thumb|Posąg Palamedesa dłuta A. Canovy Palamedes (gr. Παλαμήδης) – syn Naupliosa, króla Eubei i Klimeny, córki Katreusa (bądź Atreusa), władcy Krety (według innych wersji jego matką była Filira lub Hezjone), brat OjaksaNiektóre źródła podają też imię drugiego brata – Nauzymedonta (np. A. i M. Calderini, Dizionario di antichitá grece e romane, Milano 1960, s. 604).. Uczeń centaura Chirona wyróżniający się niezwykłą przenikliwością i roztropnością.
Znany z cyklu późniejszych podań "trojańskich", łączących go z głównymi postaciami homeryckiego eposu. Odznaczając się przebiegłością odkrył podstęp Odyseusza broniącego się przed udziałem w wyprawie na Troję i udającego obłąkanego; po zręcznym zdemaskowaniu król Itaki przysiągł mu zemstę. Podczas wojny trojańskiej dodatkowo padł ofiarą niechęci Agamemnona i innych wodzów Achajów, zazdroszczących mu sławy. Odyseusz doprowadził go do zguby, podrzucając mu pieniądze (złoto) i rzekome pismo od Priama, tj. oskarżając o zdradę, zaś Agamemnon wydał wyrok śmierci wykonany przez całą armięWersję tę przekazuje Hyginus (Fabulae 105).. Wedle innych wersji Odys i Diomedes utopili go podczas połowu ryb, bądź też zwabili do studni z rzekomo ukrytym skarbem i tam pogrzebali go zarzucając kamieniami.
Nigdzie nie wymieniony w Iliadzie Palamedes należy do postaci mitologicznych z kręgu trojańskiego stworzonych w poematach cyklicznych już po powstaniu eposu homeryckiego (przede wszystkim w Cypria pochodzących z VIII w. p.n.e.). Spopularyzowany został przez późniejszych mitografów, sofistów i tragików. Przez starożytnych Greków uważany był za wynalazcę miar i wag, monet i umiejętności obliczania (m.in. miesięcy), gry w kości i warcabyWłaściwie była to gra petteia (lub pessoi) przypominająca dzisiejsze warcaby., stopni wojskowych, a nawet latarni morskiej, oraz za poetę. Hyginus wymienia go jako wynalazcę 4 względnie 11 dodatkowych liter dla spółgłosek alfabetu greckiegoPor. Fabulae 277.. Według Pauzaniasza figurował na stworzonym przez Polignota z Tazos obrazie przedstawiającym go grającego z Tersytesem w kości. Scenę tę (być może kopiowaną) napotyka się również w greckim malarstwie wazowym. Na eolskim wybrzeżu Azji Mniejszej, naprzeciw wyspy Lesbos miała znajdować się jego świątynia z posągiemFriedrich Lübker's Reallexikon des classischen Alterthums, Leipzig 1882, s. 847..
Był tytułowym bohaterem zaginionych tragedii Sofoklesa, Eurypidesa i zapewne Ajschylosa. W literaturze starogreckiej choć wspomniany w dialogu Platona Obrona Sokratesa, bardziej znany jest z apologetycznej mowy sofisty Gorgiasza z Leontinoi zatytułowanej Obrona Palamedesa. Apollodoros Ateńczyk podaje wiadomości o jego rodzicach i pochodzeniu. W twórczości Rzymian upamiętniony zarówno przez Owidiusza w PrzemianachStamtąd pochodzi słynne zdanie: „Opłakuję cię prawdo, albowiem umarłaś przede mną” (13, 56n)., jak i w Eneidzie (II, 82) przez Wergiliusza, przypominającego jego rolę w wojnie trojańskiej.
W sztuce nowożytnej zapewne najbardziej znany z klasycystycznej rzeźby Antonio Canovy, powielanej później w kopiach. W malarstwie Giovanni Tiepolo na jednym ze swych mitologicznych płócien przedstawił scenę podstępu Palamedesa wobec OdysaСловарь античности, Moсҝва 1989, s. 406.. Od jego imienia nosi nazwę górujące nad Nauplion (Argolida) wzgórze Palamidi wraz z twierdzą.
Przypisy
Bibliografia Lucyna Stankiewicz: Ilustrowany słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 2008 Karl Kerényi: Mitologia Greków. Warszawa: Wydawnictwo KR, 2002 The Oxford Classical Dictionary. Oxford: Clarendon Press, 1961
Linki zewnętrzne [dostęp 2014-11-05] Greek Mythology Link (Carlos Parada) [dostęp 2014-12-06]
Kategoria:Postacie w mitologii greckiej Kategoria:Postacie literackie