Akt założenia i organizacji Biblioteki publicznej w Poznaniu – zabytek polskiego piśmiennictwa w formie zeszytu, stanowiący jeden z najcenniejszych zabytków w zbiorach Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, a dotyczący założenia i funkcjonowania tej instytucji. thumb|200px|Edward Raczyński – twórca Aktu Oryginał z 1829, przedłożony do akceptacji królowi Prus nie zachował się. Zniszczenia II wojny światowej przetrwała rękopiśmienna kopia z tego samego czasu o formacie 22,5 na 19 cm, podpisana przez Edwarda Raczyńskiego, z naniesionymi przezeń odręcznymi poprawkami. Wersja ostateczna składa się z 58 paragrafów, uporządkowanych w pięciu działach: Dział I (Założenie i uposażenie Biblioteki). Dotyczy powołania książnicy, źródeł jej finansowania, sposoby honorowania darczyńców, zasady korzystania, a także warunki, że na gmachu widnieć ma napis Biblioteka Raczyńskich, a zarząd posługiwać się będzie pieczęcią z herbem Raczyńskich. Dział II (Kuratoria czyli zwierzchność Biblioteki). Określał prawa oraz obowiązku zarządu instytucji. Dział III (Urzędnicy Biblioteki). Regulował funkcjonowanie pracowników książnicy: bibliotekarza, murgrabiego i klucznika (odźwiernego). Ustalał ich obowiązki, wysokość płac, prawo do nieodpłatnego zamieszkiwania na terenie gmachu. Stanowisko bibliotekarza ustalał jako dożywotnie. Dział IV (Porządek Bibliotece przepisany). Ustalał godziny otwarcia (od 17 do 20) oraz zasady udostępniania zbiorów (tylko i wyłącznie na miejscu). Dział V (Budżet Biblioteki). Opisywał szczegóły finansowania instytucji, zasady dokonywania zakupów książek (ma być dawane pierwszeństwo tym, które narodowość mieszkańców Wielkiego Księstwa Poznańskiego interesować mogą, a w ogólności moralnym, historycznym, technicznym, filologicznym przed książkami jedynie do zabawy służącymi i ulotnymi pismami). thumb|240px|Gmach Biblioteki Paragrafy końcowe dotyczą samego Raczyńskiego i jego rodziny, m.in. najmu mieszkania na pierwszym piętrze gmachu za cenę ustaloną z kuratorium.
Statut sporządzony w języku polskim i niemieckim został zatwierdzony 24 stycznia 1830 przez Fryderyka Wilhelma III. W toku funkcjonowania Biblioteki, wiele z zapisów zmieniano, co częstokroć kłóciło się z intencjami jego twórcy. Obecny statut jest już zupełnie inny, ale jego duch pokrywa się z założeniami RaczyńskiegoAgnieszka Baszko, Najważniejszy dla Biblioteki Raczyńskich dokument, w: Winieta - pismo Biblioteki Raczyńskich, 2(66)/2014, s.2-3, ISSN 1509-6343.
Przypisy
Kategoria:Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu
Kategoria:Utwory literackie z 1829