Tadeusz Wyrzykowski (ur. 18 listopada 1925 w Wołominie, zm. 1 listopada 2017) – polski artysta, malarz i rzeźbiarz, żołnierz Armii Krajowej i uczestnik powstania warszawskiegoAjewski E.: "Mokotów Walczy 1944", Warszawa Środowisko Żołnierzy AK "Baszta" 1990 (w grupie artyleryjskiej „Granat”, pseudonim „Paleta”Wąsowski B.: "Zgrupowanie 548 Granat").
Życiorys Urodzony w 1925 w podwarszawskim Wołominie, miasteczku w 50% wyznania mojżeszowego rozwijającego się jako żydowskie miasto przemysłowe. Rodzina osiedliła się w Wołominie wraz z falą uciekinierów przed pogrormami żydów w Rosji. W 1939 uciekając, przed przesiedleniem do Getta Wołomińskiego, rodzina przeniosła się do Warszawy.
Po wojnie rozpoczął studia na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie a następnie na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, gdzie w 1951 roku uzyskał dyplom na kierunku rzeźby (specjalizacji rzeźba architektoniczna) oraz ukończył IV rok malarstwa. Pod koniec studiów rozpoczął pracę w Biurze Projektów prof. Syrkusa, prowadząc pracownię projektowo-modelarską do listopada 1949 roku. W roku szkolnym 1948/49 pracował jako nauczyciel rysunku w gimnazjum w Warce. W latach 1950–1951 pracował jako asystent w Akademii Sztuk Pięknych, na Wydziale Rzeźby. W latach 1952–1954 wykonywał rekonstrukcje zniszczonych w Powstaniu Warszawskim ornamentów, rzeźb i sztukaterii w kościele św. Antoniego z Padwy na Czerniakowie w Warszawie wraz z zespołem malarzy – Ryszardem Politowskim i Andrzejem Romanowskim. Wykonywał również modele gipsowe i makiety na wystawy dla Przedsiębiorstwa Wystaw i Targów. Autor rzeźby „Najstarsza pracownica Zakładów Jedwabniczych w Mialanówku”, która pokazana została na wielu ówczesnych wystawach, a ostatecznie trafiła do magazynu Ministerstwa Przemysłu Lekkiego. W rzeczywistości rzeźba ta była naturalnych rozmiarów portretem przedwojennej właścicielki ziemskiej. W 1952 roku współpracował przy wykonaniu płaskorzeźby dla kina „Stolica”, w 1953 roku przy wystawie „Odrodzenie w Polsce”, a w 1955 roku w Klasztorze oo. Bernardynów w Skępem pod Toruniem.
Od 1956 roku był pracownikiem Państwowego Przedsiębiorstwa Pracownie Sztuk Plastycznych w Dziale Rzeźby i Malarstwa, odpowiedzialnym za prowadzenie realizacji pomników i rzeźb; uczestniczył w budowie warszawskich pomników m.in.: Fryderyka Chopina, Moniuszki, Bogusławskiego, Nike, Witosa. Równocześnie prowadził wiele mniejszych prac projektowych oraz wykonawczych pomniczków, popiersi, tablic pamiątkowych, kwater i cmentarzy wojennych. Największą i najpoważniejszą realizacją jest projektowany i budowany od 1960 roku Cmentarz Powstańców Warszawy. Wykonał projekt kwater wojennych oraz pomnika na cmentarzu przy ulicy Wałbrzyskiej, a także kwater wojennych na cmentarzu Wawrzyszewskim (we współpracy z Lubomirem Tomaszewskim).
Poza Warszawą projektował pomniki w Trojanowie koło Sochaczewa, Ciechanowie, Makowie Mazowieckim, Przasnyszu, Błoniu, „Dzieci Zamojszczyzny” w Siedlcach, w Łazach i wiele innych. Wchodził w skład zespołu kierującego budową pomników na Majdanku (według projektu Wiktora Tołkina) w latach 1969-1970. W 1969 roku ponadto koordynował budowę pomnika Walk i Męczeństwa na Starym Rynku w Bydgoszczy (autorstwa Franciszka Masiaka). Do Bydgoszczy trafił pomnik przeznaczony pierwotnie dla uczczenia bohaterów warszawskiego getta. Nie stanął on w Warszawie, gdyż władze państwowe po „wydarzeniach marcowych” 1968 roku straciły zainteresowanie w upamiętnianiu martyrologii getta, a "niezagospodarowany” pomnik trafił do Bydgoszczy, jako ekwiwalent zachodniej pierzei rynku, o rekonstrukcję której bydgoszczanie upominali się już od 1946 roku. Z ramienia Urzędu Rady Ministrów w roku 1972 koordynował budowę pomnika „Żołnierza Polskiego i Antyfaszysty Niemieckiego” w Berlinie Wschodnim (autorstwa prof. Łodziany). W 1975 roku był kierownikiem zespołu montującego tablice pamiątkowe w Obozach Zagłady na terenie Austrii (Mauthausen, Melk, Harthein i inne).
Od czasu przejścia na emeryturę do śmierci malował, projektował oraz wykonywał nadzór autorski nad swoimi wcześniejszymi pracami.
Przypisy
Bibliografia E. Ajewski, Mokotów Walczy 1944, Warszawa, Środowisko Żołnierzy AK "Baszta", 1990 B. Wąsowski, Zgrupowanie 548 Granat Słownik Artystów Plastyków Artyści Plastycy Okręgu Warszawskiego ZPAP 1945-1970, Warszawa, Okręg Warszawski ZPAP, 1972 Kombatant nr 4(256), Warszawa, Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, kwiecień 2012
Linki zewnętrzne Cmentarz Powstańców Warszawy w rejestrze zabytków (Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków)
Archiwum Historii Mówionej Muzeum Powstania Warszawskiego
Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie Kategoria:Rzeźbiarze związani z Warszawą Kategoria:Urodzeni w 1925 Kategoria:Zmarli w 2017 Kategoria:Żołnierze Grupy artyleryjskiej „Granat” Kategoria:Ludzie urodzeni w Wołominie