thumb|„Dywan Pazyryk” w zbiorach Ermitażu Dywan Pazyryk – najstarszy znany zachowany dywan na świecie, prawdopodobnie wytworzony na terenach pozostających pod wpływem starożytnej Persji w III wieku p.n.e. Znajduje się w Państwowym Muzeum Ermitażu w Sankt Petersburgu w Rosji.
Historia Dywan został znaleziony pod koniec lat 40. XX w. podczas prac archeologicznych, prowadzonych przez rosyjskich naukowców pod kierunkiem Siergieja Rudenki (1885–1969) w jednym z kurhanów scytyjskich w dolinie Pazyryk w Ałtaju – stąd jego nazwa „dywan Pazyryk”.
Czynnikiem konserwującym, pozwalającym zachować dywan w dobrym stanie było wytworzenie się wiecznej zmarzliny pod nasypami kurhanów. Zmarzlina uchroniła również częściowo kurhany przed doszczętnym rabunkiem – groby zostały obrabowane jeszcze w starożytności. W celu wydobycia przedmiotów zgromadzonych w kurhanach, archeolodzy polewali komory wiadrami gorącej wody, by roztopić lód. W grobowcach odkryto także zmumifikowane zwłoki ludzkie ze skórą pokrytą tatuażami, szkielety koni z bogatymi uprzężami, zawierającymi wędzidła, uździenice, czapraki, napierśniki i najstarsze znane siodła, odzież z kolorowymi aplikacjami, wojłokowe i wełniane kobierce, tkaniny, instrumenty muzyczne (harfa, tamburyny), zwierciadła, naczynia, a także sprzęty domowe.
Opis thumb|upright=0.7|left|„Dywan Pazyryk” – detal Wełniany dywan ma wymiary 183 × 198 cm, jego gęstość tkania wynosi ok. 3600 węzłów typu giordi na decymetr kwadratowy, a grubość włosia – 2 mm.
Analiza wzoru wskazuje na pochodzenie dywanu z terenów znajdujących się pod wpływem starożytnej Persji, przy czym datowanie radiowęglowe wskazuje datę powstania dywanu na wiek III p.n.e.Inne źródła podają IV wiek p.n.e., np. Potts, ale Hanna Bonani et al. (2000) podaje 383–332 p.n.e. z prawdopodobieństwem 25% i 328–200 p.n.e. z prawdopodobieństwem 75%..
Wzór thumb|Replika „dywanu Pazyryk” w Muzeum Dywanu Iranu W części środkowej znajduje się gwiaździsty motyw powtórzony w czterech kolumnach po sześć elementów. Gwiaździsty wzór tworzą dwa różnokolorowe krzyże, nałożone na siebie pod kątem 45 stopni. Prostokątną cześć środkową otacza pięć obramowań oddzielonych od siebie sześcioma węższymi obramowaniami z kolorowymi blokami w sekwencji czarny-biały-czerwony-biały.
Patrząc od środka, pierwsze obramowanie zawiera powtarzający się 42 razy motyw medalionu z przedstawieniem stworzenia przypominającego gryfa, ukazanego podobnie jak gryf asyryjski. Medalion otaczają serie białych i czarnych kropek – wzór ten, znany z okresu Achemenidów, był później charakterystyczny dla okresu Sasanidów (224–651). Drugie obramowanie przedstawia 24 zwierzęta przypominające jelenie – najprawdopodobniej łosie lub renifery. Niektórzy badacze wskazywali na podobieństwo tych przedstawień do obrazów z pałaców Achemenidów. Trzecie obramowanie zawiera 69 gwiaździstych symboli, podobnych do tych w części środkowej, a czwarte – 28 przedstawień figur ludzkich na koniach lub idących obok koni. Wszystkie konie są podobnej budowy, przedstawione z zaplecionymi ogonami, w uzdach i z derkami o indywidualnych wzorach. Ostatnie, piąte obramowanie powtarza 94 razy motyw medalionu z przedstawieniem stworzenia przypominającego gryfa.
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne
Pazyryk Kategoria:Sztuka starożytnej Persji Kategoria:Zabytki Iranu