiegł. Od lipca 1940 r. przebywał w Drohobyczu i Brzeżanach. Po 22 czerwca 1941 r. ponownie został wywieziony na roboty przymusowe do fabryki chemicznej w rejonie Magdeburga, skąd uciekł w kwietniu 1942 r. i wrócił do kraju. Działalność partyzancką rozpoczął w grupie bojowej Armii Krajowej w Krakowie, z którą brał udział w likwidacji agentów i nadgorliwych funkcjonariuszy policji niemieckiej. Po rozbiciu plutonu na skutek denuncjacji w 1943 opuścił Kraków z zamiarem wstąpienia do partyzantki. W lasach chroberskich spotkał oddział Gwardii Ludowej do którego wstąpił. Przyczynił się również do tego, że reichsdeutsch Wilhelm Zelazko, dezerter z armii niemieckiej przyłączył się do polskiej partyzantki. Pod Węchadłowem, w czasie potyczki z oddziałem Narodowych Sił Zbrojnych mającej miejsce z 7 na 8 grudnia 1943, został ranny. Po utworzeniu w 1944 oddziału Armii Ludowej o nazwie „Partyzancki Oddział Polowy AL im. B. Głowackiego, został jego dowódcą przybierając pseudonim „Adam”. Po bitwie z ekspedycją niemiecką mającej miejsce 25 marca 1944 we wsi Sadkówka, Zygmunt Bieszczanin za umiejętne dowodzenie obroną został awansowany do stopnia kapitana.

Dowodzony przez niego oddział AL, kwaterujący razem z oddziałem Batalionów Chłopskich w lasach pod Skrobaczowem, 17 lipca 1944 został zaatakowany przez oddział Narodowych Sił Zbrojnych. Pomimo dużej przewagi będącej po stronie NSZ oddział Bieszczanina wydostał się z okrążenia. W walce zginęło 5 partyzantów, 4 z AL i BCh oraz 1 z NSZ.

Po utworzeniu 1 Brygady AL Ziemi Krakowskiej w stopniu kapitana został dowódcą 3 kompanii, biorąc udział w walkach z Niemcami na terenie tzw. Republiki Pińczowskiej.

W czasie bitwy pod Młodzawami toczonej w ostatnich dniach lipca 1944 przez oddziały Armii Ludowej i Armii Krajowej z Niemcami, Bieszczanin dowodził 3 kompanią brygady AL. Oddział niemiecki w sile około 240 ludzi przybył w rejon Młodzaw w celu pacyfikacji wsi Młodzawy Duże i Młodzawy Małe. Po zakończeniu wojny, partyzantom biorącym udział w bitwie dzięki którym ocaleli mieszkańcy pacyfikowanych wsi zbudowano pomnik w Młodzawach usytuowany przy skrzyżowaniu dróg do Chrobrza i Kozubowa.

Po bitwie pod Baranowem Zygmunt Bieszczanin razem z brygadą przebił się przez linię frontu w okolicach wsi Kików i Szklanów i razem z żołnierzami z brygady wśród których byli między innymi: Franciszek Księżarczyk i Józef Saturn, przeszedł na przyczółek baranowsko-sandomierski. Po rozwiązaniu brygady w Baranowie Sandomierskim i zdaniu 18 sierpnia 1944 r. broni oraz amunicji dowódcy jednostki armii radzieckiej, wyjechał do Rzeszowa gdzie był komendantem RKU.

Był dowódcą grupy operacyjnej, która podrzuciła materiały konspiracyjne oraz broń na plebanię ks. Michała Pilipca wikarego w parafii w Błażowej. Zygmunt Bieszczanin dowodził doraźnym sądem wojskowym, który skazał księdza Pilipca na karę śmierci.

Po wojnie pracował jako funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej w Krakowie, do 1953, kiedy została przyznana mu specjalna emerytura i zasiłek przez utratę zdolności do pełnienia służby. Według źródeł oficjalnych publikowanych w PRL, bezpośrednio po zakończeniu wojny brał udział w walkach z podziemiem niepodległościowym. Ukończył Wydział Historyczny Wojskowej Akademii PolitycznejPożegnanie z bronią płk. mgr. Zygmunta Bieszczanina, "Żołnierz Wolności", nr 161, 10 lipca 1978, s. 5..

Wspomnienia Adama Bieszczanina dotyczące okresu II wojny światowej zostały zamieszczone w napisanych przez niego książkach: Skalbmierz sierpień 1944, Dni walki, Godziny Grozy oraz Linia śmierci i wydane przez Wydawnictwo MON.

Od 1970 roku służył w wydziale attachatów wojskowych w Zarządzie II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. W latach 1970–1971 pełnił funkcję attaché wojskowego, morskiego i lotniczego przy Ambasadzie PRL w Algierze, a w latach 1972–1976 pełnił tę funkcję, w stopniu pułkownika, przy Ambasadzie PRL w Belgradzie. W ostatnim okresie służby wojskowej pracował w Wydawnictwie MON. W lipcu 1978 został pożegnany przez zastępcę szefa Głównego Zarządu Politycznego WP gen. bryg. Tadeusza Szaciło i przeniesiony w stan spoczynkuPożegnanie z bronią płk. mgr. Zygmunta Bieszczanina, "Żołnierz Wolności", nr 161, 10 lipca 1978, s. 5..

Był działaczem PZPR i ZBoWiD, wieloletnim członkiem władz tej organizacji, w maju 1985 wszedł w skład Prezydium Zarządu Głównego ZBoWiDWierni tradycjom walki o wolność i demokrację – wierni Polsce Ludowej /w/ „Trybuna Robotnicza”, nr 104, 6 maja 1985, s. 1–2.. Od 1978 był zastępcą Sekretarza Generalnego Światowej Federacji Uczestników Ruchu Oporu (FIR) z siedzibą w Wiedniu.

Rodzina Jego żoną była Halina Franciszka z domu Iwanowicz (ur. 24 października 1922, zm. 15 października 1996), miał z nią córkę Grażynę po mężu Starćević (ur. 25 marca 1949, zm. 31 stycznia 2015). Rodzina spoczywa na warszawskich Powązkach.

Upamiętnienie Na pomniku w Młodzawach umieszczono napis poświęcony Zygmuntowi Bieszczaninowi:

Publikacje Swoje wspomnienia wydane przez Wydawnictwo MON Zygmunt Bieszczanin opublikował w książkach: Skalbmierz sierpień 1944 Dni walki Godziny Grozy Linia śmierci

Odznaczenia Order Sztandaru Pracy I klasy - 1988Odznaczenia dla kombatantów, "Za Wolność i Lud", nr 44, 29 października 1988, s. 10. Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski - 1984Odznaczenie działacza FIR, "Żołnierz Wolności", nr 53, 2 marca 1984, s. 2. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Order Krzyża Grunwaldu III klasy – 31 sierpnia 1945A. Mazur, „Order Krzyża Grunwaldu”, s. 190. Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Srebrny Krzyż Zasługi – 10 października 1945 Krzyż Partyzancki Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Złota odznaka "Za zasługi dla ziemi krakowskiej" (1984)W trosce o patriotyczne wychowanie młodzieży, "Za Wolność i Lud", nr 48, 1 grudnia 1984, s. 11. i inne

Awanse podporucznik GL – 20 grudnia 1943 kapitan AL – 29 marca 1944 (z pominięciem stopnia porucznika) major MO – 1945 pułkownik LWP – po wojnie

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci Wojskowej Akademii Politycznej Kategoria:Attachés wojskowi PRL Kategoria:Członkowie ZBoWiD Kategoria:Dowódcy polskich oddziałów partyzanckich z okresu II wojny światowej Kategoria:Działacze polskiego podziemia 1939–1945 Kategoria:Działacze PZPR Kategoria:Funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Oficerowie Armii Ludowej Kategoria:Polscy autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:Pułkownicy ludowego Wojska Polskiego Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Żołnierze Gwardii Ludowej Kategoria:Urodzeni w 1923 Kategoria:Zmarli w 1998