Polskie czasopisma naukowe z bibliotekoznawstwa i informacji naukowej

Przegląd Biblioteczny mały|„Przegląd Bibljoteczny” Rocznik I 1927, karta tytułowa Wydawca: Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich Redaktor naczelna: Elżbieta Barbara Zybert Ukazuje się od 1927

Przegląd Biblioteczny to najstarsze polskie czasopismo naukowe poruszające temat bibliotekoznawstwa. Zostało założone w 1927 jako kwartalnik – organ naukowy Związku Bibliotekarzy Polskich (obecnie: Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich – SBP). Na łamach Przeglądu Bibliotecznego publikowane są artykuły przede wszystkim z zakresu współczesnego bibliotekarstwa, bibliotekoznawstwa i informacji naukowej.

Pierwszą próbę utworzenia polskiego czasopisma poświęconego teorii i praktyce bibliotekarstwa podjęło Towarzystwo Biblioteki Publicznej m.st. Warszawy, które w 1908 zaczęło wydawać kwartalnik pod długim tytułem „Przegląd Biblioteczny. Czasopismo ilustrowane poświęcone bibliotekoznawstwu, bibliotekarstwu i bibliografii”. Redaktorem tego czasopisma był Stefan Demby (1862–1939), późniejszy organizator i pierwszy dyrektor Biblioteki Narodowej. W latach 1908–1911 ukazało się 6 zeszytów kwartalnika, po czym został on zawieszony z powodów finansowych. Blisko dwadzieścia lat później, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości S. Demby i inni działacze Związku Bibliotekarzy Polskich powrócili do pomysłu wydawania czasopisma naukowego polskich bibliotekoznawców i otrzymawszy na ten cel fundusze z Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w 1927 zaczęli publikację pisma, którego pełny tytuł brzmiał „Przegląd Biblioteczny. Wydawnictwo Związku Bibliotekarzy Polskich. Centralny organ naukowy bibliotekarstwa polskiego”. Pierwszym jego redaktorem został Edward Kuntze, dyrektor Biblioteki Jagiellońskiej i zarazem przewodniczący Związku Bibliotekarzy Polskich, który kierował czasopismem w latach 1927–1939 i 1945–1948. Jego zastępcą został mianowany Aleksander Birkenmajer, jeden z najwybitniejszych reprezentantów polskiego bibliotekarstwa i nauki o książce okresu międzywojennego, a po drugiej wojnie światowej założyciel szkoły bibliotekoznawczej na Uniwersytecie Warszawskim. Sekretarzem redakcji został Józef Grycz, dyrektor Biblioteki Kórnickiej, organizator i popularyzator nowoczesnego bibliotekarstwa w Polsce.

Artykuły publikowane na łamach kwartalnika dotyczyły techniki bibliotekarskiej, historii i organizacji bibliotek toczono dyskusje o ustawie bibliotecznej, egzemplarzu obowiązkowym, utworzeniu biblioteki narodowej. Wśród autorów byli m.in. Marian Łodyński, Marian Kukiel, W. Horodyński, K. Buczek, Aleksander Birkenmajer, Henryk Barycz, Zofia Ameisenowa.

W okresie międzywojennym ukazało się 13 roczników „Przeglądu Bibliotecznego” wydawanego wówczas w Krakowie przez Bibliotekę Jagiellońską. Po wojnie w 1945 wznowiono jego wydawanie najpierw w postaci rocznika, a od 1946 r. ponownie w formie kwartalnika. Do 1948 r. czasopismo ukazywało się w Krakowie, a w 1949 jego redakcja przeniesiona została do Warszawy. W latach 1946–1953 kwartalnik był organem naukowym Związku Bibliotekarzy i Archiwistów Polskich, a od powołania w 1954 Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich do chwili obecnej jest organem naukowym SBP. W latach 1972–2003 wydawany był wspólnie przez SBP i Bibliotekę Główną Polskiej Akademii Nauk, od 2005 ponownie wydawcą „Przeglądu Bibliotecznego” jest samodzielnie SBP. Kolejnymi redaktorami kwartalnika byli Bohdan Horodyski (1949–1965), Zbigniew Daszkowski (1966–1968), Maria Dembowska (1969–1977), Barbara Sordylowa (1978–2003), Maria Lenartowicz (2004), Barbara Sosińska-Kalata (2005–2013, nr 3) oraz od 2013 (nr 4) – Elżbieta Barbara Zybert.

W 1978 powołana została rada redakcyjna czasopisma, której pierwszą przewodniczącą została Helena Więckowska, a w następnych latach Zbigniew Jabłoński, Krzysztof Migoń, Barbara Bieńkowska, Barbara Sosińska-Kalata i obecnie Jerzy Franke. Rada Redakcyjna Przeglądu Bibliotecznego liczy 16 osób – specjalistów bibliologii, bibliotekoznawstwa i informacji naukowej, praktyków oraz dyrektorów największych bibliotek. W jej skład wchodzi między innymi Profesor Mariola Antczak z Katedry Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej UŁ.

Zakres tematyczny „Przeglądu Bibliotecznego” wyznacza współczesna problematyka szeroko rozumianych badań bibliotekoznawczych i bibliologicznych obejmująca różne aspekty funkcjonowania książki, biblioteki i informacji w społeczeństwie. Osią centralną tej problematyki jest naukowa refleksja o współczesnym bibliotekarstwie polskim i światowym oraz kierunkach jego rozwoju. Publikowane na łamach kwartalnika artykuły prezentują analizę różnych aspektów rzeczywistości biblioteczno-informacyjnej, dążąc do identyfikacji jakościowych różnic między stosowanymi rozwiązaniami praktycznymi, ale też nie stroniąc od uogólnień i konstatacji teoretycznych. Na łamach „Przeglądu Bibliotecznego” ukazują się artykuły poświęcone najważniejszym problemom i dokonaniom współczesnej nauki o książce, bibliotece i informacji.

Struktura treści „Przeglądu Bibliotecznego” zorganizowana jest w kilku działach, które kształtowały się stopniowo w osiemdziesięcioletnich dziejach kwartalnika i zachowują dość dużą stabilność m.in.: Artykuły, w którym publikowane są oryginalne rozprawy naukowe oraz z warsztatów badawczych, przeznaczony dla raportów z badań i prac o charakterze przyczynkarskim, Recenzje i przeglądy piśmiennictwa, gdzie zamieszczane są recenzje najbardziej wartościowych publikacji naukowych i krytyczne przeglądy bieżącego krajowego i zagranicznego piśmiennictwa dziedziny, Sprawozdania, gdzie publikowane są problemowe raporty z najciekawszych krajowych i zagranicznych konferencji naukowych. Kronika, prezentująca najważniejsze bieżące wydarzenia życia naukowego i zawodowego, Z życia SBP, w którym publikowane są sprawozdania z działalności Stowarzyszenia i jego agend, Współtwórcy polskiego bibliotekarstwa, w której zamieszczane są wywiady z wybitnymi przedstawicielami zawodu bibliotekarskiego i badaczami bibliotekoznawstwa i informacji naukowej.

Stałym dodatkiem do „Przeglądu Bibliotecznego” jest „Bibliografia Analityczna Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej” – opracowywana w Instytucie Bibliograficznym Biblioteki Narodowej bibliografia analityczna zagranicznego piśmiennictwa dziedziny.

Zawartość „Przeglądu Bibliotecznego” jest rejestrowana w „Library and Information Science Abstracts” i „The Central European Journal of Social Sciences and Humanities”. Przegląd Biblioteczny znajduje się na ogłaszanej przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego liście czasopism punktowanych (za publikację w tym czasopiśmie autorzy otrzymują 9 punktów). W witrynie Elektronicznej Biblioteki – platformie cyfrowej SBP zamieszczane są spisy treści kolejnych zeszytów kwartalnika (od 2004) oraz abstrakty opublikowanych w nich artykułów. Z zawartością archiwalnych numerów Przeglądu Bibliotecznego można zapoznać się poprzez Bibliologiczną Bibliotekę Cyfrową.

Toruńskie Studia Bibliologiczne Wydawca: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Redaktor naczelna: Grażyna Gzella Ukazuje się od 2008

Czasopismo „Toruńskie Studia Bibliologiczne” pojawiło się na rynku w 2008. Jest to półrocznik wydawany przez Instytut Informacji Naukowej i Bibliologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Inicjatywa ta wpisuje się w dotychczasowe tradycje wydawnicze ośrodka i tematycznie nawiązuje zarówno do ukazującej się w latach 1997–2007 serii „Bibliologia” (publikowanej w ramach zeszytów naukowych uczelni „Acta Universitatis Nicolai Copernici”), jak i wydawanej między 1999 a 2008 pozycji zbiorowej W kręgu prasy. Przeszłość – teraźniejszość – przyszłość. Mimo że obydwa tytuły cieszyły się dużą popularnością, a na ich łamach swoje artykuły zamieszczali zarówno pracownicy nauki, jak i reprezentanci środowiska bibliotekarskiego oraz przyszli adepci tego zawodu, w związku z przeorientowaniem polityki wydawniczej uczelni w kierunku zwiększania liczby ukazujących się w niej czasopism naukowych, publikowanie monografii, prac zbiorowych i serii znacznie ograniczono. U podstaw powołania własnego periodyku naukowego legły zatem dwa zasadnicze czynniki: chęć stworzenia platformy prezentacji własnych dokonań naukowych oraz potrzeba kontynuacji dotychczasowej działalności wydawniczej Instytutu.

Głównym założeniem „Toruńskich Studiów Bibliologicznych” jest publikacja prac przygotowywanych przez autorów młodszego i starszego pokolenia badaczy, reprezentujących różne subdyscypliny bibliologii. Czasopismo ma służyć szerokim kręgom bibliologicznym i stanowić pewnego rodzaju platformę prezentacji własnych dokonań naukowych oraz forum wymiany doświadczeń i dyskusji. Do publikacji na łamach Toruńskich Studiów Bibliologicznych przyjmowane są artykuły poruszające zagadnienia od szeroko pojętego księgoznawstwa (ruch wydawniczy, introligatorstwo, grafika książkowa, cenzura, kolekcjonerstwo, sztuka ekslibrisu), po informatologię (działalność informacyjna bibliotek i ośrodków informacji, nowe technologie w nauce o informacji, zautomatyzowane systemy wyszukiwania informacji, sieć Internet i zasoby cyfrowe).

„Toruńskie Studia Bibliologiczne” drukują materiały oryginale i tylko takie, których autor nie zamierza opublikować w innych czasopismach. Jedynym wymogiem redakcji jest to, aby zgłaszane teksty wnosiły istotny wkład do refleksji na temat współczesnych problemów badawczych szeroko pojętej bibliologii. Teksty nadsyłane do TSB są recenzowane zgodnie z wytycznymi obowiązującymi w czasopismach naukowych.

Dotychczas recenzentami poszczególnych numerów byli znani i szanowani w środowisku naukowym bibliolodzy, kolejno: Hanna Tadeusiewicz (Uniwersytet Łódzki), Jolanta Chwastyk-Kowalczyk (Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach) oraz Krzysztof Woźniakowski (Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie).

Od 2011 czasopismo jest indeksowane w międzynarodowych bazach: Index Copernicus oraz The Central European Journal of Social Sciences and Humanities, a także w bazach krajowych ARIANTA i Polska Bibliografia Bibliologiczna. Jest ono zarejestrowane również w zasobach WorldCat, Google Scholar, ViFaOst i LitDok.

Na początku 2012 redakcja czasopisma wystąpiła do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego z wnioskiem aplikacyjnym o ewaluację tytułu. W wyniku przeprowadzonej oceny „Toruńskie Studia Bibliologiczne” znalazły się w wykazie czasopism naukowych otrzymując 4 punkty.

Komitet redakcyjny „Toruńskich Studiów Bibliologicznych” tworzą pracownicy Instytutu Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa, a jego skład od początku ukazywania się Toruńskich Studiów Bibliologicznych jest niezmienny. Funkcję redaktora naczelnego pełni Grażyna Gzella, zaś za proces obiegu prac (recenzja wewnętrzna, wysyłanie prac do recenzentów, sugerowanie redaktorowi decyzji po otrzymaniu recenzowanej pracy itp.) odpowiadają Wanda A. Ciszewska oraz Małgorzata Kowalska. Jednocześnie osoby te pełnią rolę redaktorów tematycznych w zakresie bibliologii i informatologii. Stanowisko sekretarza redakcji sprawuje Mariusz Jarocki, do obowiązków którego należy aktualizacja i zarządzanie stroną internetową czasopisma.

„Toruńskie Studia Bibliologiczne” wydawane są w języku polskim z anglojęzycznymi streszczeniami. Ukazują się w nakładzie 300 egzemplarzy regularnie dwa razy w roku.

Najbardziej obszerny jest dział PROBLEMY, BADANIA, HIPOTEZY. Podobnie zasobny pod względem liczebnym jest dział ARTYKUŁY. Oba działy są najbardziej wartościowe pod względem merytorycznym, bowiem zawierają oryginalne prace badawcze. Pozostałe działy: RECENZJE, OMÓWIENIA I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA oraz OKOLICE BIBLIOLOGII służą wtórnemu upowszechnianiu wiedzy poprzez popularyzację już opublikowanych prac oraz przybliżanie tematyki konferencji, zjazdów czy sympozjów.