Trybunał inkwizycji w Mantui – sąd inkwizycyjny, mający swą siedzibę w Mantui, stolicy księstwa (do 1530 markizatu) mantuańskiego. Istniał w latach 1485–1782, był kierowany przez dominikanów i od połowy XVI wieku należał do struktur inkwizycji rzymskiej.

Historia Trybunał inkwizycyjny w Mantui został utworzony przez generała zakonu dominikanów Bartolomeo Commazio 16 maja 1485. Wcześniej markizat Mantui podlegał jurysdykcji dominikańskich inkwizytorów Bolonii. Pierwszym inkwizytorem Mantui był Ambrogio di Germania, którego w 1490 zastąpił Domenico Pirri da Gargnano. Markiz Mantui, Franciszek II Gonzaga, w 1486 i 1492 wydał zarządzenia zobowiązujące świeckich urzędników do wspierania inkwizytorów w walce z herezjąTavuzzi, s. 198..

Zachowały się wzmianki o aktywności pierwszych inkwizytorów mantuańskich, w szczególności Domenico Pirriego, który był gorliwym prześladowcą osób podejrzanych o czary. W latach 1505–1508 Pirri i jego wikariusze prowadzili postępowania przeciwko co najmniej pięciu osobom podejrzanym o czary. Trzy z nich zostały spalone na stosie, w jednym przypadku postępowanie dotyczyło zmarłej osoby i zakończyło się ekshumacją jej zwłok, a w jednym przypadku na oskarżoną, która dobrowolnie zadenuncjowała się jako czarownica, nałożono pokutę. W postępowaniach tych Pirri uzyskał pełne wsparcie od markiza Franciszka II, jednak kiedy podjął próbę aresztowania jednego ze współpracowników markiza jako heretyka, został zmuszony do odstąpienia od oskarżeniaTavuzzi, s. 198-199.

Po utworzeniu w 1542 Kongregacji Rzymskiej i Powszechnej Inkwizycji przez papieża Pawła III zaczęła ona stopniowo przejmować kontrolę nad działalnością trybunałów inkwizycyjnych we Włoszech. W 1566 papież Pius V nadał inkwizytorom mantuańskim stałą pensję z dochodów diecezji, a rok później Kongregacja przejęła prawo nominacji inkwizytorskich w Mantui. Pierwszym inkwizytorem mianowanym przez Kongregację był Camillo Campeggio w 1567, który już rok później został biskupem Sutri e Nepi, a zastąpił go inny dominikanin Benedetto Erba. W latach 1568–1570 w Mantui odbyło się osiem uroczystości auto da fe, na których skazano łącznie 41 osób, z czego cztery stracono a osiem innych potępiono zaocznie. Represje te w zasadzie wyeliminowały wpływy reformacji w Mantui. Jednocześnie dalej trwały procesy o czary. Pomimo instrukcji Kongregacji Świętego Oficjum, reprezentujących dość sceptyczne nastawienie do kwestii czarów, w Mantui jeszcze w latach 1595–1600 spalono trzy domniemane czarownice. W pierwszej połowie XVII wieku inkwizycja mantuańska była zaangażowana w represje wobec lokalnej społeczności żydowskiejDel Col, s. 429-430, 581..

W 1708 dynastia Gonzaga wygasła i w rezultacie księstwo mantuańskie przeszło pod władzę Habsburgów austriackich. W 1769 rząd austriacki odebrał inkwizycji mantuańskiej uprawnienia w zakresie cenzury publikacji. W kwietniu 1782 cesarz Józef II Habsburg definitywnie zniósł trybunał inkwizycyjny w Mantui, a kilka miesięcy później na jego rozkaz spalono archiwum tego trybunałuBerzaghi, s. 1-2..

Organizacja Siedziba trybunału znajdowała się w dominikańskim konwencie S. Domenico w Mantui. Inkwizytorem był zawsze dominikanin z prowincji zakonnej Obojga Lombardii. Miał on do pomocy licznych wikariuszy oraz świeckie Bractwo Świętego Krzyża, udzielające wsparcia materialnego inkwizytorowi. W wewnętrznej hierarchii zakonu dominikańskiego trybunał w Mantui zaliczany był do trybunałów drugiej (pośredniej) klasy.

Inkwizytorzy Mantui (1485–1782) Ambrogio di Germania OP (1485–1490)Tavuzzi, s. 213-252. Domenico Pirri da Gargnano OP (1490–1524) Ludovico Marini da Genova OP (1524–1528)Siège inquisitorial de Mantova Gianbattista da Milano OP (1529–1531) Girolamo Armellini da Faenza OP (1531–1540) Tommaso da Seiano OP (1540–1544) Reginaldo Nerli OP (1544–1545)Paul V. Murphy: Ruling Peacefully: Cardinal Ercole Gonzaga and Patrician Reform in Sixteenth-Century Italy, CUA Press, 2007, s. 106; Massimo Zaggia, Lucia Onesino: Idee di Riforma Religiosa nella Mantova dei Gonzaga Il cardinale Ercole Gonzaga, la nobildonna Giulia Gonzaga, don Benedetto Fontanini e i processi del 1567-1568, Mantua 2005, s. 48 Ambrogio Aldegati OP (1545–1567)Paul V. Murphy: Ruling Peacefully: Cardinal Ercole Gonzaga and Patrician Reform in Sixteenth-Century Italy, CUA Press, 2007, s. 150. Camillo Campeggi OP (1567–1568), jednocześnie inkwizytor Ferrary Benedetto Erba da Mantova OP (1568–1570) Andrea Alchero da Maderno OP (1570–1572) Giovanni Battista Chiavenna da Milano OP (1572–1573) Giovanni Battista Borgo da Bologna OP (1573–1577) Giacomo Festino OP (1577–1578) Giulio Doffi da Firenze OP (1578–1583) Domenico Istriani da Pesaro OP (1583–1597) Giovanni Domenico Vignucci da Ravenna OP (1597–1600) Girolamo Capredoni da Soncino OP (1600–1604) Giovanni Paolo Nazario OP (1604–1606) Serafino Secchi OP (1606–1608) Eliseo Masini OP (1608–1609) Girolamo de Medici OP (1609–1620) Deodato Seghizzi da Lodi OP (1620–1631) Ambrogio Ruggeri da Taggia OP (1631–1634) Pietro Martire Ricciardi da Acquanera OP (1634–1640) Camillo Campeggi da Pavia OP (1640–1643) Agostino Cermelli da Alessandria OP (1643–1645) Angelo Maria da Pesaro OP (1645–1649) Vincenzo Maria Cimarelli OP (1649–1652) Giulio Mercori da Cremona OP (1652–1662) Tommaso Pusterla da Milano OP (1662–1664) Giacinto Maria Granara da Genova OP (1664–1667) Giovanni Tommaso Pozzobonelli OP (1667–1671) Giovanni Battista Righi OP (1671–1675) Bassano Gallicioli da Brescia OP (1675–1692) Aurelio Torri da Ripalta OP (1692–1693) Giordano Vignali da Bologna OP (1693–1701) Cesare Agosti da Cortemaggiore OP (1701–1708) Giuseppe Maria Berti da Dulcedo OP (1708–1709) Angelo Michele Navone OP (1709–1711) Giacinto Pio Tabaglio da Piacenza OP (1711–1714) Ermete Giacinto Visconti da Milano OP (1714–1725) Giovanni Filippo Monti da Fermo OP (1725–1735?) Domenico Maria Bellotti OP (1735–1739), s. 223. Tommaso Maria de Angelis da Jesi OP (1739)Berzaghi, s. 1. Pietro Martire Cassio OP (1739–1754) Alessandro Origoni OP (1754–1765)Berzaghi, s. 2. Alberto Mugiasca da Como OP (1765–1782)

Przypisy

Bibliografia Alessio Berzaghi: Sentenze dell’Inquisizione mantovana nella prima età moderna

Kategoria:Mantua Mantua