Ignacy Sobieszczański (, ur. 15 sierpnia 1872, zm. 10 grudnia 1952) – polski inżynier, działacz społeczny, organizator syberyjskiej Polonii.

mały|Ignacy Sobieszczański (1930)

Życiorys Pochodził ze szlacheckiej rodziny z KownaWładysław Masiarz, Aktywność gospodarcza Polaków na Syberii w XIX i na początku XX wieku.. Ukończył studia w Instytucie Inżynierii Komunikacji w Petersburgu.

Początki pobytu na Syberii W roku 1895 w wieku 23 lat znalazł się na Syberii i podjął badania geologiczne na obszarze irkucko-czeremchowskim, położonym między Bajkałem a Niżnieudinskiem.

Zlokalizował bogate pokłady antracytu. Z czasem powstało kilka kopalń między rzekami Jenisejem i Amurem, z których do największych należały: kopalnia Inokientiewskaja koło Irkucka oraz Czeremchowo. Sobieszczański założył w 1901 r. górnicze Русско-Азиатскоe товариществo, wydobywające rocznie węgla na sumę 400 tys. rubli i zatrudniające 250 górnikówСКУБНЕВСКИЙ В.А., 2001: Предпринимательство поляков в Сибири. Вторая половина XIX –начало ХХ вв. Предприниматели и предпринимательство в Сибири. Вып.3: Сборник научных статей. Барнаул: Изд-во АГУ, ИНСТИТУТ ИСТОРИИ СИБИРСКОГО ОТДЕЛЕНИЯ РОССИЙСКОЙ АКАДЕМИИ НАУК, Алтайский государственный университет, 266 str. ..

Sobieszczański stał się w krótkim czasie najbogatszym mieszkańcem SyberiiStanisław Łoza, Kto to jest?, 1938, s. 680; Zofia Lech, Geneza instytutu – Petersburski Instytut Inżynierów Komunikacji, „Przegląd Techniczny”, 2001, nr 37, s. 24.. Wybudowanie kolejnego odcinka Kolei Transsyberyjskiej, przechodzącego przez tereny Czeremchowskiego Zagłębia Węglowego, pomnażało dochody Sobieszczańskiego. W 1909 r. założył wraz z dwoma wspólnikami przedsiębiorstwo o kapitale 92 tys. rubli celem prowadzenia cementowni КамышетСКУБНЕВСКИЙ 2001..

Swoje życie związał z Irkuckiem, tam założył rodzinę, wybudował okazały dom w stylu dworu szlacheckiego, przypominający rodzinny dwór z Wołynia. Dwór otrzymał nazwę „Soplicowo”Zofia Lech, Syberyjskie Soplicowo, „Życie Warszawy” (Historia i Życie), 1988, nr 20 (26), s. 3.. W tym mieście nawiązał kontakty z Polakami i wśród nich miał przyjaciół. Udzielał pomocy zesłańcom i irkuckiej gminie polskiej.

Po kilku latach Sobieszczański został prezesem Konwencji Węglowej, wiceprezesem Syberyjskiej Rady Państwowej do Spraw Paliwa, prezesem Rady Centralnego Związku Handlowo-Przemysłowo-Technicznego. Był członkiem założycielem Rady Banku Polsko-Syberyjskiego i Polsko-Litewskiego Stowarzyszenia „Ogniwo” i wielu innych organizacjiStanisław Łoza, Kto to jest?, 1938, s. 680..

Walka o prawa Polaków W 1917 r. Sobieszczański przy pomocy członków PPS i jeńców wojennych, teoretycznie uwolnionych z obozów jenieckich przez rewolucję marcową, doprowadził do zjednoczenia efemerycznych, programowo różnorodnych organizacji polskich, w Komitet Polskich Organizacji Społecznych (KAPOS). W Komitecie znaleźli się delegaci miejscowych organizacji politycznych, ekonomicznych i społecznych. KAPOS ze swoim przywódcą Sobieszczańskim wezwał Polaków całej Azji do jednoczenia się w walce o uzyskanie „cudzoziemskich praw”. KAPOS wzywał do tworzenia gmin polskich, gotowych do walki o zrzucenie rosyjskiego poddaństwa. Wkrótce KAPOS powołał Radę Bezpieczeństwa, czuwająca nad bezpieczeństwem irkuckich cudzoziemców. Sobieszczański utworzył na Syberii Towarzystwo Pomocy Ofiarom Wojny i Komitet Obywatelski, a w obliczu zbliżającej się ku Uralowi Armii Czerwonej powołał do życia Korpus Konsularny, w skład którego wchodzili przedstawiciele (konsulowie) kolonii cudzoziemskich. „Konsulem” polskim z wyboru był Sobieszczański. Korpus Konsularny ogłosił neutralność cudzoziemców przebywających w Rosji wobec rosyjskiej wojny domowej.

Drugim prężnym ośrodkiem walczącym o uwolnienie Polaków z rosyjskiego poddaństwa był Władywostok z płk. Stanisławem Lubodzieckim na czele. Sobieszczański nawiązał współpracę z działającym tam Polskim Komitetem Wojennym, powstałym w 1917 r. z inicjatywy kapitana Antoniego Aleksandrowicza. Porozumienie irkucko-władywostockie zaowocowało powstaniem Komisji Legitymacyjnej do wydawania „Zaświadczeń Polskości”. „Zaświadczenia” były honorowane przez aliantów (1918–1921) na równi z paszportami. Ośrodek irkucko-władywostocki stał się centralną placówką dalszego jednoczenia Polaków. Wspólnym wysiłkiem powstał organ polityczny: Polska Rada Polityczna Dalekiego Wschodu i Wschodniej Syberii, organizacji uznającej podległość Polskiego Komitetu Narodowego we Francji, z Romanem Dmowskim na czele. Organizacja miała swój organ prasowy – „Listy z Dalekiego Wschodu”, tygodnik wychodzący w Harbinie.

Wkrótce Harbin stał się centralnym ośrodkiem działalności Polaków na rzecz niepodległości Polski. Istotnym etapem jednoczenia Polaków: syberyjskich i mandżurskich stał się I Zjazd w Harbinie w marcu 1918 r. Zjazd zorganizowała Polska Rada PolitycznaStanisław Lubodziecki, Polacy na Syberii w latach 1917–1920, Wspomnienia, „Sybirak”, 1934, nr 3/4, s. 5.. Wzięli w nim udział delegaci gmin polskich. Uczestnicy Zjazdu przewodniczącym wybrali Ignacego Sobieszczańskiego. Zjazd opracował najważniejsze cele Polonii Syberyjskiej, które zostały wydrukowane w „Wiestniku Mandżurii”. Określały one najważniejsze cele i oczekiwania narodu polskiego w I wojnie światowej oraz stosunek Polonii syberyjskiej do tych celówStanisław Lubodziecki, Polacy na Syberii w latach 1917–1920, Wspomnienia, „Sybirak”, 1934, nr 3/4, s. 7–8; Kazimierz Grochowski, Polacy na Dalekim Wschodzie, Harbin w Chinach, 1928, Listy Polskie z Dalekiego Wschodu Azji i Biuletyn Handlowo-Przemysłowy, 1928, nr 4/39..

Zapowiedziany przez I Zjazd Harbiński Centralny Polski Komitet Narodowy, na czele z Ignacym Sobieszczańskim, powstał w październiku 1918 r. Komitet ten podporządkował się Polskiemu Komitetowi Narodowemu w Paryżu w dziele odbudowy zjednoczonej i niepodległej Polski. Wkrótce Polski Komitet Narodowy dysponował siecią odpowiedzialnych pełnomocnikówStanisław Lubodziecki, Polacy na Syberii w latach 1917–1920, Wspomnienia, „Sybirak”, 1934, nr 3/4, s. 37..

CPKN nadal utrzymywał ścisłą współpracę z Polskim Komitetem Wojennym (d. Polskim Komitetem Wojskowym) we Władywostoku, tworzącym Polską Armię. Oba te ośrodki, cywilny i wojskowy, wyłoniły wspólne Biuro Polityczne na Syberię i Rosję i zorganizowały sieć oddziałów i pełnomocników Centralnego Polskiego Komitetu Narodowego. Polonia utrzymywała kontakt, we własnym interesie, z admirałem Aleksandrem Kołczakiem, dyktatorem syberyjskim, naczelnikiem rządu omskiego. Porozumienie Centralnego Polskiego Komitetu Narodowego z Kołczakiem, doprowadziło do urzędowego wypracowania zasad uwalniania Polaków z poddaństwa rosyjskiego.

Okres od 1918 roku W 1918 r. polskim lokalnym władzom sybiracko-mandżurskim: PKW i CPKN przybył istotny argument (niepodległe państwo polskie), co wzmocniło żądanie nadania Polakom praw cudzoziemskich. Obecność 5 Dywizji Syberyjskiej i wojsk alianckich na Syberii, też miała w tej sprawie znaczenie. Polski „Kurier Wieczorny”, główne pismo Polskiego Komitetu Wojennego, 3 maja 1919 r. informował, iż „prawo wizowania oświadczeń do Ministerium Rosyjskiego rządu omskiego, przysługuje jedynie Delegaturze Polskiego Komitetu Wojennego (…) tylko obywatelom rodakom, którzy złożyli odpowiednie deklaracje o wystąpieniu z poddaństwa rosyjskiego, pruskiego i austriackiego i którzy przyjęli obywatelstwo polskie. Tym osobom będą wydane przepustki i one będą mogły chwilowo zamieszkać w Mandżurii”Poddaństwo rosyjskie, „Polski Kurier Wieczorny”, Harbin 1919, nr 73, s. 6–7. Polski Kurier Wieczorny był wydawany od grudnia 1918 do listopada 1919 r. Zajął miejsce tygodnika „Listy Polskie z Dalekiego Wschodu i Wschodniej Syberii”. Zofia Lech, Koleją na podbój Mandżurii, „Przegląd Techniczny”, 1997, nr 30/31, s. 25–26..

Polski Komitet Wojenny ostro weryfikował listy syberyjskich mieszkańców, przyznających się do obywatelstwa polskiego. Weryfikacja miała na celu zapobiec podczepianiu się pod obywatelstwo polskie elementów bolszewickich – pragnących nieść „płomień rewolucji” na Zachód Europy. Nad wszystkim czuwali działacze z Władywostoku i Irkucka. Osobiście sprawy poddaństwa aktywizował Ignacy Sobieszczański. Każdy zweryfikowany Polak musiał podpisać deklarację w której zobowiązywał się, iż będzie „podporządkowany wszelkim rygorom względem Polski, wypływającym ze stanu obywatelstwa polskiego i stosunku obywatela do swego państwa”Poddaństwo rosyjskie, „Polski Kurier Wieczorny”, Harbin 1919, nr 73, s. 6–7..

W 1919 r. Polski Komitet Wojenny zaczął wręczać zweryfikowanym Polakom paszporty, drukowane w Szanghaju pod nadzorem działającego tam oddziału PKW i przedstawiciela PKN. Pobyt 5 Dywizji Syberyjskiej na Syberii poważnie wpłynął na wzrost patriotyzmu Polaków. Ustawicznie rosła ilość Polaków deklarujących wyjazd do Polski. Ignacy Sobieszczański, żołnierz 5 Dywizji Syberyjskiej, starał się wyprowadzić z Syberii jak największą liczbę PolakówZofia Lech, Syberia Polską pachnąca, Verbinum, 2002, s. 239–254..

W kwietniu 1919 r. został zwołany II zjazd Harbiński, zorganizowany staraniem PKW i PKN. Na Zjeździe doszło do sporu między PKW a PKN na tle politycznym. Spór dotyczył programów Romana Dmowskiego i Józefa Piłsudskiego. Ostatecznie Polski Komitet Wojenny przejął funkcje „rządu tymczasowego” do czasu przybycia do Harbina i Władywostoku przedstawicieli polskiego rządu. Polski Komitet Narodowy, lojalny wobec Dmowskiego, został usunięty na boczny tor. PKW i Ignacy Sobieszczański wzywali Polaków do współdziałania w organizowaniu opuszczania Syberii i Mandżurii. W wyniku zwycięskiej ofensywy Armii Czerwonej na Syberię rodzina Sobieszczańskich, opuściła Syberię i w grudniu 1920 r. znalazła się w Harbinie. Z Harbina Ignacy Sobieszczański wyjechał w 1921 r. z żoną i dwoma synami do USAEwakuacja uchodźców ze wschodniej Syberii i jeńców W.P., „Echo Dalekiego Wschodu”, 5 listopada 1921, nr 3, s. 4–7..

Po wybuchu II wojny światowej Podczas okupacji niemieckiej mieszkał w Warszawie, po powstaniu warszawskim został wywieziony do Piotrkowa Trybunalskiego. Po wojnie przez kilka miesięcy pracował w PMS w Katowicach, w roku 1946 przeniósł się do Szczecina, gdzie do roku 1950 pracował w Okręgowym Urzędzie Likwidacyjnym.

Zmarł 10 grudnia 1952 w SzczecinieIgnacy Świętosław Sobieszczański-Rogala..

Odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1924) „w uznaniu zasług, położonych dla sprawy polskiej w dziedzinie pracy społecznej i filantropijnej”

Przypisy

Bibliografia

Ludwik Bazylow, Syberia, Warszawa 1975. Henryk Bagiński, Wojsko Polskie na Wschodzie 1914–1920, Warszawa 1921. J. Birkenmajer, Wojsko polskie na Syberii, „Szaniec”, 1928, nr 83. Bielkiewiczowa Magnat syberyjski. Ignacy Sobieszczański, organizator syberyjskiej Polonii. – skrót.lnkA., powstanie Komitetu Ratunkowego i zorganizowanie akcji ratunkowej na Dalekim Wschodzie, Wychodźca, 1922, nr 2, s. 13. Ewa Felińska, Wspomnienia z podróży do Syberii, pobytu w Berezowie i Saratowie, t. 1–3, Wilno 1852–1853. Elżbieta Kaczyńska, Syberia: największe więzienie świata 1815–1914, Warszawa 1991. Zofia Lech, Łzy i złoto Syberii, „Życie Warszawy. Historia i Życie”, 1990, nr 25 (89). Zofia Lech, Syberia poza Rosją, Wywrotowa działalność dziennikarzy Polaków, „Życie Warszawy”, 1992, 30–31 maja.

Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy badacze Syberii Kategoria:Polscy inżynierowie Kategoria:Urodzeni w 1872 Kategoria:Zmarli w 1952