1 Batalion Saperów (1 bsap) – oddział saperów Polskich Sił Zbrojnych.
Historia batalionu 30 czerwca 1940 roku komendant Centrum Wyszkolenia Saperów, podpułkownik Ludwik Turulski na podstawie rozkazu szefa Sztabu Naczelnego Wodza z dnia 28 czerwca 1940 roku i polecenia szefa Saperów Sztabu Naczelnego Wodza zorganizował pod swoim dowództwem Batalion Saperów o składzie: dowództwo, sztab techniczny, kwatermistrzostwo, pluton dowodzenia, 1 kompania saperów a. 4 plutony, 2 kompania saperów a. 3 plutony. Jednostka została utworzona w obozie biwakowym na polach wyścigów konnych Haydock Park Racecourse w miejscowości Haydock. W składzie 1 kompanii były cztery plutony saperów, a w 2 kompanii – trzy plutony. Każdy z siedmiu plutonów saperów liczył 52 żołnierzy, w tym: 3 oficerów, 12 podoficerów i 37 saperów. Pierwsza kompania saperów powstała z połączenia 1 i 2 kompanii 3 Batalionu Saperów oraz plutonu podoficerskiego kompanii szkolnej, z którego został utworzony IV pluton. Druga kompania saperów powstała z połączenia kompanii specjalnej kapitana Michała Proźwickiego i kompanii zapasowej kapitana Mazurka. Żołnierze byli uzbrojeni w broń francuską, z którą przybyli do Wielkiej Brytanii.
1 lipca 1940 roku podpułkownik Turulski wydał rozkaz dzienny nr 1. Tego dnia do batalionu zostało przydzielonych trzech żandarmów: plutonowy Karol Jarosiński, kapral Władysław Huk i kapral Zbigniew Bocian. 2 lipca batalion został przewieziony koleją do miejscowości Crawford, gdzie przystąpił do urządzenia obozu namiotowego. 20 lipca batalion został przewieziony koleją do miejscowości Johnstone w zachodniej Szkocji. 25 lipca batalion rozpoczął prace przy umocnieniu rejonu przemysłowego Paisley. 29 lipca podpułkownik Turulski został mianowany komendantem garnizonu Johnstone. 3 sierpnia batalion otrzymał adres pocztowy „G.P.O. Glasgow Polish Camp Nr.XV”. 6 sierpnia kompanie pracowały na lotnisku Abbotsinch. Tego dnia żołnierze otrzymali nowe angielskie umundurowanie. 15 sierpnia, w trakcie obchodów Święta Żołnierza, siedemdziesięciu ośmiu żołnierzy batalionu złożyło przysięgę. Następnego dnia baon został przewieziony pociągiem osobowym do miejscowości Lossiemouth. Dowództwo baonu zostało zakwaterowane w Hotelu Stottfield, 2 kompania na kwaterach stałych na rynku Lossiemouth, natomiast 2 kompania biwakowała pod namiotami w lesie koło miejscowości Eastev Oakenhead.
Dowódca Obozów i Oddziałów Wojska Polskiego w Szkocji, generał brygady doktor Marian Kukiel rozkazem dziennym nr 50 z dnia 14 sierpnia 1940 roku ustalił nazwę Baonu Saperów na „Batalion Saperów Korpusu”. 18 sierpnia 1940 roku podpułkownik Turulski, w związku z wyznaczeniem na stanowisko szefa Saperów w Sztabie Naczelnego Wodza, przekazał obowiązki dowódcy batalionu podpułkownikowi dyplomowanemu Władysławowi Weryho. 27 sierpnia 1940 roku do Lossiemouth przybył posterunek żandarmerii w składzie czterech żandarmów pod dowództwem wachmistrza Józefa Pawlaka. 28 sierpnia 1940 roku podpułkownik dyplomowany Weryho, w związku z przeniesieniem do Sztabu Naczelnego Wodza, przekazał obowiązki dowódcy batalionu majorowi Edwardowi Bałtusis.
4 września 1940 roku kapitan saperów Emil Tokar zastąpił kapitana Czesława Chojnackiego na stanowisku oficera placu w Lossiemouth. 8 września 1940 roku o godz. 23.30 dowódca brytyjskiej 154 Brygady Piechoty zarządził alarm i pogotowie bojowe na godzinę 04.00 następnego dnia. Zarządzenia zostały wykonane. Tego dnia 1. kompania liczyła 12 oficerów i 200 saperów, natomiast 2. kompania 9 oficerów i 175 saperów. Obie kompanie posiadały łącznie siedem francuskich ręcznych karabinów maszynowych i tylko 600 naboi do tej broni. Batalion nie posiadał taboru. W czasie pogotowia batalion został podporządkowany dowódcy 10 Batalionu Górali z Argyll i Sutherland (). 9 września o godz. 14.30 pogotowie bojowe zostało odwołane. 14 września batalion otrzymał jeden samochód ciężarowy marki Commer o ładowności 1,5 t i dwa furgony tej samej marki o ładowności 0,75 t oraz trzy motocykle BSA. Rozkazem L.dz. 615/O.I.Org.40 z Naczelnego Wodza 13 września 1940 roku Dowództwo Obozów i Oddziałów Wojska Polskiego w Szkocji zostało przemianowane na Dowództwo Okręgu Wojskowego w Szkocji. 20 września Batalion Saperów Korpusu został przemianowany na 1 Batalion SaperówKronika (...) za rok 1940, s. 44-47..
25 września dwunastu oficerów batalionu zostało przeniesionych do Centralnego Obozu Wyszkolenia w Crawford. W czasie pobytu w Lossiemouth żołnierze batalionu ustawili na plaży 165 drewnianych słupów zabetonowanych w beczkach i 391 betonowych bloków przeciwczołgowych oraz maskowali schrony i wkopali wokół miejscowości Elgin 6397 słupów drewnianych, będących elementem obrony przeciwdesantowej. 26 września batalion został przetransportowany koleją do miejscowości , z której pomaszerował 3 kilometry na północny wschód do lasu . Tego dnia baon liczył 523 żołnierzy, w tym 49 oficerów, 192 podoficerów i 282 saperów. Następnego dnia żołnierze rozpoczęli składać 88. domów, w których mieli kwaterować. Baon został podporządkowany dowódcy brytyjskiego batalionu, podpułkownikowi Richardsonowi. Zadaniem baonu było zwalczanie nieprzyjacielskich oddziałów desantowych w rejonie lasów Tentsmuir. 1 października rozpoczął się kurs kierowców samochodowych i motocyklowych. Następnego dnia do batalionu została przydzielona pod względem gospodarczym 1 Kompania Saperów 1 Brygady Strzelców majora Józefa Hempla, która przybyła do miejscowości Tayport. 8 października baon otrzymał sześć kolejnych motocykli BSA oraz trzy furgony marki . 9 października żołnierze otrzymali brytyjskie Mark 1Kronika (...) za rok 1940, s. 48-58..
Batalion, po sformowaniu, przeszedł na półwysep Fife na odcinek 1 Brygady i przystąpił do prac fortyfikacyjnych. Każda z kompanii liczyła 8 do 10 oficerów i około 120 szeregowych. Batalion kwaterował pod namiotami i dopiero w początkach listopada przeszedł na kwatery stałe: dowództwo i 1 kompania do Dundee, 2 kompania do Tayport. Na wiosnę 1941 r. 1 kompania została skierowana na odcinek obronny 24 Pułku Ułanów do rejonu Arbroath do wykonania umocnień. Po zakończeniu tych prac, kompania przeszła do obozu Buddon Camp, dokąd również została skierowana i 2 kompania. Obóz Buddon Camp był położony 1,5 mili na północ od Monifieth, obok linii kolejowej łączącej Dundee z Arbroath. W obozie żołnierze byli zakwaterowani częściowo w barakach drewnianych, obitych papą lub blachą, a częściowo w barakach blaszanych typu Nissen hut.
Obie kompanie, niezależnie od dozoru i uzupełnienia umocnień, rozpoczęły okres szkolenia. W listopadzie 1941 r. 1 kompania została przemianowana na 11 kompanię saperów, a 2 kompania na 11 kompanię parkową saperów. Z Buddon Camp batalion został przesunięty do Guliane, a następnie do DalkeithAdam Szugajew, Saperzy w służbie Polsce, str. 355.
Organizacja batalionu Dowództwo 1 Batalionu Saperów 1 Kompania Saperów (przemianowana w XI. 1941 na 11 kompanie saperów) 2 Kompania Saperów (przemianowana w XI. 1941 na 11 kompanie parkową saperów)
Obsada 1 batalionu saperów Dowódcy batalionu: ppłk Ludwik Turulski (30 VI 1940 – 18 VIII 1940) ppłk dypl. Władysław Weryho (19 – 28 VIII 1940) mjr Edward Bałtusis (od 29 VIII 1940)
Zastępcy dowódcy batalionu: mjr Edward Bałtusis (30 VI – 29 VIII 1940) mjr Jan Nepomucen Gustowski (od 26 X 1940)
Kapelani batalionu: dziekan ks. Marian Godlewski (od 8 VII 1940) kapelan rez. ks. Wiktor Hupa (16 IX – 3 XI 1940 → Dywizjon Artylerii Ciężkiej Korpusu) kapelan ks. Franciszek Lorenc (od 3 XI 1940)
Sztab I adiutant – por. rez. Zygmunt Nowara II adiutant – por. Teodor Cetys oficer tłumacz – ppor. Koziełł-Poklewski Witold szef kancelarii – chor. Kullberda Stanisław maszynista – plut. Bunio Antoni kreślarz – kpr. pdchr. Rzeczycki Mieczysław kreślarz – sap. z cenzusem Meyer Wojciech dowódca patrolu sanitarnego – kpr. Hasy Jerzy sanitariusz – sap. z cenzusem Herszenhorn Borys goniec – sap. Adamski Bronisław, sap. Czepiel Józef pocztowy oficerów – sap. Gadyk Jan, pocztowy oficerów – sap. Dulowski Stanisław, pocztowy oficerów – sap. Gwóźdź Alojzy, Pocztowy oficerów – sap. Górski Józef kierowca samochodu – kpr. Cisłowski Tadeusz, kierowca samochodu – sap. Zaniewski Zygmunt, kierowca samochodu – sap. Opala Władysław, kierowca samochodu – kpr. Muszka Czesław, kierowca samochodu – kpr. Jaroszek Józef
Kwatermistrzostwo kwatermistrz – mjr Mieczysław Szymanowski II (do 25 IX 1940 → Centralny Obóz Wyszkolenia w Crawford) kwatermistrz – kpt. Adam Kasperski (cz.p.o. 25 IX – 8 X 1940) kwatermistrz – kpt. Stanisław Doroszewski (od 8 X 1940) oficer administracji materiałowej – kpt. Adam Kasperski (do 19 X 1940) oficer administracji materiałowej – por. Marcin Eugeniusz Sulikowski (od 19 X 1940) oficer żywnościowy – kpt. Czesław Chojnacki oficer płatnik – ppor. inż. Józef Budziakowski (do 23 X 1941) oficer płatnik – kpt. int. Witold Maciejowski (od 23 X 1941) oficer tłumacz – ppor. Stanisław Stępniewski kpt. inż. Edmund Wajdowicz maszynista – kpr. Andrzej Dubis podoficer kwaterunkowy – chor. Pierscianowski Julian podoficer rusznikarz – starszy majster wojskowy Świt Kazimierz podoficer żywnościowy – asp. pdchor. Gliksman Józef podoficer żywnościowy – kpr. Szymborski Kazimierz podoficer rachunkowy – kpr. Staszewski Antoni podoficer ewidencji personalnej – st. sierż. Kotus Antoni sierżant szef plutonu dowodzenia – st. sierż. Spychała Józef pisarz – kpr. Jaworski Stanisław trębacz – st. sap. Gadomski Józef pocztowy oficerów – sap. Wawrzynek Józef pocztowy oficerów – sap. Miastkowski Piotr Pocztowy oficerów – sap. Strumiło Antoni Pocztowy oficerów – sap. Kliś Andrzej
Sztab Techniczny szef sztabu technicznego – mjr Stanisław Śliwiński zastępca szefa sztabu technicznego – kpt. Antoni Witkowski Oficer terenoznawstwa – mjr. Gawkowski Stanisław Oficer materiałowy – kpt. Zielonka Józef lekarz batalionu – por. lek. dr Stefan Kreicarek (do 26 IX 1941 → staż w Szpitalu Wojennym Nr 1) Podoficer kreślarz – plut. Plich Aleksander Podoficer kreślarz – kpr. Ryrak Izydor
1 Kompania Saperów dowódca kompanii – kpt. inż. Edmund Wajdowicz (do 23 X 1940 → Dowódca Saperów 1 Brygady Strzelców, oficer Grupy Fortyfikacyjnej) dowódca kompanii – kpt. Władysław Pogorzelski (od 23 X 1940) dowódca kompanii – kpt. inż. Wiktor Neklaws oficer techniczny i zastępca dowódcy – kpt. Sarosiek Edward Tłumacz – asp. pdchor.Centnerszwer Jakób Lekarz kompanii – plut. podchor. Łąski Stefan Dowódca 1 plutonu – por.Kozłowski Edward oficer – por. Kozieradzki Marian oficer – ppor. Komandor Alfons Dowódca 2 plutonu – por. Grodzki Stanisław oficer – por. Frączek Władysław oficer – ppor Jurewicz Eugeniusz Dowódca 3 plutonu – por. Honcel Piotr oficer – por. Hickiewicz Tadeusz oficer – ppor. Szymkiewicz Wiktor Dowódca 4 plutonu – por. Gajewski Seweryn oficer – por. Kajkowski Aleksander oficer – ppor. Sala Tadeusz
2 Kompania Saperów dowódca kompanii – kpt. sap. Michał Proźwicki (do 25 IX 1940 → 3 BKS) dowódca kompanii – kpt. dypl. Ryszard Małaszkiewicz (25 IX 1940 – 22 IX 1941 → 7 BKS) oficer techniczny i zastępca dowódcy – kpt. Maksymilian Kruczała Lekarz kompanii – sierż. podchor. Kraszewski Tadeusz Dowódca 1 plutonu – por. Witkowski Michał oficer – ppor. Karwiński Zbigniew oficer – ppor. Nadolski Leon Dowódca 2 plutonu – ppor. Bożałek Stanisław oficer – ppor. Szwed Stefan oficer – ppor. Andrzejewski Edmund Dowódca 3 plutonu – ppor. Jezierski Stanisław oficer – ppor. Kotorowicz Stanisław oficer – ppor. Juszkiewicz Zygmunt
Pluton dowodzenia dowódca plutonu – por. rez. Zygmunt Nowara (od 2 VII 1940) plut. zaw. żandarmerii Jarosiński Karol kpr. zaw. żandarmerii Huk Władysław kpr. zaw. żandarmerii Bocian Zbigniew
Oznaki saperów 75px|right Żołnierze 1 Batalionu Saperów nosili na obu rękawach kurtek battle dress i płaszczy odznakę przynależności państwowej w formie naszywki „POLAND”, a na kołnierzach czarne patki z czerwonymi wypustkami.
Przypisy
Bibliografia