Henryk Ułaszyn (ur. 19 stycznia 1874 w Łychaczysze, zm. 23 maja 1956 w Łodzi) – językoznawca, slawista, profesor uniwersytetu we Lwowie, Poznaniu i Łodzi, działacz społeczny i oświatowy.
Życiorys Rodzina i wykształcenie Był synem ziemianina Władysława i Marii z domu Turowskiej. Żonaty był (od 1922) z Wandą Wolff (1897–1979) i miał z nią córkę Izabelę (1927–1995). Z żoną rozwiódł się w 1929.M. Skarżyński, O prof. Henryku Ułaszynie (w 50. rocznicę śmierci), „LingVaria”, 1, 2006, nr 2, s. 71. Jego wnukami są Magdalena Kwilecka i Michał Kwilecki. W latach 20. przeszedł na kalwinizm.
Uczył się w gimnazjum w Humaniu, Warszawie i Odessie, gdzie zdał maturę w 1895. Następnie w latach 1895–1897 studiował na Uniwersytecie KijowskimHistorię kultury, językoznawstwo słowiańskie i indoeuropejskie, języki klasyczne, w latach 1897–1901 w Krakowie, w latach 1898–1899 na Uniwersytecie wiedeńskim i w latach 1901–1903 na Uniwersytecie Lipskim i na którym to w 1904 na podstawie pracy o dyspalatalizacjach polskich uzyskał doktorat.
Kariera naukowa Głównie przebywał do 1914 jako uczony prywatny w Lipsku lub pod Kijowem we własnym majątku, a następnie w Humaniu. Na Polskich Kursach Uniwersyteckich w Kijowie wykładał od 1917 językoznawstwo. Do marca 1919 był wykładowcą w Polskim Kolegium Uniwersyteckim w Kijowie, z którego odszedł w wyniku konfliktu dotyczącego wykładów teorii harcerstwa, które wykładał w języku polskim Stanisław Sedlaczek (Ułaszyn był przeciwny temu).
Został redaktorem powołanego w 1917 w Kijowie pisma „Gazeta Narodowa” (wraz z nim m.in. redaktor naczelny Zenon Pietkiewicz, Karol Waligórski).
W 1919 na Uniwersytecie Lwowskim mianowany profesorem zwyczajnym języka polskiego, gdzie wykładał do września 1921. W latach 1921–1939 jako profesor zwyczajny kierował seminarium slawistycznym na Uniwersytecie PoznańskimM. Skarżyński, O prof. Henryku Ułaszynie (w 50. rocznicę śmierci), „LingVaria”, 1, 2006, nr 2, s. 70.. W 1922 otrzymał tytuł profesora zwyczajnego filologii słowiańskiejM. Skarżyński, Poznańskie lata Henryka Ułaszyna, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” 2012, t. 19 (39), z. 1, s. 203.. W jego działalności naukowej, dydaktycznej, publicystycznej i społecznej był to okres szczególnie ważny. Był założycielem ruchliwego Koła Slawistycznego studentów Uniwersytetu Poznańskiego oraz Towarzystwa Słowiańskiego, którego był przewodniczącym. Był od 1907 członkiem Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, a także Instytutu Zachodnio-Słowiańskiego. Będąc członkiem Polskiego Związku Myśli Wolnej występował aktywnie przeciwko klerykalizmowi, objawom faszyzmu i antysemityzmu, a od 1934 jako członek Zarządu Okręgu Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych domagał się laicyzacji nauczania i reformy szkolnictwa.
Przyjaźnił się z lekarzem psychiatrą i filozofem medycyny Kazimierzem Filipem Wizem.
II wojna światowa i lata powojenne W grudniu 1939 został internowany, podobnie jak wielu innych poznańskich uczonych, w obozie na Głównej i wywieziony do Ostrowca Świętokrzyskiego, a później przebywał w Warszawie. W 1945 na Uniwersytecie Łódzkim został profesorem filologii słowiańskiejE. Umińska-Tytoń, Z przeszłości polonistycznego językoznawstwa w Uniwersytecie Łódzkim, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica”, 38, 1999, s. 105.. Jednak pogarszający się stan zdrowia utrudniał mu systematyczną pracę. Zmarł w Łodzi 23 maja 1956.
Bibliografia jego publikacjiZestawiona przez niego za lata 1898–1954, zob. Bibliografia prac, artykułów i notatek Henryka Ułaszyna opublikowanych w latach 1898–1954, „Rozprawy Komisji Językowej ŁTN”, 1955, t. 2, s. 13–50. obejmuje ponad 1000 pozycji, różnorodnych tematycznie i gatunkowoRozprawy, artykuły, podręczniki, jak Język staro-cerkiewno-słowiański, 1928 – recenzje, polemiki. Ich tematyka językoznawcza prezentuje fonetykę, słowotwórstwo, słownictwo, języki pisarzy i specjalne, niejęzykoznawcza dotyczy bibliografii, etnografii, archeologii i inne. Specjalną pozycję zajmuje popularyzacyjne poradnictwo językowe.
Został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1950).
Został pochowany na Cmentarzu Ewangelicko-Reformowanym przy ul. Żytniej w Warszawie (kwatera K1-2-38)śp. Henryk Ułaszyn.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Lipsku Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Kijowskiego Świętego Włodzimierza Kategoria:Członkowie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk Kategoria:Członkowie Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych Kategoria:Ludzie związani z kalwinizmem w Polsce Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie Kategoria:Polscy działacze oświatowi Kategoria:Polscy językoznawcy Kategoria:Urodzeni w 1874 Kategoria:Nauczyciele akademiccy kijowskich uczelni Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Łódzkiego Kategoria:Zmarli w 1956