Deklaracja Wiktora Jarońskiego – deklaracja złożona 8 sierpnia 1914 roku przez posła kieleckiego Wiktora Jarońskiego w Dumie Państwowej. Wygłoszona w imieniu Koła Polskiego, dotyczyła solidarności narodu polskiego z Rosją w jej walce z Niemcami.
Deklaracja Jarońskiego i jej ocena Po wybuchu wojny car Mikołaj II wydał 3 sierpnia 1914 roku dekret, wyznaczający nadzwyczajne posiedzenie Dumy i Rady Państwa w dniu 8 sierpnia. Posłowie znajdowali się wówczas na wakacjach; na sesję nie mogli przybyć w szczególności ci, którzy pochodzili z dalszych okręgówR. Dmowski, Polityka polska i odbudowanie państwa, przedmową i komentarzem opatrzył T. Wituch, t. 1, Warszawa 1988, s. 216-218..
Na początku sierpnia, w momencie rozpoczęcia wojny, w Piotrogrodzie przebywał poseł z guberni kieleckiej Wiktor Jaroński. Zredagował on krótką deklarację, którą w imieniu Koła Polskiego wygłosił 8 sierpnia na nadzwyczajnym posiedzeniu DumyCyt. za: Ś. P. Wiktor Jaroński, „Pamiętnik Koła Kielczan”, t. 5, Kielce–Warszawa 1933, s. 73-74.:
Deklaracja została bardzo dobrze przyjęta przez Romana Dmowskiego, który napisał o niej później: „Nigdy w życiu żaden nasz krok polityczny tak mię nie ucieszył”. Zwrócił również uwagę na fakt odpowiedzialności, jaką wziął na siebie Jaroński, wygłaszając deklarację samemu, bez konsultacji z pozostałymi członkami Koła Polskiego. Do podobnych wniosków doszedł Marian Seyda: „Lapidarne sformułowanie najistotniejszego postulatu narodu polskiego i śmiałe z nim wystąpienie przed forum rosyjskiej, a zarazem światowej opinii publicznej pozostanie tem większa zasługą Jarońskiego, że nie było wówczas w Piotrogrodzie kolegów jego z Koła poselskiego, tak, że odpowiedzialność spadła na niego samego”.
Następstwa W odpowiedzi na deklarację Jarońskiego naczelny wódz armii rosyjskiej Mikołaj Mikołajewicz wydał 14 sierpnia odezwę do PolakówK. W. Kumaniecki, Zbiór najważniejszych dokumentów do powstania państwa polskiego, Warszawa–Kraków 1920, s. 28-30.. Została ona sporządzona przez Grigorija Trubeckiego i jego trzech przyjaciół. W pierwotnej formie, w odniesieniu do odradzającej się Polski, zawierała wyraz „autonomia”, który został później zamieniony przez Radę Ministrów na „samorząd”. Odezwa została wysłana w wielu egzemplarzach do Warszawy w celu rozplakatowania. Wydrukowana była jednak jedynie w języku rosyjskim, co znacznie utrudniało możliwość odczytu przez Polaków.
16 sierpnia przedstawiciele czterech ugrupowań: Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego, Stronnictwa Polityki Realnej, Polskiej Partii Postępowej i Polskiego Zjednoczenia Postępowego, w odpowiedzi na odezwę Mikołaja Mikołajewicza podjęli, że akt ten ma pierwszorzędną wagę historyczną i jednocześnie wyrazili nadzieję, że po zakończeniu działań wojennych Polska odzyska niepodległość. Osobny telegram dziękczynny do wodza naczelnego podpisali m.in.: Zygmunt Balicki, Roman Dmowski, Władysław Grabski, Wiktor Jaroński i Władysław Reymont.
Przypisy
Kategoria:Stosunki polsko-rosyjskie w czasie I wojny światowej