Trybunał inkwizycji w Conegliano – sąd inkwizycyjny dla diecezji Ceneda, mający swą siedzibę w Conegliano w Republice Weneckiej. Istniał w latach 1561–1806 i był częścią struktur inkwizycji rzymskiej.
Historia Diecezja Ceneda w średniowieczu podlegała franciszkańskim inkwizytorom Marchii Trewizańskiej. Konwent franciszkański w leżącej na jej obszarze miejscowości Conegliano był siedzibą jednego z głównych wikariatów inkwizycyjnych na terenie tej prowincji inkwizytorskiej, która w XV wieku niemal w całości znalazła się w granicach Republiki WeneckiejDel Col, s. 94-95; Ribetti, s. 646..
Odrębny trybunał dla diecezji Ceneda powstał dopiero w roku 1561, a więc w okresie reformacji. Pierwszym inkwizytorem Cenedy był prawdopodobnie dominikanin Marco Bassani. Po nim nastąpili kolejno franciszkanin Daniele Sbarrato i dominikanin Eusebio Silvani, aż w końcu, w 1584 trybunał ten na stałe przeszedł w ręce franciszkanów konwentualnychGiovanna Paolin, Una coabitazione difficile. Alcune note sui rapporti tra commissari domenicani e inquisitori veneti nelle diocesi venete, [w:] C. Longo (red.), Praedicatores, Inquisitores – III: I domenicani e l’inquisizione romana, Rzym 2008, s. 357; Ribetti, s. 646..
Najbardziej znanym epizodem z dziejów inkwizycji w Conegliano jest proces o herezję przeciwko artyście Riccardo Perucolo w latach 1567–1568, zakończony jego skazaniem na śmierć i spaleniem. Wyrok na niego wydał franciszkański inkwizytor Daniele Sbarrato; Riccardo Perucolo: al rogo quell'artista..
Pod koniec XVIII wieku działalność inkwizycji niemal zamarła. W 1795 trybunał w Conegliano odnotował zaledwie cztery denuncjacje (w tym jedną autodenuncjację), z których żadna nie stała się podstawą do wszczęcia procesuVeronese, s. 335..
W wyniku inwazji rewolucyjnej Francji na północne Włochy oraz wspieranych przez nią rewolt w 1797 Republika Wenecka przestała istnieć, a po pokoju w Campo Formio (17 października 1797) jej terytorium podzielony między profrancuską Republikę Cisalpińską a Austrię. Conegliano znalazło się po stronie austriackiej, która w przeciwieństwie do republikanów tolerowała obecność trybunałów inkwizycyjnych. Mimo to, działalność trybunału w Conegliano nie trwała już długo. W 1801 zmarł inkwizytor Francesco Mimiola i nie ma danych o mianowaniu jego następcy, a w 1805 Conegliano zostało zajęte przez Francuzów i włączone do utworzonego przez nich Królestwa Włoch. Dekretem z dnia 28 lipca 1806 Napoleon I Bonaparte rozwiązał franciszkański konwent w Conegliano, kładąc tym samym kres dziejom miejscowego trybunału inkwizycyjnegoArchivio Sartori, II (1986), s. 602; Veronese, s. 338; Del Col, s. 735-736; Bollettino delle leggi del Regno d'Italia. Parte 2. Dal 1 maggio al 31 agosto 1806; coll'aggiunta dei decreti pubblicati negli Stati Veneti avanti la loro unione al Regno. N. 11 al N. 28. Mediolan: Reale Stamperia, 1806, s. 809-812..
Organizacja Siedziba trybunału od 1584 znajdowała się we franciszkańskim konwencie S. Francesco w Conegliano. Trybunał ten był jednym z najmniejszych i najsłabiej uposażonych trybunałów inkwizycji rzymskiej. Podlegała mu jedynie niewielka obszarowo i ludnościowo diecezja Ceneda. Inkwizytor, tytułowany zazwyczaj jako „inkwizytor generalny diecezji Ceneda”, miał tylko trzech zastępców (wikariuszy) i nie podlegały mu żadne wikariaty rejonoweDel Col, s. 704..
Archiwum Oryginalne archiwum trybunału w Conegliano nie zachowało się. Jednakże w archiwum diecezjalnym w Vittorio Veneto przechowywane są akta dziewięciu procesów inkwizycyjnych prowadzonych przez ten trybunał. Jeden z nich miał miejsce w 1596, a pozostałe w pierwszej połowie XVIII wiekuDanilo RIPONTI: LA CACCIA ALLE STREGHE NEL VENETO DEL SEICENTO DOGMI E RITI NEL PROCESSO PER STREGONERIA.. Z korespondencji inkwizytora Francesco Mimioli z rzymską Kongregacją Świętego Oficjum w Rzymie wynika, że w 1795 inkwizytor ten rozgrzeszył jedną osobę, która sama zgłosiła się, by przyznać się do poglądów heretyckich, a nadto zarejestrował trzy denuncjacje, ale nie wszczął na ich podstawie procesów. Jedyną udokumentowaną egzekucją, jaka odbyła się w Conegliano z wyroku tutejszego trybunału, była egzekucja Riccardo Perucolo 22 lutego 1568.
Inkwizytorzy Conegliano (1561–1806) Lista inkwizytorów Conegliano została sporządzona w 1710 przez franciszkańskiego historyka Ribettiego. Z oczywistych względów, ostatnim inkwizytorem na tej liście jest mianowany w 1706 Giovanni Pellegrino Galassi da Bologna. Z pomocą innych źródeł da się tę listę uzupełnić aż do początku XIX wieku, jednak nie zawsze z precyzyjnymi datami.
Marco Bassani da Verona OP (1561–?)Ribetti, s. 646. Daniele Sbarrato OFMConv (1565?–1574)Ribetti, s. 646, błędnie oznaczył datę objęcia funkcji przez Daniele Sbarrato na rok 1569. W rzeczywistości był on inkwizytorem już w 1567, gdy wszczął proces przeciwko Riccardo Perucolo, zob. . Eusebio Silvani OP (1574–1584) Bonaventura Manento da Gabbiano OFMConv (1584–1609) Agostino Oddi da Fossombrone OFMConv (1609–1620) Giovanni Battista Chiodini da Monte Mellone OFMConv (1620–1621) Niccolò Picinini d'Apiro OFMConv (1621–1638) Ambrogio Romani da Mondaino OFMConv (1638–1661) Carlo Antonio Bellagranda da Ferrara OFMConv (1661–1663) Francesco Colli da Bologna OFMConv (1663–1671) Francesco Cincignano da Viterbo OFMConv (1671–1677) Domenico Mengacci da Bagnocavallo OFMConv (1677–1679) Giovanni Paolo Giulianetti da Firenze OFMConv (1679–1692) Francesco Maria Lucedi da Montalto OFMConv (1692–1702) Giovanni Antonio Angeli da Bologna OFMConv (1702–1704) Lucio Agostino Cecchini da Bologna OFMConv (1704–1705) Giovanni Pellegrino Galassi da Bologna OFMConv (1706-1724) Antonio Maria Piazzola da Venezia OFMConv (1725–1727)Archivio Sartori, III (1988), s. 1291. Costantino Passaglia di Rimini OFMConv (1727–1732)Archivio Sartori, III (1988), s. 1318. Francesco Tunnini OFMConv (1733–1738)Veronese, s. 184; Vanni Bramanti, Benedetto Varchi, 1503-1565: atti del convegno, Firenze, 16-17 dicembre 2003, s. 146; Archivio Sartori, III (1988), s. 1297, 1320. Francesco Antonio Mantoa da Vicenza OFMConv (1738–1739)Archivio Sartori, III (1988), s. 1323. Giovanni Battista Rossi OFMConv (1739–1749)zob. Archivio Sartori, II (1986), s. 599. Stefano Giacomazzi OFMConv (1749–1775)Veronese, s. 153-154; Archivio Sartori, III (1988), s. 508, 1299. Francesco Ponte da Polcenigo OFMConv (1775–1788)zob. Veronese, s. 152. Francesco Antonio Mimiola OFMConv (1788–1801)Veronese, s. 335; Archivio Sartori, II (1986), s. 602. Wakat [?] (1801–1806)
Przypisy
Bibliografia
Fabiana Veronese, «Terra di nessuno». Misto foro e conflitti tra Inquisizione e magistrature secolari nella Repubblica di Venezia (XVIII sec.), Dysertacja doktorska, Università Ca’Foscari Venezia 2010.
Conegliano Kategoria:Conegliano