Górzak

Górzak (Alticola) – rodzaj ssaków z podrodziny karczowników (Arvicolinae) w obrębie rodziny chomikowatych (Cricetidae).

Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w środkowej i wschodniej Azji, od Afganistanu po Cieśninę Beringa.

Morfologia Długość ciała (bez ogona) 87–135 mm, długość ogona 13–65 mm; masa ciała 20,8–69 g.

Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1881 roku brytyjski zoolog i geolog William Thomas Blanford w artykule zatytułowanym O nornikach (Arvicola) Himalajów, Tybetu i Afganistanu, opublikowanym w czasopiśmie „The journal of the Asiatic Society of Bengal”. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) górzak himalajski (A. stoliczkanus).

Etymologia Alticola: ‘wysoki’ (tj. średniogórze, góra), od alere ‘żywić’; -cola „mieszkaniec”, od colere ‘zamieszkiwać’. Aschizomys: gr. negatywny przedrostek α- a- ‘bez’; σχιζω skhizō ‘podzielić’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Aschizomys lemminus . Platycranius: πλατυς platus ‘szeroki, płaski’; κρανίον kranion ‘czaszka’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Microtus strelzowi Kastschenko, 1899.

Podział systematyczny Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World umieszczają A. lemminus w monotypowym rodzaju Aschizomys, natomiast A. macrotus w Clethrionomys, jednak nowsze analizy oparte na danych molekularnych sytuują oba taksony w obrębie Alticola, choć potrzebne są dalsze badania dotyczące wszystkich gatunków w ramach rodzajów Alticola i Clethrionomys, aby w pełni określić ogólną pozycję tych gatunków. Tutaj lista występujących współcześnie gatunków zgrupowanych w dwóch podrodzajach za Mammals Diversity Database i All the Mammals of the World: Podrodzaj Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNAschizomysG.S. Miller, 1898Alticola lemminus(G.S. Miller, 1899)górzak syberyjskigatunek monotypowyendemit Rosji: na wschód od rzeki Lena i Gór Jabłonowych do Półwyspu Czukockiego; zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m.DC: 8,8–12 cmDO: 1–2,8 cmMC: 21–39 gcentruj|150pxAlticola macrotis(von Radde, 1862)górzak wielkouchy3 podgatunkigóry Ałtaj i Sajany na wschód do jeziora Bajkał i zachodnie pasma Zabajkalu (Rosja, Mongolia i północno-zachodnie Chiny); zakres wysokości: 1500–3000 m n.p.m.DC: 9,3–11,5 cmDO: 3,2–4,5 cmMC: 24–39 gAlticolaBlanford, 1881Alticola argentatus(Severtzov, 1879)górzak srebrzysty7 podgatunkówgóry Azji Środkowej (wschodni Kazachstan na południe do północnego Afganistanu i Kaszmiru, na wschód do zachodnich Chin); zakres wysokości: 500–4300 m n.p.m.DC: DC: 8,6–12 cmDO: 3,1–5,9 cmMC: 18–45 gAlticola parvidensSchlitter & Setzer, 1973gatunek monotypowyśrodkowy Afganistan (góry Hindukusz) i przyległy północno-zachodni Pakistan (prowincja Chajber Pasztunchwa)DC: 9,2–12,5 cmDO: 4–5,9 cmMC: 22–44 gAlticola albicauda(F.W. True, 1894)górzak białoogonowygatunek monotypowyznany z kilku okazów z Kaszmiru (północno-wschodni Pakistan i północno-zachodnie Indie); zakres wysokości: 3600–4250 m n.p.m.DC: 10,1–10,8 cmDO: 2,8–3,2 cmMC: brak danychAlticola montosus(F.W. True, 1894)górzak kaszmirskigatunek monotypowyznany tylko z kilku miejsc w północno-wschodnim Pakistanie i północno-zachodnich Indiach; zakres wysokości: 2600–4700 m n.p.m.DC: 10,2–12,6 cmDO: 4,1–6,5 cmMC: brak danychcentruj|150pxAlticola stoliczkanus(Blanford, 1875)górzak himalajski3 podgatunkiHimalaje i Wyżyna Tybetańska (północny Pakistan, północne Indie, Nepal, południowo-zachodnie Chiny i prawdopodobnie północny Bhutan); zakres wysokości: 3340–6140 m n.p.m.DC: 9,3–12,7 cmDO: 1,3–2,7 cmMC: 21–50 gAlticola yarlungius M.K. Tang, H. Qiu, B.Q. Peng, & S.Y. Liu, 2025gatunek monotypowyendemit Chin: dwie lokalizacje w powiatach Longzi i Lang, Tybet; zakres wysokości: 3228–4022 m n.p.m.DC: 9,2–11 cmDO: 2,3–2,8 cmMC: 20–40 gAlticola barakshinBannikov, 1947górzak ałtajskigatunek monotypowygóry Ałtaj w Rosji (Tuwa), Mongolii i Chinach (powiat Barkol i pobliskie obszary, północno-wschodni Sinciang); zakres wysokości: do 2500 m n.p.m.DC: 9,5–12,5 cmDO: 1,5–3 cmMC: 28–63 gAlticola strelzowi(Kastschenko, 1899)górzak płaskogłowy2 podgatunkiwschodni Kazachstan, Rosja (od północy do południowej Tuwy), zachodnia Mongolia i północno-zachodnie Chiny (Sinciang); zakres wysokości: 400–3000 m n.p.m.DC: 10,1–13,5 cmDO: 3,3–4,7 cmMC: 34–58 gAlticola semicanus(G.M. Allen, 1924)górzak mongolski2 podgatunkiRosja (skrajna południowa Tuwa), Mongolia i północno-wschodnie Chiny (Mongolia Wewnętrzna)DC: 9,3–13,5 cmDO: 2–3,7 cmMC: 24–69 gAlticola tuvinicusOgnev, 1950górzak tuwańskigatunek monotypowypołudniowa Rosja (Chakasja i Tuwa) oraz północno-zachodnia i północna Mongolia (Ałtaj, rozłącznie wokół jeziora Chubsuguł); zakres wysokości: 400–800 m n.p.m.DC: 9,9–12,5 cmDO: 3,6–4,9 cmMC: 27–54 gAlticola olchonensisLitvinov, 1960górzak bajkalski gatunek monotypowyendemit Rosji: jezioro Bajkał (wyspy Olchon i Ogoj oraz przyległy ląd w Małym Morzu)DC: 10,9–12,1 cmDO: 3,3–3,7 cmMC: 24–43 gAlticola roylei(J.E. Gray, 1842)górzak stokowygatunek monotypowypółnocno-zachodnie Indie (Himachal Pradesh i Uttarakhand) i zachodni Nepal; zakres wysokości: 2500–4300 m n.p.m.DC: 9,1–11,7 cmDO: 2,9–4,8 cmMC: brak danychAlticola kohistanicusKryštufek & Shenbrot, 2022gatunek monotypowyendemit północnego Pakistanu: góry między rzekami Gilgit a IndusDC: 11,1 cmDO: 3,9 cmMC: 24 g Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek narażony, – gatunek zagrożony, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również gatunek wymarły z obszaru dzisiejszej Chińskiej Republiki Ludowej: Alticola simplicidentata

Uwagi

Przypisy Nazwy polskie za:

Bibliografia

Kategoria:Karczowniki