thumb|240px|b. siedziba Ekspozytury „Estezet” w Konsulacie Generalnym RP w Nowym Jorku przy 149-151 East 67th St. (1941-1945) Estezet, właśc. Samodzielna Ekspozytura Wywiadowcza „Estezet” Oddziału II Sztabu Naczelnego Wodza – polska placówka wywiadowcza, działająca w czasie II wojny światowej na terenach obu Ameryk, mająca siedzibę w Nowym Jorku.
Powstanie Samodzielnej Ekspozytury Wywiadowczej „Estezet” Oddziału II Sztabu Naczelnego Wodza w Nowym Jorku uzgodnione zostało w sierpniu 1941, kiedy to podpisana została również wstępna umowa na temat współpracy wywiadowczej pomiędzy służbami polskimi i amerykańskimiSamodzielna Placówka Wywiadowcza ESTEZET. Samodzielna Ekspozytura Wywiadowcza „Estezet” swoim zasięgiem obejmowała: Stany Zjednoczone, Kanadę, Brazylię, Argentynę, Chile, Paragwaj, Urugwaj, a także Peru oraz Boliwię, i posiadała placówki w innych miastach Stanów Zjednoczonych, jak również w wymienionych krajach. Głównymi zadaniami placówki były: obserwacja sytuacji wojskowej i politycznej krajów obu Ameryk, stanu i rozwoju Polonii, agitacji i penetracji komunizmu ze specjalnym uwzględnieniem jego stosunku do Stanów Zjednoczonych i Kanady oraz spraw polskich. Także zajmowała się stanem, rozwojem i postawą towarzystw ukraińskich oraz analizą prasy mniejszościowej (polskiej, niemieckiej, ukraińskiej, czeskiej, słowackiej, litewskiej i żydowskiej).
Od 1 września 1943 działała pod nazwą Samodzielnej Placówki Wywiadowczej „Estezet”.
Archiwum zostało zdigitalizowane i jest dostępne na stronie Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce. Akta placówki „Estezet” zostały zabezpieczone przez ostatniego z jej kierowników - mjr Mariana Chodackiego. W 1945, po cofnięciu uznania Rządowi RP na emigracji mjr. Chodacki przekazał kolekcję siostrom zakonnym ze Zgromadzenie Sióstr Najświętszej Rodziny z Nazaretu w Filadelfii Archiwum Majora Mariana Chodackiego Fond 39/6, s. 354, w zbiorach Instytutu Józefa Piłsudskiego.
Kierownicy Ekspozytury 1941-1943 - ppłk dypl. Ludwik Lucjan Sadowski (1896-1964) 1943-1944 - mjr dypl. Marian Chodacki (1898-1975)
Podległe placówki 1942-1944 Buffalo „Mackenzie” (stosowana nazwa, kryptonim), kier. Marian Wójcik (?), ps. „Ojciec” Chicago „Mackay”, kier. Janusz Stamirowski, ps. „Nowakowski” Detroit „Mandan”, kier. Leśniewicz, pseudonim „Bończa”placówka działała do 1943 Nowy Jork „Magdalen”, kier. Zygmunt Krosnowski, ps. „Tabasz” Pittsburgh „Magellan”, kier. dr Jan Kasprzak, ps. „Jan Rembowski” Waszyngton „Magog”, kier. por. Jerzy Piotrowski, ps. „Peters” Waszyngton „Madame”, kier. Edward Weintal, ps. „Karpiński” Ottawa „Manchester”, kier. kpt. Alfred Birkenmayer, ps. „Burmistrz” Asuncion „San Feli”, kier. Ludwik Krotoszyński, ps. „Łodzianin” Buenos Aires „Salvador”, kier. płk Stefan Fabiszewski, ps. „Steffal” Buenos Aires „San Antonio”, kier. dr Roman Czesław Ciechanów. ps. „Korsak” Montevideo „Sambrerete”, kier. Józef Makowski, ps. „Legun” Rio de Janeiro „Sabanilla”, kier. por. Bohdan Pawłowicz, ps. „Pedro” Rio de Janeiro „Salta”, kier. Konrad Wrzos, ps. „Spryciarz” Santiago de Chile „Sinalca”, kier. Wiktor Stanisławski, ps. „Rolski”
Od 1944 działała w Meksyku Placówka Informacyjno-Wywiadowcza „Mexico”. Kierował nią mjr Zdzisław Żórawski.
Siedziba Placówka funkcjonowała pod przykrywką w Konsulacie Generalnym RP w Nowym Jorku przy 149-151 East 67th St..
Bibliografia Samodzielna Placówka Wywiadowcza ESTEZET w zbiorach Instytutu Józefa Piłsudskiego Archiwum Majora Mariana Chodackiego Fond 39/6, p. 354, Archiwum Majora Mariana Chodackiego w zbiorach Instytutu Józefa Piłsudskiego Jan Stanisław Ciechanowski: Wywiad polski w Ameryce Północnej i Południowej w czasie II wojny światowej, Zeszyty Historyczne, t. 12, s. 97-124, Wydawnictwo Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie/Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej we Włocławku, [w:] PDF
Przypisy
Kategoria:Polskie służby specjalne