Fikcyjna postać Spider-Mana, superbohater z komiksów wydawnictwa Marvel Comics, stworzony przez Stana Lee i Steve’a Ditko, jest głównym bohaterem wielu filmów zarówno kinowych, jak i telewizyjnych.
Pierwszym aktorem, który zagrał Petera Parkera / Spider-Mana był Nicholas Hammond, który zagrał w trzech filmach telewizyjnych, które są odcinkami serialu telewizyjnego The Amazing Spider-Man (1977–1978). W 1978 roku Toei Company stworzyła filmowy spin-off serialu telewizyjnego Spider-Man (1978–1979) o tym samym tytule z Shinji Todō jako Takuyi Yamashiro / Spider-Man. W latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych podejmowano wiele kinowych prób ekranizacji postaci, jednak nie dochodziły one do skutku. W 1999 roku Sony Pictures Entertainment nabyło prawa filmowe do postaci i w kolejnych latach stworzyło dwie serie filmowe: trylogię Spider-Man Sama Raimiego w latach 2002–2007 z Tobeyem Maguire’em w roli głównej oraz filmy Niesamowity Spider-Man Marca Webba w latach 2012–2014 z udziałem Andrew Garfielda.
W lutym 2015 roku The Walt Disney Company i Marvel Studios zawarły umowę z Sony Pictures dotyczącą postaci, która pozwoliła na jej integrację we franczyzę Filmowego Uniwersum Marvela. W latach 2016–2021 powstało sześć filmów z udziałem tego superbohatera, w tym trzy solowe produkcje. Petera Parkera / Spider-Mana zagrał Tom Holland. W 2021 roku ujawniono, że studia planują dalszą współpracę.
W kwietniu 2015 roku poinformowano o planach na film animowany od Sony Pictures Animation. W 2018 roku zadebiutował Spider-Man Uniwersum. Dwie kolejne części zaplanowane są na 2023 i 2024 rok. Głównym bohaterem jest wersja „Ultimate” postaci – Miles Morales, któremu głosu użyczył Shameik Moore. W filmach pojawiają się również inne wersje Spider-Mana.
Filmy o Spider-Manie zostały przeważnie dobrze przyjęte przez krytyków. Osiem solowych filmów, wydanych w latach 2002–2019 zarobiło w sumie ponad 6,3 miliarda dolarów.
Wczesne filmy telewizyjne i japoński Spider-Man (1977–1980) Tytuł Data premiery Reżyseria Scenariusz Producent Przypisy Spider-Man 14 września 1977 (Stany Zjednoczone)Jako pilot telewizyjny. E.W. Swackhamer Alvin Boretz Charles W. Fries, Daniel R. Goodman,Edward J. Montagne Spider-Man Strikes Back 5/12 kwietnia 1978 (Stany Zjednoczone)Jako podwójny odcinek serialu The Deadly Dust.14 grudnia 1978 (Wielka Brytania) Ron Satlof Robert Janes Robert Janes, Ron Satlof Spider-Man: The Dragon’s Challenge 6 lipca 1979 (Stany Zjednoczone)Jako podwójny odcinek serialu The Chinese Web.23 czerwca 1980 (Wielka Brytania) Don McDoughall Lionel E. Siegel Lionel E. Siegel Spider-Man 22 lipca 1978 (Japonia) Kōichi Takemoto Susumu Takaku Susumu Yoshikawa Pod koniec lat siedemdziesiątych powstały dwa fabularne seriale telewizyjne. Pierwszy z nich, The Amazing Spider-Man był emitowany w latach 1977–1978 na antenie CBS. Z odcinka pilotowego serialu The Amazing Spider-Man oraz dwuczęściowych odcinków The Deadly Dust i The Chinese Web powstały filmy telewizyjne: Spider-Man, Spider-Man Strikes Back i Spider-Man: The Dragon’s Challenge, które doczekały się dystrybucji kinowej poza Stanami Zjednoczonymi przez Columbia Pictures oraz wydania VHS. Nicholas Hammond wcielił się w Petera Parkera / Spider-Mana. Jedynymi postaciami z komiksów, poza Peterem Parkerem / Spider-Manem, które pojawiły się w filmach były: J. Jonah Jamesonen, którego zagrali David White i Robert F. Simon; ciocia May Parker, w którą wcieliła się Jeff Donnell oraz Hilly Hicks jako Joe „Robbie” Robertson.
Drugim serialem, który powstał był japoński Spider-Man z lat 1978–1979, który był luźno inspirowany komiksami. W 1978 roku został wydany jego filmowy spin-off, Spider-Man, który doczekał się dystrybucji kinowej w Japonii. Tytułowym bohaterem był Takuya Yamashiro / Spider-Man, którego zagrał Shinji Tōdō.
Uwagi
Filmy fabularne (2002–) Seria Spider-Man w reżyserii Sama Raimiego (2002–2007) Tytuł Data premiery Reżyseria Scenariusz Producent Przypisy Spider-Man 29 kwietnia 200221 czerwca 2002 (Polska)3 maja 2002 (Stany Zjednoczone) Sam Raimi David Koepp Laura Ziskin,Ian Bryce Spider-Man 2 22 czerwca 200420 sierpnia 2004 (Polska)30 czerwca 2004 (Stany Zjednoczone) Alvin Sargent Laura Ziskin,Avi Arad Spider-Man 3 16 kwietnia 20074 maja 2007 (Polska)4 maja 2007 (Stany Zjednoczone) Sam Raimi, Ivan Raimi,Alvin Sargent Laura Ziskin,Avi Arad,Grant Curtis
mały|Logo trylogii Spider-Man W styczniu 2000 roku Sony Pictures oficjalnie rozpoczęło pracę nad filmem o Spider-Manie i Sam Raimi został zatrudniony na stanowisko reżysera. Całość scenariusza została przypisana Davidowi Koeppowi. W lipcu Tobey Maguire został obsadzony w tytułowej roli. Spider-Man miał premierę w 2002 roku, a w głównych rolach wystąpili również: Willem Dafoe jako główny złoczyńca, Norman Osborn / Zielony Goblin oraz Kirsten Dunst jako Mary Jane Watson, James Franco jako Harry Osborn, Cliff Robertson jako Ben Parker i Rosemary Harris jako May Parker.
W maju 2002 roku studio poinformowało, że powstanie druga część. Raimi powrócił na stanowisku reżysera, a scenariusz napisał Alvin Sargent. Spider-Man 2 miał premierę w 2004 roku. Maguire powrócił w tytułowej roli, a jego przeciwnikiem został Alfred Molina jako Doktor Octopus. W filmie wystąpili ponownie Dunst, Franco i Harris, a do obsady dołączyła Donna Murphy jako Rosalie Octavius. W marcu 2004 roku studio potwierdziło, że planowana jest trzecia część, i że na stanowisku reżysera powróci Raimi, który napisał scenariusz wspólnie z Sargentem i Ivanem Raimim. Spider-Man 3 miał premierę w 2007 roku. Maguire powrócił jako Peter Parker. Głównymi jego przeciwnikami byli Thomas Haden Church jako Sandman i Topher Grace jako Eddie Brock / Venom. Swoje role powtórzyli również: Dunst, Franco, Harris i J.K. Simmons jako J. Jonah Jameson. Bryce Dallas Howard zagrała Gwen Stacy, a James Cromwell wystąpił jako George Stacy.
W 2008 roku rozpoczęto prace nad filmem Spider-Man 4, Raimi miał powrócić na stanowisku reżysera. Maguire i Dunst mieli powtórzyć swoje role z poprzednich części. W październiku tego samego roku James Vanderbilt został zatrudniony do napisania scenariusza. Nad scenariuszem pracowali również David Lindsay-Abaire i Gary Ross. Natomiast Vanderbilt został zobowiązany przez studio do napisania scenariusza do kolejnych filmów, Spider-Man 5 i Spider-Man 6. W grudniu 2009 roku poinformowano, że John Malkovich negocjuje rolę Adriana Toomesa / Vulture’a, a Anne Hathaway ma zagrać Felicję Hardy. W styczniu 2010 roku Sony Pictures ogłosiło, że anulowało dalszą produkcję czwartej części z powodu odejścia Raimiego. Według doniesień zrezygnował on z dalszych prac nad filmem z powodu braku możliwości dotrzymania planowanej premiery w 2011 roku. Nie odpowiadał mu również żaden z czterech zaproponowanych scenariuszy.
W lipcu 2007 roku poinformowano, że planowany jest spin-off trylogii Raimiego skoncentrowanego wokół postaci Eddiego Brocka / Vemoma z Grace’em w głównej roli. Jacob Aaron Estes został zatrudniony do napisania scenariusza. W grudniu 2008 roku zastąpili go Rhett Reese i Paul Wernick. Reżyserią miał zająć się Gary Ross. Jednak projekt w takiej wersji został anulowany.
Seria Niesamowity Spider-Man w reżyserii Marca Webba (2012–2014) Tytuł Data premiery Reżyseria Scenariusz Producent Przypisy Niesamowity Spider-ManThe Amazing Spider-Man 13 czerwca 20124 lipca 2012 (Polska)3 lipca 2012 (Stany Zjednoczone) Marc Webb James Vanderbilt, Alvin Sargent,Steve Kloves Avi Arad,Matt Tolmach,Laura Ziskin Niesamowity Spider-Man 2The Amazing Spider-Man 2 10 kwietnia 201425 kwietnia 2014 (Polska)2 maja 2014 (Stany Zjednoczone) Alex Kurtzman, Roberto Orci,Jeff Pinkner Avi Arad,Matt Tolmach
mały|Logo serii Niesamowity Spider-Man W styczniu 2010 roku poinformowano, że Sony Pictures planuje reboot serii z nowym aktorem w tytułowej roli z premierą w 2012 roku. Andrew Garfield został obsadzony w tytułowej roli. Głównym złoczyńcą filmu został Curt Connors / Jaszczur, którego zagrał Rhys Ifans. Niesamowity Spider-Man został wyreżyserowany przez Marka Webba, a za scenariusz odpowiadali James Vanderbilt, Alvin Sargent i Steve Kloves. W głównych rolach wystąpili również Emma Stone jako Gwen Stacy, Denis Leary jako George Stacy, Campbell Scott jako Richard Parker, Irrfan Khan jako Rajit Ratha, Martin Sheen jako Ben Parker i Sally Field jako May Parker.
W sierpniu 2011 roku studio wyznaczyło datę premiery sequela. Niesamowity Spider-Man 2 miał premierę w 2014 roku. Garfield powrócił w tytułowej roli, a poza nim swoje role powtórzyli Stone, Scott, Field i Embeth Davidtz jako Mary Parker. Przeciwnikami Spider-Mana byli Max Dillon / Electro zagrany przez Jamiego Foxxa oraz Harry Osborn / Zielony Goblin, w tę rolę wcielił się Dane DeHaan. W głównych rolach wystąpili również: Colm Feore jako Donald Menken i Paul Giamatti jako Aleksei Sytsevich / Rhino. Webb ponownie zajął się reżyserią, a scenariusz napisali Alex Kurtzman, Roberto Orci i Jeff Pinkner.
W 2013 roku studio poinformowało, że Niesamowity Spider-Man 3 będzie miał premierę w 2016 roku. Kurtzman, Orci i Pinkner ponownie mieli zająć się scenariuszem. Wyznaczona została również data czwartej części na 2018 roku. W trakcie rozwoju były również spin-offy serii. Sinister Six miał datę premiery zaplanowaną na 2016 rok. Stanowisko reżysera i scenarzysty objął Drew Goddard. Kurtzman, Orci i Ed Solomon zostali zatrudnieni do napisania scenariusza do Venoma. Kurtzman miał zająć się również jego reżyserią. We wstępnej fazie rozwoju były też filmy o Felicji Hardy / Black Cat ze scenariuszem Lisy Joy Nolan oraz Spider-Man 2099 z zaplanowaną datą premiery na koniec 2017 roku.
Początkowo studio przełożyło datę premiery trzeciej części na 2018 roku bez ustalania daty dla czwartej. Ostatecznie kontynuacje i spin-offy w planowanej wersji zostały anulowane, a studio zdecydowało się na kolejny reboot, tym razem przy współpracy z Marvel Studios.
Filmowe Uniwersum Marvela (2016–)
Tytuł Data premiery Reżyseria Scenariusz Producent Przypisy Kapitan Ameryka: Wojna bohaterówCaptain America: Civil War 12 kwietnia 20166 maja 2016 (Polska)6 maja 2016 (Stany Zjednoczone) Anthony i Joe Russo Christopher Markus, Stephen McFeely Kevin Feige Spider-Man: Homecoming 28 czerwca 201714 lipca 2017 (Polska)7 lipca 2017 (Stany Zjednoczone) Jon Watts Jonathan Goldstein, John Francis Daley,Jon Watts, Christopher Ford,Chris McKenna, Erik Sommers Kevin Feige,Amy Pascal Avengers: Wojna bez granicAvengers: Infinity War 23 kwietnia 201826 kwietnia 2018 (Polska)27 kwietnia 2018 (Stany Zjednoczone) Anthony i Joe Russo Christopher Markus, Stephen McFeely Kevin Feige Avengers: Koniec gryAvengers: Endgame 21 kwietnia 201925 kwietnia 2019 (Polska)26 kwietnia 2019 (Stany Zjednoczone) Spider-Man: Daleko od domuSpider-Man: Far From Home 26 czerwca 20195 lipca 2019 (Polska)2 lipca 2019 (Stany Zjednoczone) Jon Watts Chris McKenna, Erik Sommers Kevin Feige,Amy Pascal Spider-Man: Bez drogi do domuSpider-Man: No Way Home 13 grudnia 202117 grudnia 2021 (Polska)17 grudnia 2021 (Stany Zjednoczone)
mały|Logo serii o Spider-Manie w MCU