mały|Grób Andrzeja Tupalskiego i jego żony Marii na cmentarzu Bernardyńskim w Wilnie Andrzej Tupalski (ur. w Brześciu Litewskim, zm. 16 kwietnia 1928 w Wilnie) – pułkownik armii rosyjskiej, tytularny generał brygady Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Pochodził z rodziny tatarskiej, wyznania rzym. kat. Syn generała artylerii armii rosyjskiej Władysława (1831-1894), jego bracia pułkownik Karol Bolesław (1870 – 1943) i sztabs-rotmistrz Konstanty (1875-1924) także byli oficerami Armii Imperium Rosyjskiego.
Ukończył korpus kadecki w Pskowie, Mikołajewską Szkołę Kawalerii w Petersburgu oraz z pierwszą lokatą Michajłowską Szkołę Artylerii w Petersburgu. Był także absolwentem Oficerskiej Szkoły Artylerii w Carskim SioleСписок подполковникам по старшинству. Составлен по 1-е января 1905 г., Санкт-Петербург 1905. Список подполковникам по старшинству. Составлен по 1-е сентября 1906 г., Санкт-Петербург 1906.Błędnie podawano w niektórych opracowaniach, że ukończył Konstantynowską Szkołę Artylerii w Petersburgu zob. . Od 31 sierpnia 1879 służył w armii rosyjskiej, początkowo w 27 brygadzie artyleryjskiej w Wilnie, jako chorąży i gdzie awansował kolejno na ppor. (1881), por. (1885), sztabs-kapitana (1891) i kapitana (1896). 21 czerwca 1904 awansowany na ppłk. został d-cą 5 baterii 40 brygady artyleryjskiej, z którą wziął udział w wojnie japońsko-rosyjskiej. Został w niej ranny 22 lutego 1905 г. w bitwie pod Mukdenem. 14 września 1906 mianowany pułkownikiem przeszedł w stan spoczynku. Po wybuchu I wojny światowej z powrotem służył w armii ros. dowodząc tyłowymi bazami zaopatrzenia artylerii.
Po rewolucji lutowej na zjeździe Wojskowych Polaków w Piotrogrodzie (7-22 VI 1917) został członkiem Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego, oraz członkiem jego Komisji Wojskowej, którą wspierał także finansowoAdam Miodowski, Sprawozdanie Z I Ogólnego Zjazdu Delegatów Wojskowych Polaków w Rosji (7.06-22.06.1917 r.), „Studia Podlaskie” t. 10, 2000, s. 253, 261, 278. Potem służył w I Korpusie Polskim w Rosji w stopniu pułkownika był komendantem Legii Podchorążych oraz Szkoły Podchorążych tej formacji. Od 1917 do 1918 był delegatem gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego do Rady Regencyjnej. Następnie w pod koniec 1918 dowódca Wschodniej Brygady Ułanów w dywizji Lucjana Żeligowskiego w OdessieJerzy Grobicki, Organizacja kawalerii polskiej w latach 1918–1921. Część I, „Przegląd Kawaleryjski”, (Warszawa) 1932, R.IX, Nr 2 (76), s. 113.. Po powrocie do kraju w grudniu 1918 był jednym z organizatorów oddziałów wojskowych Samoobrony Ziemi LitewskiejLech Wyszczelski, Wilno 1919-1920, Warszawa 2008,s. 45. Potem wojskowy komendant Wilna (1919-1921)Szymon Kucharski, Ostatni fort zachodu ku wschodnim rubieżom – Wilno jako obóz i obszar warowny w latach 1922–1939, "Przegląd Wojskowo-Historyczny" Rocznik XVII (LVIII) Nr 2–3, 2016, s. 153. Między październikiem 1920 a czerwcem 1921 był przewodniczącym Komisji Perlustracyjnej 2 Armii WPTadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Warszawa 1991, s. 179. Delegat Rządu RP w Wilnie (czerwiec 1921 - luty 1922)Zgon generała Tupalskiego, "Robotnik" nr 109, z 14 kwietnia 1928, s. 4. Od 1923 w stanie spoczynku. 26 października 1923 roku Prezydent RP Stanisław Wojciechowski zatwierdził go w stopniu tytularnego generała brygadyDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 70 z 7 listopada 1923 roku, s. 739.Rocznik Oficerski 1923, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 1578.Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 1407.. Zasiadał w składzie Komisji Orzekającej Odznaki Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego. W tym czasie pracował jako delegat okręgowej rady kolejowej województwa nowogródzkiego. W późniejszym czasie lat 20. sprawował stanowisko prezesa w instytucjach społeczno-charytatywnychGenerał Andrzej Tupalski. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 92 z 20 kwietnia 1928.. Zmarł 16 kwietnia 1928 roku w Wilnie. Pochowany na cmentarzu Bernardyńskim w Wilnie. Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 5300 (17 maja 1922) Krzyż Niepodległości – pośmiertnie, 3 maja 1932 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1923)
rosyjskie Order św. Stanisława kl. 4 (1894), 2 kl. (1905), 2 kl. z mieczami (1906) Order św. Anny kl. 3 (1901), 2 kl. (1916) Order św. Włodzimierza kl. 4 (1915)
Przypisy
Linki zewnętrzne Офицеры русской императорской армии - Тупальский Андрей Владиславович
Kategoria:Ludzie urodzeni w Brześciu Kategoria:Urodzeni w 1862 Kategoria:Zmarli w 1928 Kategoria:Polacy pochodzenia tatarskiego Kategoria:Polacy – oficerowie Imperium Rosyjskiego Kategoria:Członkowie Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego Kategoria:Oficerowie I Korpusu Polskiego w Rosji Kategoria:Działacze społeczni II Rzeczypospolitej Kategoria:Tytularni generałowie brygady II Rzeczypospolitej Kategoria:Pochowani na cmentarzu Bernardyńskim w Wilnie Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętej Anny Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Włodzimierza Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Absolwenci Nikołajewskiej Szkoły Kawalerii Kategoria:Absolwenci Michajłowskiej Szkoły Artylerii